Deja vu

Deja vu to zjawisko psychologiczne polegające na nieodpartym wrażeniu, że aktualnie przeżywana nowa sytuacja wydarzyła się już w przeszłości. Stan ten charakteryzuje się poczuciem znajomości miejsca, osoby lub rozmowy, mimo że obiektywnie dane doświadczenie ma miejsce po raz pierwszy. Doznaniu temu często towarzyszy chwilowa konsternacja oraz świadomość nieracjonalności własnego odczucia. Epizod trwa zazwyczaj od ułamka sekundy do kilku chwil i najczęściej występuje u osób młodych oraz zmęczonych. W większości przypadków zjawisko to ma charakter łagodny i stanowi przejaw specyficznego przetwarzania informacji przez mózg.

Na czym polega zjawisko deja vu

Zjawisko deja vu polega na przejściowym dysonansie poznawczym między subiektywnym poczuciem znajomości bieżącej sytuacji a logiczną wiedzą o jej nowości. Człowiek ma wrażenie, że słyszał już dane słowa lub widział dane otoczenie, mimo że znajduje się w nim po raz pierwszy. Doznanie to trwa zazwyczaj krótko i ustępuje samoistnie. W psychologii uznaje się je za naturalną anomalię pamięci autobiograficznej, która nie świadczy o zaburzeniach psychicznych, o ile występuje sporadycznie.

Potencjalne mechanizmy powstawania

Mechanizmy powstawania tego wrażenia bywają wiązane przez neuronaukowców z drobnym opóźnieniem w transmisji bodźców nerwowych. Według części badaczy informacja dociera do jednego z ośrodków pamięciowych ułamek sekundy szybciej niż do świadomości, co mózg błędnie interpretuje jako wspomnienie z przeszłości. Inna hipoteza wskazuje na podobieństwo układu przestrzennego lub geometrii nowego miejsca do lokacji zapamiętanych w przeszłości. Układ nerwowy rozpoznaje wzorzec, wywołując iluzję powtarzalności zdarzenia.

Czynniki sprzyjające występowaniu zjawiska

Czynniki sprzyjające pojawianiu się epizodów obejmują stany przeciążenia psychicznego oraz fizycznego. Do najczęstszych okoliczności występowania deja vu należą:

• Przewlekłe zmęczenie oraz niedobór snu, które obniżają precyzję pracy kory mózgowej.
• Podwyższony poziom stresu oraz długotrwałe napięcie emocjonalne.
• Podróże i nowe środowisko, dostarczające dużej liczby nieznanych dotąd bodźców.
• Młody wiek, gdyż zjawisko to najczęściej obserwuje się między 15. a 25. rokiem życia.

Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą

Konsultacja medyczna jest zalecana w sytuacji, gdy wrażenie deja vu pojawia się często, trwa długo lub towarzyszą mu objawy neurologiczne. Do niepokojących symptomów należą zaburzenia świadomości, drżenia mięśni, omamy węchowe czy utrata kontaktu z otoczeniem, które mogą wskazywać na padaczkę skroniową. Osoba doświadczająca silnego lęku związanego z tymi epizodami może skorzystać także ze wsparcia psychoterapeutycznego. Całodobowy telefon zaufania 800 70 2222 zapewnia pomoc w przypadku nagłego kryzysu emocjonalnego.