Słownik pojęć

Utrata pracy to nagłe lub przewidywane zakończenie zatrudnienia, które stanowi jedno z najbardziej obciążających wydarzeń życiowych w dorosłości. Wiąże się ono nie tylko z bezpośrednią utratą źródła dochodu i stabilizacji…

Utrata sprawności to znaczące i często trwałe zmniejszenie możliwości fizycznych, ruchowych lub sensorycznych organizmu, wynikające z przebytej choroby, wypadku lub procesu starzenia. Prowadzi ona do ograniczenia dotychczasowej…

Uwaga selektywna to proces poznawczy umożliwiający skupienie aktywności umysłowej na jednym wybranym bodźcu lub zadaniu przy jednoczesnym ignorowaniu innych, nieistotnych informacji docierających z otoczenia. Mechanizm ten działa…

Uważność to umiejętność i praktyka celowego kierowania uwagi na bieżące doświadczenie wewnętrzne oraz zewnętrzne w danej chwili, z postawą otwartości, ciekawości i bez oceniania. Obejmuje ona życzliwą obserwację pojawiających się…

Uziemienie to zestaw technik psychologicznych i somatycznych, które pomagają powrócić do chwili obecnej w momentach intensywnego pobudzenia emocjonalnego, lęku lub odcięcia od rzeczywistości. Metody te opierają się na świadomym…

Wahania nastroju to zauważalne, powtarzające się zmiany stanu emocjonalnego, polegające na przechodzeniu od zadowolenia i spokoju do przygnębienia, drażliwości, niepokoju lub złości. Zjawisko to może mieć różną dynamikę – od…

Wartości to wewnętrzne przekonania, zasady i życiowe drogowskazy, które określają, co jest dla danego człowieka naprawdę ważne, cenne i warte zaangażowania. W odróżnieniu od celów, które można zrealizować i odznaczyć jako…

Warunkowanie lęku to podstawowy proces uczenia się emocjonalnego, w którym początkowo obojętny bodziec zaczyna wywoływać reakcję lękową na skutek wielokrotnego lub jednorazowego, silnego skojarzenia z sytuacją zagrażającą, urazem…

Wdrukowanie, zwane również imprintingiem, to specyficzny proces szybkiego i trwałego uczenia się, który zachodzi w ściśle określonym, wczesnym okresie rozwoju. Zjawisko to zostało pierwotnie opisane w etologii na przykładzie…

Wdzięczność to złożony stan emocjonalny oraz postawa życiowa polegająca na dostrzeganiu, docenianiu i uznawaniu dobra, którego doświadczamy ze strony innych ludzi, losu lub otaczającego świata. Wiąże się z gotowością do…

Wellbeing organizacyjny to strategiczne i całościowe podejście pracodawcy do tworzenia środowiska pracy, które wspiera zdrowie fizyczne, równowagę psychiczną oraz poczucie bezpieczeństwa i satysfakcji zatrudnionych osób. Obejmuje…

Wewnętrzny krytyk to w psychologii określenie na uwewnętrzniony, automatyczny wzorzec myślenia i mówienia do samego siebie, który charakteryzuje się surową oceną, wytykaniem błędów oraz ciągłym poczuciem niewystarczalności. Głos…

Wiara w sprawiedliwy świat to zjawisko psychologiczne i błąd poznawczy polegający na głębokim przekonaniu, że świat jest z natury uporządkowany, przewidywalny i moralnie sprawiedliwy. Zgodnie z tym założeniem ludzie spotykają się…

Więź traumatyczna to silna, trudna do zerwania relacja emocjonalna, która kształtuje się pomiędzy osobą doznającą krzywdy a tą, która tę krzywdę wyrządza. Zjawisko to rozwija się w warunkach powtarzającego się cyklu przemocy…

Więź z dzieckiem to głęboka, wzajemna relacja emocjonalna łącząca opiekuna z rozwijającym się maluchem, stanowiąca fundament jego poczucia bezpieczeństwa i prawidłowego rozwoju. Kształtuje się ona stopniowo poprzez codzienne…

