Słownik pojęć

Karanie to procedura behawioralna polegająca na zastosowaniu bodźca awersyjnego lub odebraniu bodźca pożądanego w reakcji na niepożądane zachowanie, mająca na celu zmniejszenie prawdopodobieństwa jego ponownego wystąpienia. W…

Katastrofizacja to zniekształcenie poznawcze polegające na automatycznym przewidywaniu najgorszego możliwego scenariusza oraz przecenianiu prawdopodobieństwa i skali negatywnych konsekwencji nadchodzących zdarzeń. Osoba…

Katastrofizacja bólu to utrwalony wzorzec poznawczo-emocjonalny, który polega na nadmiernym skupianiu się na dolegliwościach bólowych, wyolbrzymianiu ich groźby oraz poczuciu całkowitej bezradności wobec ich doświadczania. Osoba…

Kategoryzacja to podstawowy proces poznawczy polegający na porządkowaniu, klasyfikowaniu oraz grupowaniu obiektów, zjawisk, ludzi lub idei w odrębne zbiory na podstawie wspólnych cech i podobieństw. Umożliwia ona człowiekowi…

Katharsis to zjawisko emocjonalnego oczyszczenia lub rozładowania napięcia, które pojawia się w wyniku przeżycia silnych stanów psychicznych. Pojęcie to wywodzi się z greckiej tragedii, lecz współcześnie bywa stosowane w…

Kierowanie wrażeniem to proces, w którym osoba świadomie lub automatycznie kontroluje oraz modyfikuje informacje na swój temat, aby ukształtować pożądany obraz własnej tożsamości w oczach otoczenia. Działanie to obejmuje dobór…

Klasizm to forma dyskryminacji, uprzedzenia lub nierównego traktowania osób ze względu na ich przynależność do określonej klasy społecznej, status materialny, wykształcenie lub pochodzenie. Zjawisko to przejawia się zarówno w…

Klimat organizacyjny to subiektywne postrzeganie przez pracowników codziennego środowiska pracy, panującej atmosfery oraz panujących w firmie relacji i procedur. Obejmuje wspólne doświadczenia zespołu dotyczące stylu zarządzania…

Kłamstwo to świadome przekazywanie informacji niezgodnych z prawdą w celu wprowadzenia odbiorcy w błąd. Osoba stosująca taką formę komunikacji zazwyczaj zdaje sobie sprawę z rzeczywistego stanu rzeczy i decyduje się na zatajenie…

Koło wpływu to koncepcja psychologiczna oraz narzędzie samorozwoju, które pomaga odróżnić sprawy podlegające naszej bezpośredniej kontroli od tych, na które nie mamy realnego wpływu. Model ten dzieli nasze codzienne doświadczenia…

Kompensacja to mechanizm obronny polegający na równoważeniu zauważanych lub odczuwanych braków w jednym obszarze życia poprzez rozwijanie aktywności oraz osiąganie sukcesów w innej dziedzinie. Osoba stosująca ten proces dąży do…

Kompetencja to złożona dyspozycja jednostki obejmująca wiedzę teoretyczną, umiejętności praktyczne oraz postawy niezbędne do sprawnej realizacji określonych zadań lub ról społecznych. Pojęcie to nie ogranicza się do…

Kompetencja komunikacyjna to zdolność osoby do sprawnego, elastycznego i adekwatnego porozumiewania się w zróżnicowanych sytuacjach społecznych. Obejmuje ona zarówno znajomość reguł językowych, jak i umiejętność właściwego doboru…

Kompleks to powiązana ze sobą grupa nieświadomych myśli, emocji, wspomnień i przekonań, skupiona wokół określonego motywu przewodniego. Struktura ta posiada silny ładunek emocjonalny i wykazuje tendencję do automatycznego…

Komunikacja interpersonalna to psychologiczny i społeczny proces wymiany informacji, myśli, emocji oraz postaw pomiędzy co najmniej dwiema osobami. Odbywa się ona przy użyciu języka mówionego, pisanego oraz sygnałów…

