Słownik pojęć

Ból nowotworowy to złożony zespół dolegliwości bólowych towarzyszących chorobie nowotworowej, wynikający z ucisku guza na otaczające tkanki, naciekania nerwów lub skutków ubocznych stosowanych procedur medycznych. Może mieć…

Brak energii to subiektywne poczucie wyczerpania sił witalnych, objawiające się trudnością w podejmowaniu codziennych obowiązków, podtrzymywaniu relacji czy rozwijaniu własnych zainteresowań. Może mieć charakter przejściowego…

Bunt to stan lub działanie wyrażające otwarty sprzeciw wobec obowiązujących zasad, autorytetów, narzuconych norm bądź zastanej rzeczywistości. Zjawisko to pojawia się w różnych momentach życia i stanowi istotny element…

Cecha psychiczna to względnie stała i trwała właściwość jednostki, która przejawia się w powtarzalnych sposobach myślenia, odczuwania oraz reagowania na bodźce środowiskowe. Stanowi ona podstawowy element opisu osobowości w…

Centralna sensytyzacja to stan nadmiernej pobudliwości i przewrażliwienia ośrodkowego układu nerwowego, w którym bodźce czuciowe są odbierane przez mózg ze zwielokrotnioną siłą. W tym mechanizmie neurony w rdzeniu kręgowym i…

Charakter to zespół względnie trwałych właściwości psychicznych, postaw moralnych i wzorców zachowania, które kształtują się w toku życia jednostki pod wpływem wychowania, socjalizacji oraz własnych wyborów. W odróżnieniu od…

Charyzma to zespół cech osobowości oraz umiejętności społecznych, które sprawiają, że dana osoba wywiera wpływ na otoczenie, budzi zainteresowanie i zjednuje sobie innych ludzi. W ujęciu psychologicznym pojęcie to obejmuje…

Choroba autoimmunologiczna to przewlekły stan chorobowy, w którym układ odpornościowy błędnie rozpoznaje własne komórki, tkanki lub narządy jako obce i wytwarza przeciwko nim odpowiedź zapalną. Zamiast chronić organizm przed…

Choroba nowotworowa to ogólne określenie grupy schorzeń charakteryzujących się niekontrolowanym podziałem i wzrostem nieprawidłowych komórek organizmu, które mogą naciekać sąsiednie tkanki oraz tworzyć przerzuty w odległych…

Choroba przewlekła to długotrwały stan chorobowy, trwający zazwyczaj miesiącami lub latami, który wymaga ciągłego leczenia, regularnej opieki medycznej oraz modyfikacji dotychczasowego stylu życia. Wpływa ona nie tylko na…

Chronotyp to uwarunkowana genetycznie, indywidualna preferencja dotycząca pory snu i aktywności w ciągu doby, odzwierciedlająca wewnętrzny rytm biologiczny człowieka. Określa on, w jakich godzinach dana osoba osiąga naturalny…

Ciało migdałowate to parzysta, owalna struktura układu limbicznego w mózgu, która odgrywa kluczową rolę w przetwarzaniu emocji, ze szczególnym uwzględnieniem strachu, złości i poczucia zagrożenia. Działa niczym wewnętrzny system…

Ciekawość to wewnętrzna postawa otwartości i gotowości do poznawania nowych doświadczeń, zadawania pytań oraz zgłębiania otaczającego świata mimo niepewności lub codziennej rutyny. W psychologii uznaje się ją za ważny zasób…

Czynniki podtrzymujące lęk to nawykowe reakcje, schematy myślenia i wzorce zachowań, które sprawiają, że niepokój nie wygasa samoistnie, lecz utrwala się mimo braku realnego niebezpieczeństwa. Mechanizmy te utwierdzają człowieka…

DARVO to akronim opisujący schemat manipulacji w relacjach, polegający na zaprzeczaniu faktom, atakowaniu osoby zgłaszającej krzywdę oraz odwracaniu ról w taki sposób, aby sprawca przedstawił siebie jako stronę poszkodowaną.…

