Słownik pojęć

Nadmierna czujność to stan permanentnego wzbudzenia układu nerwowego, charakteryzujący się nieustannym skanowaniem otoczenia oraz własnego ciała w poszukiwaniu potencjalnych zagrożeń. Osoba w tym stanie nieustannie rejestruje…

Nadopiekuńczość to postawa rodzicielska lub relacyjna charakteryzująca się nadmiernym chronieniem, kontrolowaniem i wyręczaniem drugiej osoby z zadań, z którymi mogłaby poradzić sobie samodzielnie. Wynika zazwyczaj z lęku…

Nadzieja to stan psychiczny oparty na przekonaniu, że pożądana zmiana w życiu jest możliwa, połączony z dostrzeganiem realnych dróg prowadzących do wyznaczonego celu. W psychologii nie oznacza ona jedynie biernego oczekiwania na…

Nagradzanie to procedura polegająca na dostarczeniu osobie pożądanego bodźca lub gratyfikacji w odpowiedzi na określone zachowanie w celu zwiększenia częstości jego występowania. W psychologii behawioralnej i poznawczej zjawisko…

Namiętność to stan silnego pobudzenia emocjonalnego i fizjologicznego, ukierunkowany na bliskość oraz zjednoczenie z drugą osobą. W relacjach partnerskich przejawia się ona intensywnym pożądaniem, idealizacją partnera…

Napięcie mięśniowe to fizjologiczny stan częściowego skurczu włókien mięśniowych, który w kontekście psychologicznym często staje się utrwaloną reakcją na stres i przewlekły lęk. Ciało przygotowuje się wówczas do obrony…

Napięciowy ból głowy to powszechna, pierwotna postać bólu głowy o charakterze uciskowym lub ściskającym, odczuwana zazwyczaj obustronnie w okolicy czoła, skroni bądź potylicy. W ujęciu psychologicznym i somatycznym wiąże się…

Narcystyczna projekcja to psychologiczny mechanizm obronny, w którym osoba o cechach narcystycznych nieświadomie przypisuje innemu człowiekowi własne nieakceptowane wady, trudne emocje, winy lub ukryte motywy. Służy to ochronie…

Narcyzm to w psychologii wielowymiarowy wzorzec osobowości i funkcjonowania, charakteryzujący się wyolbrzymionym poczuciem własnej wartości, silną potrzebą bycia podziwianym oraz znacznymi trudnościami w empatycznym dostrzeganiu…

Naśladownictwo to proces uczenia się i adaptacji polegający na obserwowaniu zachowań innych osób oraz ich powtarzaniu we własnym działaniu. Mechanizm ten stanowi istotny element rozwoju społecznego, umożliwiając przyswajanie…

Nastrój to względnie trwały, uogólniony stan emocjonalny o umiarkowanym nasileniu, który tworzy tło dla bieżącego spostrzegania świata, myślenia oraz podejmowania decyzji. W odróżnieniu od emocji, które są krótkotrwałe…

Natrętne myśli to mimowolne, nawracające i niechciane myśli, wyobrażenia lub impulsy, które pojawiają się w świadomości wbrew woli człowieka i wywołują silny niepokój, wstyd bądź poczucie winy. Zjawisko to ma charakter…

Nawyk to utrwalony, wyuczony i w znacznym stopniu zautomatyzowany schemat zachowania, który uruchamia się samoczynnie w odpowiedzi na określone bodźce środowiskowe lub wewnętrzne. Powstaje w wyniku wielokrotnego powtarzania…

Negocjacje to ustrukturyzowany proces komunikacyjny, w którym co najmniej dwie strony o częściowo sprzecznych lub rozbieżnych interesach dążą do osiągnięcia obopólnie akceptowanego porozumienia. Wymiana ta opiera się na dialogu…

Nerwica to tradycyjne, historyczne określenie grupy zaburzeń lękowych, w których dominują niepokój, napięcie emocjonalne oraz różnorodne dolegliwości somatyczne nieposiadające podłoża organicznego. Osoba doświadczająca tych…

Neurastenia to postać zaburzenia nerwicowego cechująca się przewlekłym zmęczeniem psychicznym lub fizycznym, które narasta nawet po niewielkim wysiłku i nie ustępuje po typowym odpoczynku. Stan ten wiąże się ze spadkiem…

Neuroplastyczność to naturalna zdolność mózgu oraz całego układu nerwowego do ciągłej zmiany, reorganizacji połączeń komórkowych i adaptacji pod wpływem nowych doświadczeń, uczenia się oraz terapii. Oznacza to, że ludzki mózg…

Nieśmiałość to tendencja behawioralna i emocjonalna objawiająca się uczuciem skrępowania, niepewności oraz lęku przed oceną w sytuacjach społecznych. W ujęciu psychologicznym stan ten wiąże się z nadmierną koncentracją na własnej…

Nieświadomość to obszar ludzkiej psychiki obejmujący procesy, myśli, wspomnienia, motywacje i pragnienia, z których dana osoba nie zdaje sobie sprawy w danym momencie. Treści te pozostają niedostępne dla bieżącej introspekcji…

Nietolerancja niepewności to utrwalona tendencja poznawcza i emocjonalna, polegająca na postrzeganiu sytuacji wieloznacznych, nieprzewidywalnych lub pozbawionych gwarancji jako bezpośrednio zagrażających oraz trudnych do…

Nieuznana żałoba to stan emocjonalny po stracie, która nie jest otwarcie dostrzegana, społecznie akceptowana ani publicznie opłakiwana przez otoczenie. Dotyczy sytuacji, w których relacja, charakter utraty lub sposób przeżywania…

Niewidoczna choroba to przewlekły stan zdrowotny, zaburzenie lub niepełnosprawność, które nie dają wyraźnych, łatwo dostrzegalnych z zewnątrz objawów fizycznych. Mimo że osoba zmagająca się z takim schorzeniem może wyglądać na w…

Niewyspanie to stan fizjologicznego i psychicznego deficytu wynikający ze zbyt krótkiego, przerywanego lub nieodpowiednio regenerującego snu. Wpływa ono bezpośrednio na funkcjonowanie całego organizmu, obniżając poziom energii…

Niezgodność wartości to sytuacja w relacji, w której partnerzy kierują się odmiennymi, wzajemnie sprzecznymi przekonaniami na temat fundamentalnych kwestii życiowych. Dotyczy to kluczowych obszarów, takich jak wizja rodziny…

Norma wzajemności to powszechna reguła społeczna nakazująca odwzajemnianie przysług, pomocy oraz życzliwości otrzymanych od innych osób. Mechanizm ten nakłada na jednostkę wewnętrzną presję, by zrekompensować dobro wyświadczone…

Normy społeczne to podzielane w danej zbiorowości reguły, nakazy i zakazy, które określają pożądane, dopuszczalne oraz nieakceptowane sposoby zachowania osób należących do danej grupy. Stanowią one podstawowy mechanizm regulacji…

Normy testowe to określone statystycznie przedziały wyników, które pozwalają odnieść indywidualny rezultat uzyskany w teście psychologicznym do wyników odpowiedniej grupy odniesienia. Dzięki nim surowa punktacja zyskuje znaczenie…

Nuda to nieprzyjemny stan emocjonalny charakteryzujący się poczuciem braku stymulacji, trudnością w zaangażowaniu uwagi oraz bezcelowością bieżącego działania. Stan ten pojawia się wtedy, gdy otoczenie nie dostarcza odpowiednich…