Słownik pojęć

DARVO to akronim opisujący schemat manipulacji w relacjach, polegający na zaprzeczaniu faktom, atakowaniu osoby zgłaszającej krzywdę oraz odwracaniu ról w taki sposób, aby sprawca przedstawił siebie jako stronę poszkodowaną.…

Deindywiduacja to stan psychologiczny, w którym dana osoba doświadcza osłabienia samokontroli oraz utraty poczucia własnej odrębności i tożsamości, najczęściej w wyniku stopienia się z anonimową grupą lub tłumem. Zanik poczucia…

Deja vu to zjawisko psychologiczne polegające na nieodpartym wrażeniu, że aktualnie przeżywana nowa sytuacja wydarzyła się już w przeszłości. Stan ten charakteryzuje się poczuciem znajomości miejsca, osoby lub rozmowy, mimo że…

Delegowanie zadań to proces przekazywania określonych obowiązków i uprawnień innej osobie wraz z ustaleniem oczekiwanego rezultatu, zakresu odpowiedzialności oraz dostępnego wsparcia. Nie polega ono na porzuceniu kontroli ani…

Depersonalizacja to stan dysocjacyjny polegający na subiektywnym poczuciu obcości wobec własnego ciała, myśli lub zachowań. Osoba doświadczająca tego zjawiska odnosi wrażenie bycia zewnętrznym obserwatorem samego siebie, jakby…

Depresja to powszechne zaburzenie nastroju, które charakteryzuje się długotrwałym smutkiem, utratą zdolności do przeżywania radości oraz wyraźnym spadkiem energii życiowej. W przeciwieństwie do naturalnego, przemijającego…

Depresja okołoporodowa to zaburzenie nastroju występujące w trakcie ciąży lub po narodzinach dziecka, które wykracza poza naturalne zmęczenie nową rolą życiową. Obejmuje uporczywe poczucie przytłoczenia, głęboki smutek, lęk oraz…

Diagnoza psychologiczna to ustrukturyzowany proces badania i oceny, którego celem jest opisanie funkcjonowania psychicznego, osobowości, zasobów oraz źródeł trudności danej osoby. Psycholog integruje w niej rzetelny wywiad…

Diagnoza różnicowa to ustrukturyzowany proces postępowania diagnostycznego, polegający na systematycznym porównywaniu oraz precyzyjnym odróżnianiu od siebie zaburzeń lub trudności dających bardzo zbliżone objawy. Głównym zadaniem…

Dobrostan pracownika to stan całościowego zdrowia fizycznego, psychicznego i społecznego, który umożliwia satysfakcjonujące oraz bezpieczne realizowanie zadań zawodowych. Obejmuje poczucie sensu wykonywanej pracy, sprawczość…

Dobrostan psychiczny to ogólny stan równowagi emocjonalnej i poznawczej, w którym człowiek potrafi w pełni wykorzystywać swój potencjał, radzić sobie z codziennymi wyzwaniami oraz aktywnie uczestniczyć w życiu społecznym. Nie…

Dojrzałość społeczna to gotowość oraz zdolność jednostki do pełnienia ról społecznych, brania odpowiedzialności za własne wybory i konstruktywnego współdziałania z otoczeniem. Stanowi ona wynik procesu socjalizacji i rozwoju…

Domknięcie emocjonalne to wewnętrzny proces porządkowania trudnych uczuć, nadawania znaczenia minionym doświadczeniom oraz akceptacji faktów po bolesnym rozstaniu, stracie lub innym przełomowym wydarzeniu życiowym. Pozwala ono na…

Dopasowanie osoba-praca to stopień zgodności między cechami, wartościami, potrzebami i umiejętnościami pracownika a wymaganiami, kulturą oraz warunkami oferowanymi na danym stanowisku pracy. Pojęcie to opisuje wzajemną relację, w…

