Charakter

Charakter to zespół względnie trwałych właściwości psychicznych, postaw moralnych i wzorców zachowania, które kształtują się w toku życia jednostki pod wpływem wychowania, socjalizacji oraz własnych wyborów. W odróżnieniu od wrodzonego temperamentu, pojęcie to odnosi się do cech nabytych podlegających modyfikacji w procesie samowychowania. Struktura ta determinuje stosunek osoby do innych ludzi, samej siebie oraz podejmowanych obowiązków.

Ukształtowane cechy wpływają na spójność postępowania oraz sposób radzenia sobie z wyzwaniami życiowymi.

Czym jest charakter w psychologii

Charakter opisuje nabyte właściwości osobowości, które odzwierciedlają system wartości danej osoby oraz jej zasady postępowania w relacjach społecznych. Podczas gdy temperament ma podłoże biologiczne i ujawnia się we wczesnym dzieciństwie, cechy charakteru rozwijają się w procesie uczenia się, internalizacji norm kulturowych oraz autorefleksji. W ujęciu psychologicznym dojrzały profil cechuje się spójnością między deklarowanymi przekonaniami a codziennymi czynami, co ułatwia przewidywalność zachowań i budzi zaufanie otoczenia.

Struktura i składowe charakteru

Funkcjonowanie jednostki w społeczeństwie opiera się na powiązanych ze sobą wymiarach postaw i nawyków. Do głównych elementów składających się na tę strukturę należą:

• Stosunek do innych ludzi przejawiający się w życzliwości, lojalności, empatii oraz prawdomówności;
• Stosunek do obowiązków wyrażany przez sumienność, odpowiedzialność, wytrwałość i dyscyplinę;
• Stosunek do samego siebie obejmujący samokrytycyzm, poczucie godności oraz szacunek dla własnych granic.

Kształtowanie tych postaw trwa przez całe życie i może ulegać zmianie pod wpływem kryzysów życiowych, refleksji lub celowej pracy nad sobą.

Różnica między charakterem a temperamentem

Podstawowa różnica między tymi pojęciami dotyczy ich pochodzenia oraz stopnia podatności na zmiany. Temperament stanowi biologicznie uwarunkowaną bazę reagowania emocjonalnego, związaną według części badaczy z właściwościami układu nerwowego. Cechy temperamentalne, takie jak siła reakcji czy tempo działania, są względnie stałe od narodzin. Z kolei cechy charakterologiczne są wyuczone i mogą być świadomie kształtowane poprzez edukację, doświadczenia społeczne oraz psychoterapię.

Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą

Utrwalone, sztywne wzorce zachowań prowadzące do powtarzających się konfliktów lub trudności adaptacyjnych bywają wskazaniem do podjęcia psychoterapii. Praca z psychologiem pozwala zrozumieć źródła wyuczonych reakcji, zweryfikować nieadaptacyjne przekonania oraz wykształcić zdrowsze strategie postępowania.