Komunikacja niewerbalna to proces wymiany informacji, emocji oraz intencji bez użycia słów, zachodzący za pośrednictwem ekspresji mimicznej, gestów, kontaktu wzrokowego, postawy ciała oraz dystansu fizycznego. Obejmuje ona także…

Komunikat „ja” to technika asertywnego porozumiewania się, polegająca na wyrażaniu własnych uczuć, potrzeb, spostrzeżeń i granic z perspektywy pierwszej osoby, bez oskarżania, oceniania czy obwiniania rozmówcy. Skupia się na…

Komunikowanie potrzeb to umiejętność świadomego rozpoznawania, nazywania i jasnego przekazywania własnych oczekiwań, granic oraz wartości w relacjach osobistych i zawodowych. Stanowi podstawowy filar asertywności oraz dojrzałego…

Koncentracja to zdolność poznawcza polegająca na świadomym kierowaniu, skupianiu i utrzymywaniu uwagi na określonym zadaniu, obiekcie lub myśli przez określony czas, przy jednoczesnym ignorowaniu bodźców rozpraszających. Jest…

Konflikt w pracy to stan napięcia i sprzeczności interesów, celów, wartości lub metod działania, który pojawia się pomiędzy pracownikami, zespołami bądź personelem a kadrą zarządzającą. Jest naturalnym elementem funkcjonowania…

Konflikt w zespole to stan dynamicznego napięcia wywołany sprzecznością potrzeb, interesów, wartości, celów lub sposobów działania pomiędzy członkami jednej grupy zadaniowej. Zjawisko to pojawia się naturalnie na różnych etapach…

Konflikt w związku to naturalna sytuacja w relacji partnerskiej, w której dochodzi do zderzenia odmiennych potrzeb, oczekiwań, wartości lub sposobów interpretowania rzeczywistości. Choć bywa postrzegany negatywnie, sam w sobie…

Konflikt zadaniowy to merytoryczna różnica zdań lub rozbieżność opinii między członkami zespołu, dotycząca celów, priorytetów, metod pracy lub standardów wykonania danego przedsięwzięcia. W przeciwieństwie do konfliktu…

Konformizm to zjawisko psychologiczne i społeczne polegające na zmianie własnych opinii, postaw lub zachowań pod wpływem rzeczywistego bądź wyobrażonego nacisku ze strony grupy. Stanowi powszechny mechanizm adaptacyjny, który…

Konsekwencje wychowawcze to przewidywalne, bezpośrednie i logicznie powiązane z działaniem rezultaty zachowania dziecka, które służą nauce odpowiedzialności oraz zrozumieniu granic społecznych. W odróżnieniu od kary, która często…

Konsensus to proces oraz rezultat podejmowania decyzji grupowych, w którym wypracowane rozwiązanie jest akceptowalne dla wszystkich członków zespołu, nawet jeśli nie stanowi dla każdego opcji idealnej. W odróżnieniu od głosowania…

Konsultacja psychologiczna to wstępne, profesjonalne spotkanie z psychologiem, którego celem jest omówienie bieżących trudności, zrozumienie sytuacji życiowej oraz określenie adekwatnych form dalszego wsparcia. Może mieć…

Kontrakt psychologiczny to nieformalny, niepisany zbiór wzajemnych oczekiwań, przekonań i zobowiązań istniejących między pracownikiem a pracodawcą. Wykracza on poza formalną umowę o pracę i dotyczy takich kwestii, jak lojalność…

Kontrakt terapeutyczny to formalne lub ustne porozumienie zawierane na początku procesu psychoterapii między klientem a terapeutą, określające ramy i zasady wspólnej pracy. Precyzuje cele terapeutyczne, częstotliwość i czas…

Kontrola bodźców to kluczowa technika behawioralna stosowana w terapii poznawczo-behawioralnej bezsenności (CBT-I), której celem jest odbudowanie silnego, automatycznego skojarzenia łóżka i sypialni ze snem, a nie ze stanem…