Słownik pojęć

Samoakceptacja to postawa bezwarunkowego uznania i przyjęcia siebie jako całości, obejmująca zarówno własne talenty, mocne strony i sukcesy, jak również ograniczenia, błędy, trudne emocje oraz niedoskonałości. Nie oznacza ona…

Samodyscyplina to zdolność do konsekwentnego kierowania własnym zachowaniem, uwagą i decyzjami w zgodzie z wyznaczonymi celami lub wartościami, pomimo chwilowego braku chęci, spadku motywacji czy pokusy natychmiastowej nagrody.…

Samodzielność dziecka to stopniowo rozwijająca się zdolność do podejmowania decyzji, wykonywania codziennych czynności oraz radzenia sobie z wyzwaniami adekwatnie do wieku i etapu rozwojowego. Obejmuje zarówno zaradność…

Samokontrola to zdolność osoby do świadomego kierowania własnymi reakcjami, emocjami oraz zachowaniami w celu realizacji wyznaczonych celów. Mechanizm ten umożliwia powstrzymanie impulsywnych działań oraz odroczenie…

Samoocena to uogólniona postawa wobec samego siebie, obejmująca zbiór sądów, przekonań oraz emocjonalnych ocen dotyczących własnej wartości, możliwości i cech. Osoba o określonym poziomie samooceny przypisuje sobie pewien stopień…

Samooszukiwanie to proces psychologiczny polegający na nieświadomym lub częściowo świadomym zniekształcaniu rzeczywistości w celu ochrony własnego samopoczucia, samooceny lub redukcji dysonansu poznawczego. Osoba stosująca ten…

Samopomoc psychologiczna to samodzielne podejmowanie świadomych działań mających na celu zrozumienie własnych stanów emocjonalnych, obniżenie poziomu lęku oraz poprawę codziennego funkcjonowania. Opiera się na wykorzystywaniu…

Samosabotaż to zjawisko polegające na podejmowaniu świadomych lub nieświadomych działań i zaniechań, które bezpośrednio utrudniają osiągnięcie ważnych celów osobistych lub zawodowych. Przejawia się w nawykach takich jak…

Samospełniające się proroctwo to zjawisko psychologiczne, w którym początkowo fałszywe lub bezpodstawne przekonanie na temat przyszłości wywołuje zachowania prowadzące do jego urzeczywistnienia. Mechanizm ten polega na tym, że…

Samostanowienie to proces podejmowania niezależnych decyzji dotyczących własnego życia, celów oraz wyznawanych wartości bez ulegania zewnętrznym naciskom. Pojęcie to opisuje stan, w którym osoba podejmuje świadome wybory i ponosi…

Samoświadomość to zdolność do wnikliwego i obiektywnego dostrzegania oraz rozumienia własnych stanów wewnętrznych: emocji, myśli, motywacji, wartości, granic osobistych i potrzeb. Obejmuje także rozpoznawanie powtarzających się…

Samotność to subiektywne, bolesne doświadczenie emocjonalne wynikające z poczucia braku satysfakcjonujących, bliskich więzi z innymi ludźmi lub poczucia bycia niezrozumianym przez otoczenie. Stan ten nie zależy bezpośrednio od…

Samousprawiedliwienie to proces poznawczy, w którym osoba poszukuje racjonalnych motywów i okoliczności łagodzących dla własnych zachowań, błędów lub decyzji sprzecznych z wyznawanymi wartościami. Działanie to służy ochronie…

Samowiedza to uporządkowany zbiór informacji, przekonań i sądów, jakie osoba posiada na temat własnych cech, możliwości, ograniczeń oraz motywów działania. Stanowi ona poznawczy komponent struktury Ja, który pozwala jednostce…

Samowspółczucie to postawa psychologiczna polegająca na traktowaniu samego siebie z życzliwością, troską i wyrozumiałością w obliczu cierpienia, porażki lub osobistych niedoskonałości. Opiera się na uznaniu, że błędy i trudne…

