Wspomnienia intruzywne

Wspomnienia intruzywne to mimowolne, nawracające i trudne do kontrolowania obrazy, myśli, dźwięki lub doznania cielesne, które gwałtownie przywołują przeżyte wcześniej bolesne lub traumatyczne wydarzenie. Pojawiają się one nagle, bez świadomego zamiaru osoby, często wywołane przez z pozoru neutralne bodźce środowiskowe przypominające minione zagrożenie.

Stanowią one typowy objaw przeciążenia układu nerwowego, wywołując silny lęk, poczucie bezradności oraz nagłą reakcję stresową w ciele.

Czym różnią się od zwykłych wspomnień?

W przeciwieństwie do typowych wspomnień autobiograficznych, które możemy dowolnie przywoływać i kontrolować, intruzje wdzierają się do świadomości w sposób automatyczny i niechciany. Osoba ich doświadczająca ma często wrażenie, że trudne wydarzenie rozgrywa się tu i teraz, co wiąże się z gwałtownym wyrzutem hormonów stresu. Mechanizm ten wynika z zaburzonego przetwarzania informacji w mózgu w chwili traumy – wspomnienie nie zostało zintegrowane i zmagazynowane w pamięci długotrwałej jako zamknięta przeszłość, lecz pozostaje w stanie ciągłego, żywego pobudzenia.

Czynniki wyzwalające i objawy towarzyszące

Pojawienie się natrętnych obrazów bywa wywoływane przez tak zwane wyzwalacze, czyli zapachy, dźwięki, widoki lub sytuacje kojarzące się z urazem. Do charakterystycznych objawów należą:

• Reakcje somatyczne – nagłe przyspieszenie akcji serca, duszność, drżenie rąk, potliwość oraz uczucie ucisku w klatce piersiowej. W przypadku wystąpienia ostrych bólów w klatce piersiowej lub problemów z oddychaniem konieczna jest ocena u lekarza w celu wykluczenia nagłych przyczyn kardiologicznych.
• Flashbacki – chwilowa utrata kontaktu z teraźniejszością i poczucie ponownego przeżywania traumy całym sobą.
• Unikanie – usilne próby omijania miejsc, osób lub rozmów, które mogłyby wywołać bolesne skojarzenia.
• Wzmożona czujność – stan ciągłego napięcia i oczekiwania na niebezpieczeństwo.

Metody leczenia i kiedy szukać pomocy

Wspomnienia intruzywne są jednym z osiowych objawów zespołu stresu pourazowego (PTSD) oraz ostrej reakcji na stres. Skuteczną metodą leczenia jest psychoterapia zorientowana na traumę, szczególnie terapia EMDR (odwrażliwianie i ponowne przetwarzanie za pomocą ruchów gałek ocznych) oraz terapia poznawczo-behawioralna ukierunkowana na traumę. Pomagają one układowi nerwowemu zintegrować trudne doświadczenie i pozbawić je ładunku paraliżującego lęku.