Wizualizacja to technika psychologiczna polegająca na świadomym i celowym tworzeniu w umyśle wyobrażeń, obrazów lub całych scen zmysłowych. Metoda ta angażuje różne zmysły – wzrok, słuch, dotyk, a nawet zapach – co pozwala…

Wolność to możliwość podejmowania autonomicznych decyzji, dokonywania wyborów w zgodzie z własnymi wartościami oraz kierowania własnym życiem bez przymusu zewnętrznego. W wymiarze psychologicznym pojęcie to oznacza poczucie…

Work-life balance to koncepcja opisująca stan dynamicznej równowagi pomiędzy życiem zawodowym a prywatnym, w którym obowiązki służbowe nie dominują nad czasem przeznaczonym na odpoczynek, relacje z bliskimi oraz realizację…

Wpływ mniejszości to proces społeczny, w którym pojedyncza jednostka lub nieliczna grupa zmienia przekonania, normy bądź zachowania większości członków społeczności. Zjawisko to opiera się przede wszystkim na wywoływaniu…

Wpływ społeczny to proces, w którym zachowanie, opinie, emocje lub postawy danej osoby ulegają zmianie pod oddziaływaniem innych ludzi, grup bądź norm społecznych. Zjawisko to występuje w codziennym życiu i może przybierać formę…

Wrażliwość emocjonalna to indywidualna dyspozycja psychiczna charakteryzująca się głębszym odbiorem bodźców zmysłowych i emocjonalnych oraz intensywniejszym przeżywaniem stanów afektywnych. Cecha ta przejawia się zwiększoną…

Wsparcie społeczne to sieć zasobów emocjonalnych, informacyjnych, rzeczowych i instrumentalnych, które człowiek otrzymuje lub może otrzymać od innych ludzi w trudnych momentach życia. Obejmuje ono pomoc płynącą ze strony rodziny…

Współpraca to proces świadomego i skoordynowanego współdziałania co najmniej dwóch osób lub grup w celu osiągnięcia wspólnego, obopólnie korzystnego rezultatu. Opiera się na podziale zadań, wzajemnym zaufaniu, otwartej…

Współregulacja to proces, w którym układ nerwowy jednej osoby reaguje na sygnały wysyłane przez drugą osobę, wspierając odzyskiwanie równowagi fizjologicznej oraz poczucia bezpieczeństwa. Zjawisko to zachodzi w sposób w dużej…

Współregulacja emocji to interpersonalny proces polegający na wzajemnym modyfikowaniu, porządkowaniu i wyciszaniu stanów afektywnych pomiędzy dwiema osobami. Dokonuje się poprzez uważną obecność, akceptację przeżywanych uczuć…

Współrodzicielstwo to partnerska współpraca dwojga dorosłych w procesie wychowywania, opieki i podejmowania kluczowych decyzji dotyczących wspólnego dziecka. Pojęcie to odnosi się zarówno do rodziców żyjących w jednym…

Wspomnienia intruzywne to mimowolne, nawracające i trudne do kontrolowania obrazy, myśli, dźwięki lub doznania cielesne, które gwałtownie przywołują przeżyte wcześniej bolesne lub traumatyczne wydarzenie. Pojawiają się one nagle…

Wstręt to podstawowa emocja o charakterze obronnym, wywoływana przez kontakt z bodźcami postrzeganymi jako zanieczyszczone, szkodliwe, niebezpieczne dla zdrowia lub naruszające przyjęte normy moralne. Stan ten chroni organizm…

Wstyd to bolesna, złożona emocja społeczna, która wiąże się z negatywną oceną całego siebie jako osoby wadliwej, niewystarczającej lub niezasługującej na akceptację i przynależność. W przeciwieństwie do poczucia winy, które…

Wygaszanie lęku to neurobiologiczny i behawioralny proces uczenia się, w którym organizm stopniowo przestaje reagować lękiem na bodziec uprzednio kojarzony z niebezpieczeństwem. Zjawisko to nie polega na wykasowaniu dawnej…