Wdrukowanie

Wdrukowanie, zwane również imprintingiem, to specyficzny proces szybkiego i trwałego uczenia się, który zachodzi w ściśle określonym, wczesnym okresie rozwoju. Zjawisko to zostało pierwotnie opisane w etologii na przykładzie zachowań młodych zwierząt, które tworzą natychmiastową więź z pierwszym dostrzeżonym obiektem w otoczeniu.

W psychologii pojęcie to bywa ostrożnie odnoszone do powstawania głębokich, trudnych do zmiany wzorców relacyjnych oraz pierwotnych reakcji emocjonalnych u ludzi pod wpływem wczesnodziecięcych doświadczeń.

Na czym polega zjawisko wdrukowania

Zjawisko wdrukowania polega na utrwaleniu określonego bodźca w strukturach pamięciowych osobnika w ściśle zdefiniowanym oknie czasowym, zwanym okresem krytycznym lub wrażliwym. Cechą charakterystyczną tego procesu jest jego automatyzm oraz wyjątkowa trwałość powstałych śladów pamięciowych. W świecie zwierząt proces ten decyduje o przetrwaniu, kierując potomstwo ku opiekunowi oraz wyznaczając późniejsze preferencje dotyczące wyboru partnera. Badania etologiczne wykazały, że reakcja ta nie wymaga klasycznego wzmocnienia w postaci nagrody, co odróżnia ją od standardowego uczenia się.

Różnice między zwierzętami a ludźmi

Ludzki układ nerwowy cechuje się znacznie większą plastycznością niż układy nerwowe większości zwierząt. Z tego powodu wielu badaczy unika dosłownego przenoszenia terminu imprinting na grunt ludzkiej psychiki. U człowieka procesy przywiązania rozwijają się stopniowo i opierają się na złożonych interakcjach społecznych. Według części badaczy wczesne interakcje z opiekunami tworzą trwałe fundamenty dla późniejszego zdrowia psychicznego. Wczesne doświadczenia tworzą wewnętrzne modele operacyjne, które mają tendencję do utrwalania się i wpływania na późniejsze funkcjonowanie.

Wpływ wczesnych doświadczeń na dorosłe życie

Utrwalone we wczesnym dzieciństwie schematy emocjonalne mogą rzutować na relacje partnerskie, poczucie bezpieczeństwa oraz sposoby reagowania na stres. W dorosłości schematy te przejawiają się poprzez:

• Nieświadome wybieranie relacji, które odtwarzają atmosferę z domu rodzinnego.
• Silny lęk przed odrzuceniem, aktywowany w sytuacjach bliskości emocjonalnej.
• Trudności z zaufaniem, wynikające z braku przewidywalności opiekunów we wczesnym dzieciństwie.

Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą

Powtarzające się trudności w budowaniu satysfakcjonujących związków oraz przewlekły lęk relacyjny są wskazaniem do podjęcia psychoterapii. Praca terapeutyczna, na przykład w nurcie psychodynamicznym lub psychoterapii schematu, umożliwia uświadomienie sobie utrwalonych wzorców i wypracowanie bardziej adaptacyjnych zachowań.