Deindywiduacja to stan psychologiczny, w którym dana osoba doświadcza osłabienia samokontroli oraz utraty poczucia własnej odrębności i tożsamości, najczęściej w wyniku stopienia się z anonimową grupą lub tłumem. Zanik poczucia…

Deja vu to zjawisko psychologiczne polegające na nieodpartym wrażeniu, że aktualnie przeżywana nowa sytuacja wydarzyła się już w przeszłości. Stan ten charakteryzuje się poczuciem znajomości miejsca, osoby lub rozmowy, mimo że…

Delegowanie zadań to proces przekazywania określonych obowiązków i uprawnień innej osobie wraz z ustaleniem oczekiwanego rezultatu, zakresu odpowiedzialności oraz dostępnego wsparcia. Nie polega ono na porzuceniu kontroli ani…

Depersonalizacja to stan dysocjacyjny polegający na subiektywnym poczuciu obcości wobec własnego ciała, myśli lub zachowań. Osoba doświadczająca tego zjawiska odnosi wrażenie bycia zewnętrznym obserwatorem samego siebie, jakby…

Depresja to powszechne zaburzenie nastroju, które charakteryzuje się długotrwałym smutkiem, utratą zdolności do przeżywania radości oraz wyraźnym spadkiem energii życiowej. W przeciwieństwie do naturalnego, przemijającego…

Depresja okołoporodowa to zaburzenie nastroju występujące w trakcie ciąży lub po narodzinach dziecka, które wykracza poza naturalne zmęczenie nową rolą życiową. Obejmuje uporczywe poczucie przytłoczenia, głęboki smutek, lęk oraz…

Diagnoza psychologiczna to ustrukturyzowany proces badania i oceny, którego celem jest opisanie funkcjonowania psychicznego, osobowości, zasobów oraz źródeł trudności danej osoby. Psycholog integruje w niej rzetelny wywiad…

Diagnoza różnicowa to ustrukturyzowany proces postępowania diagnostycznego, polegający na systematycznym porównywaniu oraz precyzyjnym odróżnianiu od siebie zaburzeń lub trudności dających bardzo zbliżone objawy. Głównym zadaniem…

Dobrostan pracownika to stan całościowego zdrowia fizycznego, psychicznego i społecznego, który umożliwia satysfakcjonujące oraz bezpieczne realizowanie zadań zawodowych. Obejmuje poczucie sensu wykonywanej pracy, sprawczość…

Dobrostan psychiczny to ogólny stan równowagi emocjonalnej i poznawczej, w którym człowiek potrafi w pełni wykorzystywać swój potencjał, radzić sobie z codziennymi wyzwaniami oraz aktywnie uczestniczyć w życiu społecznym. Nie…

Dojrzałość społeczna to gotowość oraz zdolność jednostki do pełnienia ról społecznych, brania odpowiedzialności za własne wybory i konstruktywnego współdziałania z otoczeniem. Stanowi ona wynik procesu socjalizacji i rozwoju…

Domknięcie emocjonalne to wewnętrzny proces porządkowania trudnych uczuć, nadawania znaczenia minionym doświadczeniom oraz akceptacji faktów po bolesnym rozstaniu, stracie lub innym przełomowym wydarzeniu życiowym. Pozwala ono na…

Dopasowanie osoba-praca to stopień zgodności między cechami, wartościami, potrzebami i umiejętnościami pracownika a wymaganiami, kulturą oraz warunkami oferowanymi na danym stanowisku pracy. Pojęcie to opisuje wzajemną relację, w…

Dorosłe dziecko z rodziny dysfunkcyjnej (DDD) to określenie dorosłej osoby, której obecne trudności emocjonalne i relacyjne wynikają z dorastania w środowisku obciążonym chaosem, przemocą psychiczną, chłodem emocjonalnym lub…

Dostępność emocjonalna to zdolność do nawiązywania i utrzymywania autentycznego, otwartego kontaktu ze światem własnych przeżyć oraz gotowość do empatycznego reagowania na emocje i potrzeby drugiej osoby. Oznacza ona umiejętność…