Słownik pojęć

Samosabotaż to zjawisko polegające na podejmowaniu świadomych lub nieświadomych działań i zaniechań, które bezpośrednio utrudniają osiągnięcie ważnych celów osobistych lub zawodowych. Przejawia się w nawykach takich jak…

Samospełniające się proroctwo to zjawisko psychologiczne, w którym początkowo fałszywe lub bezpodstawne przekonanie na temat przyszłości wywołuje zachowania prowadzące do jego urzeczywistnienia. Mechanizm ten polega na tym, że…

Samostanowienie to proces podejmowania niezależnych decyzji dotyczących własnego życia, celów oraz wyznawanych wartości bez ulegania zewnętrznym naciskom. Pojęcie to opisuje stan, w którym osoba podejmuje świadome wybory i ponosi…

Samoświadomość to zdolność do wnikliwego i obiektywnego dostrzegania oraz rozumienia własnych stanów wewnętrznych: emocji, myśli, motywacji, wartości, granic osobistych i potrzeb. Obejmuje także rozpoznawanie powtarzających się…

Samotność to subiektywne, bolesne doświadczenie emocjonalne wynikające z poczucia braku satysfakcjonujących, bliskich więzi z innymi ludźmi lub poczucia bycia niezrozumianym przez otoczenie. Stan ten nie zależy bezpośrednio od…

Samousprawiedliwienie to proces poznawczy, w którym osoba poszukuje racjonalnych motywów i okoliczności łagodzących dla własnych zachowań, błędów lub decyzji sprzecznych z wyznawanymi wartościami. Działanie to służy ochronie…

Samowiedza to uporządkowany zbiór informacji, przekonań i sądów, jakie osoba posiada na temat własnych cech, możliwości, ograniczeń oraz motywów działania. Stanowi ona poznawczy komponent struktury Ja, który pozwala jednostce…

Samowspółczucie to postawa psychologiczna polegająca na traktowaniu samego siebie z życzliwością, troską i wyrozumiałością w obliczu cierpienia, porażki lub osobistych niedoskonałości. Opiera się na uznaniu, że błędy i trudne…

Schemat psychologiczny to utrwalony, głęboko zakorzeniony wzorzec przekonań, wspomnień, emocji oraz reakcji cielesnych, który organizuje sposób postrzegania siebie, innych ludzi i otaczającego świata. Kształtuje się głównie w…

Seksizm to zespół przekonań, uprzedzeń i zachowań dyskryminujących daną osobę ze względu na jej płeć. Zjawisko to opiera się na sztywnych stereotypach dotyczących ról społecznych, możliwości intelektualnych oraz cech…

Separacja to stan faktycznego lub formalno-prawnego rozdzielenia partnerów będących w związku małżeńskim, polegający na zawieszeniu wspólnego pożycia przy jednoczesnym zachowaniu węzła małżeńskiego. Decyzja ta wiąże się z osobnym…

Silos informacyjny to zjawisko organizacyjne polegające na braku lub znacznym ograniczeniu swobodnego przepływu wiedzy, danych i doświadczeń pomiędzy różnymi działami, zespołami lub pracownikami w obrębie jednej firmy. Powstaje w…

Skanowanie ciała to uważnościowa praktyka medytacyjna polegająca na sekwencyjnym, stopniowym kierowaniu uwagi na poszczególne partie własnego ciała i obserwacji płynących z nich doznań fizycznych. Ćwiczenie to wykonuje się…

Skracanie czasu w łóżku to behawioralna technika stosowana w terapii poznawczo-behawioralnej bezsenności (CBT-I), polegająca na czasowym ograniczeniu pobytu w łóżku do średniego, rzeczywiście przespawanego czasu w ciągu nocy.…

Skrypty to poznawcze struktury wiedzy reprezentujące typowy przebieg zdarzeń, zachowań i działań w określonych sytuacjach społecznych. Pojęcie to wywodzi się z psychologii poznawczej i społecznej, gdzie opisuje utrwalone schematy…

