Stres

Stres to nieswoista reakcja organizmu na wszelkie stawiane mu wymagania, bodźce zakłócające równowagę lub sytuacje postrzegane jako zagrażające. Stan ten mobilizuje układ nerwowy oraz hormonalny do adaptacji i poradzenia sobie z wyzwaniem. Wyróżnia się stres krótkotrwały o charakterze motywującym oraz stres przewlekły, który prowadzi do wyczerpania zasobów odpornościowych. Osoba poddana długotrwałemu napięciu doświadcza objawów w sferze emocjonalnej, poznawczej i fizycznej. Reakcja stresowa jest naturalnym mechanizmem biologicznym, jednak brak możliwości regeneracji po ustąpieniu stresora zwiększa ryzyko rozwoju zaburzeń zdrowotnych.

Biologiczny mechanizm reakcji stresowej

Reakcja stresowa polega na skoordynowanej odpowiedzi układu nerwowego i hormonalnego na pojawiający się stresor. Według części badaczy oś podwzgórze-przysadka-nadnercza odgrywa istotną rolę w regulacji uwalniania kortyzolu i adrenaliny. Hormony te podnoszą poziom glukozy we krwi, przyspieszają akcję serca i podnoszą ciśnienie tętnicze, aby dostarczyć tlen do mięśni. Organizm wchodzi w stan mobilizacji, chwilowo wygaszając procesy trawienne oraz regeneracyjne. W warunkach fizjologicznych po ustaniu wyzwania następuje faza wyciszenia i powrót do homeostazy.

Rodzaje i źródła stresu

Czynniki wywołujące stres dzielą się na bodźce fizyczne, psychologiczne oraz psychospołeczne. W literaturze przedmiotu opisuje się różne formy tego zjawiska:

• Eustres, czyli stres pozytywny, mobilizujący do osiągania celów i rozwoju osobistego.
• Dystres, czyli stres negatywny, pojawiający się przy braku zasobów do poradzenia sobie z trudnością.
• Stres ostry, stanowiący gwałtowną, krótkotrwałą reakcję na nagłe zdarzenie losowe.
• Stres przewlekły, wynikający z długotrwałych problemów zawodowych, finansowych lub relacyjnych.

Zdolność radzenia sobie ze stresorami zależy od indywidualnych cech osobowości oraz dostępnego wsparcia społecznego.

Skutki długotrwałego napięcia dla zdrowia

Objawy przewlekłego stresu dotykają niemal wszystkich układów w ciele człowieka. Długotrwałe utrzymywanie się wysokiego stężenia hormonów stresu osłabia układ immunologiczny, zwiększając podatność na infekcje. Powszechnie występują bezsenność, napięciowe bóle karku, dolegliwości żołądkowo-jelitowe oraz spadek koncentracji. Dolegliwości somatyczne, takie jak nadciśnienie, arytmia serca czy przewlekłe bóle brzucha, bezwzględnie wymagają diagnostyki u lekarza w celu wdrożenia odpowiedniego leczenia.

Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą

Konsultacja psychologiczna jest wskazana, gdy przewlekłe napięcie prowadzi do wypalenia, bezradności lub stanów lękowych. Psychoterapia oraz psychoedukacja dostarczają narzędzi do nauki technik relaksacyjnych, asertywności i zmiany nawyków myślowych. Metoda EMDR bywa stosowana w przetwarzaniu stresu pourazowego. Osoba znajdująca się w ostrym kryzysie emocjonalnym może uzyskać anonimowe wsparcie pod bezpłatnym telefonem zaufania 800 70 2222.