Dorosłe dziecko z rodziny dysfunkcyjnej (DDD) to określenie dorosłej osoby, której obecne trudności emocjonalne i relacyjne wynikają z dorastania w środowisku obciążonym chaosem, przemocą psychiczną, chłodem emocjonalnym lub…

Dostępność emocjonalna to zdolność do nawiązywania i utrzymywania autentycznego, otwartego kontaktu ze światem własnych przeżyć oraz gotowość do empatycznego reagowania na emocje i potrzeby drugiej osoby. Oznacza ona umiejętność…

Drabina lęku to technika terapeutyczna polegająca na stworzeniu uporządkowanej hierarchii sytuacji wywołujących lęk, uszeregowanych od tych budzących najmniejszy dyskomfort aż po te najtrudniejsze. Narzędzie to stosuje się…

Dyfuzja odpowiedzialności to zjawisko psychologiczne, polegające na osłabieniu poczucia osobistej odpowiedzialności za podjęcie działania lub jego zaniechanie w obecności innych ludzi. Gdy w danej sytuacji uczestniczy wielu…

Dylemat dóbr publicznych to sytuacja decyzyjna w psychologii społecznej, w której interes jednostki pozostaje w sprzeczności z interesem całej grupy. Zjawisko to występuje wtedy, gdy wspólny zasób lub dobro jest dostępne dla…

Dysforia to stan emocjonalny charakteryzujący się głębokim niezadowoleniem, drażliwością, zniecierpliwieniem oraz ogólnym poczuciem dyskomfortu psychicznego. Osoba przeżywająca ten stan odczuwa trudny do opanowania gniew…

Dyskryminacja to nieuzasadnione, niesprawiedliwe i gorsze traktowanie osoby lub grupy osób ze względu na ich przynależność do określonej kategorii społecznej. Źródłem takiego postępowania bywają cechy takie jak wiek, płeć…

Dysmorfobia, określana także jako cielesne zaburzenie dysmorficzne, to stan psychiczny charakteryzujący się natrętnym pochłonięciem wyimaginowaną lub znikomą wadą własnego wyglądu fizycznego.Osoba doświadczająca tego zaburzenia…

Dysocjacja to stan psychiczny oraz mechanizm obronny polegający na czasowym zerwaniu lub zaburzeniu naturalnej spójności między świadomością, pamięcią, tożsamością, emocjami a odczuwaniem własnego ciała. Może przybierać postać…

Dysonans podecyzyjny to stan napięcia psychicznego i niepewności, który pojawia się po dokonaniu trudnego wyboru między dwiema lub wieloma atrakcyjnymi alternatywami. Osoba doświadczająca tego zjawiska zaczyna dostrzegać wady…

Dysonans poznawczy to stan nieprzyjemnego napięcia psychicznego, który pojawia się w momencie wystąpienia sprzeczności między dwoma lub więcej jednocześnie wyznawanymi przekonaniami, wartościami, postawami albo między wiedzą a…

Dystres to negatywna postać stresu, która pojawia się w sytuacji, gdy wymagania otoczenia przekraczają zasoby radzenia sobie danej osoby. Stan ten wiąże się z poczuciem bezradności, przeciążenia oraz utraty kontroli, prowadząc do…

Dystymia to przewlekłe obniżenie nastroju o nasileniu łagodniejszym niż w typowym epizodzie ciężkiej depresji, utrzymujące się u osoby dorosłej przez co najmniej dwa lata. Stan ten wiąże się ze stałym poczuciem zmęczenia…

Dziennik emocji to technika samopomocowa i terapeutyczna polegająca na systematycznym zapisywaniu doświadczanych stanów emocjonalnych, sytuacji je wywołujących, towarzyszących myśli oraz reakcji z ciała. Narzędzie to wspiera…

Dziennik lęku to ustrukturyzowane narzędzie samopomocowe i terapeutyczne, które służy do regularnego zapisywania sytuacji wywołujących niepokój, towarzyszących im myśli oraz reakcji z ciała i emocji. Prowadzenie takich notatek…