Smutek to jedna z podstawowych emocji człowieka, pojawiająca się w odpowiedzi na stratę, rozczarowanie, poczucie bezradności lub długotrwałe przeciążenie psychiczne. Choć bywa trudny i nieprzyjemny w odczuwaniu, pełni kluczową…

Somatyzacja to proces psychologiczny i fizjologiczny, w którym tłumione lub nieuświadomione napięcie emocjonalne, stres oraz lęk manifestują się pod postacią realnych dolegliwości ze strony ciała. Układ nerwowy w odpowiedzi na…

Spektrum autyzmu u dorosłych to neurorozwojowy wzorzec funkcjonowania mózgu, charakteryzujący się odmiennym sposobem przetwarzania informacji, komunikacji społecznej oraz odbioru bodźców z otoczenia. Nie jest to choroba, którą…

Spójność grupy to stopień wzajemnego powiązania, zaufania i solidarności między osobami tworzącymi dany zespół. Wskaźnik ten określa siłę motywacji członków do pozostania w strukturze grupy oraz ich gotowość do angażowania się w…

Spowolnienie psychoruchowe to stan zauważalnego obniżenia tempa procesów poznawczych oraz ogólnej aktywności motorycznej człowieka. Osoba doświadczająca tego objawu porusza się ze znacznym trudem, mówi wolniej i ciszej, a…

Sprawczość to subiektywne poczucie, że własne myśli, wybory i działania mają realny wpływ na przebieg zdarzeń oraz kierunek życia. Opiera się na zaufaniu do swoich możliwości, zdolności do podejmowania autonomicznych decyzji oraz…

Sprawiedliwość organizacyjna to pojęcie z zakresu psychologii pracy i zarządzania określające subiektywną percepcję pracowników dotyczącą uczciwości, bezstronności i moralnej poprawności decyzji podejmowanych w środowisku pracy.…

Stabilizacja to początkowy, fundamentalny etap pracy terapeutycznej, którego celem jest przywrócenie poczucia bezpieczeństwa, uregulowanie układu nerwowego oraz poszerzenie okna tolerancji na trudne emocje. Obejmuje naukę…

Standaryzacja testu psychologicznego to wieloetapowy proces metodologiczny polegający na ujednoliceniu reguł przeprowadzania badania, rejestrowania zachowań, obliczania wyników oraz ich późniejszej interpretacji. Dzięki niej…

Stereotyp to uproszczony, sztywny i powszechnie podzielany w danej kulturze obraz określonej grupy społecznej, przypisujący wszystkim jej członkom jednakowe cechy lub zachowania bez uwzględnienia różnic indywidualnych. Konstrukt…

Stopa w drzwiach to technika wywierania wpływu społecznego, polegająca na skłonieniu osoby do spełnienia małej, łatwej prośby przed sformułowaniem prośby docelowej o większym ciężarze. Mechanizm ten opiera się na naturalnej…

Strach to pierwotna emocja adaptacyjna pojawiająca się w odpowiedzi na bezpośrednie, realne i zidentyfikowane zagrożenie. Reakcja ta uruchamia kaskadę zmian fizjologicznych, które przygotowują organizm do natychmiastowego…

Strata niejednoznaczna to szczególny rodzaj straty relacyjnej, w której brak jest jasnego domknięcia, definitywnych odpowiedzi lub społecznego potwierdzenia faktu jej zaistnienia. Występuje w dwóch podstawowych wariantach: gdy…

Strefa komfortu to stan psychiczny oraz przestrzeń codziennego funkcjonowania, w której człowiek czuje się bezpiecznie, a podejmowane działania są dobrze znane i przewidywalne. W tych warunkach poziom lęku oraz napięcia pozostaje…

Stres to nieswoista reakcja organizmu na wszelkie stawiane mu wymagania, bodźce zakłócające równowagę lub sytuacje postrzegane jako zagrażające. Stan ten mobilizuje układ nerwowy oraz hormonalny do adaptacji i poradzenia sobie z…