Schemat psychologiczny to utrwalony, głęboko zakorzeniony wzorzec przekonań, wspomnień, emocji oraz reakcji cielesnych, który organizuje sposób postrzegania siebie, innych ludzi i otaczającego świata. Kształtuje się głównie w…

Seksizm to zespół przekonań, uprzedzeń i zachowań dyskryminujących daną osobę ze względu na jej płeć. Zjawisko to opiera się na sztywnych stereotypach dotyczących ról społecznych, możliwości intelektualnych oraz cech…

Separacja to stan faktycznego lub formalno-prawnego rozdzielenia partnerów będących w związku małżeńskim, polegający na zawieszeniu wspólnego pożycia przy jednoczesnym zachowaniu węzła małżeńskiego. Decyzja ta wiąże się z osobnym…

Silos informacyjny to zjawisko organizacyjne polegające na braku lub znacznym ograniczeniu swobodnego przepływu wiedzy, danych i doświadczeń pomiędzy różnymi działami, zespołami lub pracownikami w obrębie jednej firmy. Powstaje w…

Skanowanie ciała to uważnościowa praktyka medytacyjna polegająca na sekwencyjnym, stopniowym kierowaniu uwagi na poszczególne partie własnego ciała i obserwacji płynących z nich doznań fizycznych. Ćwiczenie to wykonuje się…

Skracanie czasu w łóżku to behawioralna technika stosowana w terapii poznawczo-behawioralnej bezsenności (CBT-I), polegająca na czasowym ograniczeniu pobytu w łóżku do średniego, rzeczywiście przespawanego czasu w ciągu nocy.…

Skrypty to poznawcze struktury wiedzy reprezentujące typowy przebieg zdarzeń, zachowań i działań w określonych sytuacjach społecznych. Pojęcie to wywodzi się z psychologii poznawczej i społecznej, gdzie opisuje utrwalone schematy…

Smutek to jedna z podstawowych emocji człowieka, pojawiająca się w odpowiedzi na stratę, rozczarowanie, poczucie bezradności lub długotrwałe przeciążenie psychiczne. Choć bywa trudny i nieprzyjemny w odczuwaniu, pełni kluczową…

Somatyzacja to proces psychologiczny i fizjologiczny, w którym tłumione lub nieuświadomione napięcie emocjonalne, stres oraz lęk manifestują się pod postacią realnych dolegliwości ze strony ciała. Układ nerwowy w odpowiedzi na…

Spektrum autyzmu u dorosłych to neurorozwojowy wzorzec funkcjonowania mózgu, charakteryzujący się odmiennym sposobem przetwarzania informacji, komunikacji społecznej oraz odbioru bodźców z otoczenia. Nie jest to choroba, którą…

Spójność grupy to stopień wzajemnego powiązania, zaufania i solidarności między osobami tworzącymi dany zespół. Wskaźnik ten określa siłę motywacji członków do pozostania w strukturze grupy oraz ich gotowość do angażowania się w…

Spowolnienie psychoruchowe to stan zauważalnego obniżenia tempa procesów poznawczych oraz ogólnej aktywności motorycznej człowieka. Osoba doświadczająca tego objawu porusza się ze znacznym trudem, mówi wolniej i ciszej, a…

Sprawczość to subiektywne poczucie, że własne myśli, wybory i działania mają realny wpływ na przebieg zdarzeń oraz kierunek życia. Opiera się na zaufaniu do swoich możliwości, zdolności do podejmowania autonomicznych decyzji oraz…

Sprawiedliwość organizacyjna to pojęcie z zakresu psychologii pracy i zarządzania określające subiektywną percepcję pracowników dotyczącą uczciwości, bezstronności i moralnej poprawności decyzji podejmowanych w środowisku pracy.…

Stabilizacja to początkowy, fundamentalny etap pracy terapeutycznej, którego celem jest przywrócenie poczucia bezpieczeństwa, uregulowanie układu nerwowego oraz poszerzenie okna tolerancji na trudne emocje. Obejmuje naukę…