Słownik pojęć

Flow, inaczej stan przepływu, to optymalny stan psychiczny charakteryzujący się całkowitym zaangażowaniem, głębokim skupieniem oraz poczuciem lekkości podczas wykonywania danej czynności. Osoba doświadczająca tego zjawiska działa…

Fobia to zaburzenie lękowe charakteryzujące się uporczywym, nadmiernym i nieadekwatnym lękiem przed określonymi przedmiotami, sytuacjami, zwierzętami lub zjawiskami przyrodniczymi.Osoba doświadczająca fobii odczuwa silną potrzebę…

Fobia specyficzna to zaburzenie lękowe charakteryzujące się uporczywym, niewspółmiernie silnym i irracjonalnym lękiem przed ściśle określonym obiektem, zwierzęciem, zjawiskiem naturalnym lub sytuacją. Konfrontacja z czynnikiem…

Fobia społeczna, określana również jako zespół lęku społecznego, to zaburzenie charakteryzujące się uporczywym i paraliżującym lękiem przed negatywną oceną, upokorzeniem, zawstydzeniem lub odrzuceniem przez innych ludzi. Osoba…

Frustracja to nieprzyjemny stan emocjonalny i fizjologiczny, który pojawia się w odpowiedzi na przeszkodę uniemożliwiającą zaspokojenie ważnej potrzeby, zrealizowanie planu lub osiągnięcie zamierzonego celu. Charakteryzuje się…

Funkcje wykonawcze to zaawansowany zestaw procesów poznawczych zarządzanych głównie przez płaty czołowe mózgu, które odpowiadają za świadomą kontrolę, planowanie i celowe kierowanie własnym zachowaniem. Umożliwiają one…

Funkcjonalne objawy neurologiczne to dolegliwości ze strony układu nerwowego, które wynikają z zaburzeń w jego działaniu i przesyłaniu sygnałów, a nie z trwałego, strukturalnego uszkodzenia tkanek mózgu czy nerwów. Osoba…

Gaslighting to forma przemocy psychicznej i manipulacji relacyjnej, polegająca na stopniowym, systematycznym podważaniu percepcji, pamięci, emocji oraz zdrowego rozsądku drugiej osoby. Sprawca celowo zaprzecza zaistniałym faktom…

Generalizacja to proces poznawczy polegający na rozszerzaniu wniosków wyciągniętych na podstawie pojedynczego doświadczenia lub ograniczonej liczby obserwacji na całą kategorię zjawisk, obiektów bądź sytuacji. Mechanizm ten…

Ghosting to zjawisko polegające na nagłym i całkowitym zerwaniu kontaktu przez jedną ze stron relacji bez uprzedzenia oraz bez podania jakichkolwiek wyjaśnień. Osoba stosująca tę praktykę przestaje odpowiadać na wiadomości…

Godność to podstawowe poczucie własnej wartości oraz przekonanie o przynależnym każdemu człowiekowi prawie do szacunku, autonomii i podmiotowego traktowania. W psychologii stanowi ona rdzeń tożsamości, będąc podstawą zdrowego…

Granice psychologiczne to niewidzialne linie określające przestrzeń osobistą, potrzeby, wartości oraz poczucie tożsamości każdego człowieka. Wskazują one, za jakie myśli, emocje i zachowania bierzemy odpowiedzialność, a co należy…

Granice w pracy to czytelne zasady określające zakres obowiązków, dyspozycyjność czasową oraz akceptowalne sposoby komunikacji w środowisku zawodowym. Pozwalają one pracownikowi skutecznie oddzielić sferę zawodową od prywatnej…

Grupa wsparcia to forma pomocy psychologicznej i społecznej, w której regularnie spotykają się osoby mierzące się z podobnymi wyzwaniami życiowymi, kryzysami lub trudnościami emocjonalnymi. Uczestnicy dzielą się swoimi…

Halucynacja, nazywana również omamem, to zaburzenie spostrzegania polegające na odbieraniu wrażeń zmysłowych bez obecności realnego bodźca w otoczeniu zewnętrznym. Osoba doświadczająca halucynacji jest przekonana o ich…

Heurystyka dostępności to uproszczona reguła wnioskowania polegająca na ocenianiu częstości, prawdopodobieństwa lub ważności danego zdarzenia na podstawie łatwości, z jaką przykłady tego zdarzenia przychodzą na myśl. Im łatwiej…

Heurystyki wydawania sądów to uproszczone reguły wnioskowania oraz nieformalne strategie poznawcze, które ludzki umysł wykorzystuje do szybkiego formułowania opinii, szacowania prawdopodobieństwa i podejmowania decyzji w…

Higiena snu to zbiór codziennych nawyków, zasad oraz warunków otoczenia, które sprzyjają szybkiemu zasypianiu, utrzymaniu ciągłości snu i głębokiej regeneracji organizmu. Obejmuje dbałość o stały rytm dobowy, właściwe…

Hiperwentylacja to stan, w którym dochodzi do zbyt szybkiego lub nienaturalnie głębokiego oddychania, przekraczającego bieżące zapotrzebowanie metaboliczne organizmu. Prowadzi to do gwałtownego spadku stężenia dwutlenku węgla we…

Hipnoza to stan zmodyfikowanej świadomości charakteryzujący się głębokim skupieniem uwagi, wyciszeniem zewnętrznych bodźców oraz zwiększoną podatnością na sugestie. Wbrew powszechnym mitom osoba w transie hipnotycznym zachowuje…

Hipokamp to niewielka parzysta struktura anatomiczna zlokalizowana w płacie skroniowym mózgu, będąca kluczową częścią układu limbicznego. Odpowiada przede wszystkim za konsolidację pamięci, czyli proces przenoszenia informacji z…

Hipoteza diagnostyczna to wstępne, robocze przypuszczenie formułowane przez psychologa lub psychoterapeutę na podstawie pierwszych wywiadów i obserwacji, dotyczące natury, przyczyn oraz mechanizmów podtrzymujących trudności…

Idealizacja i dewaluacja to psychologiczny mechanizm obronny oraz wzorzec w relacjach interpersonalnych, polegający na gwałtownym przechodzeniu od bezkrytycznego wywyższania drugiej osoby do jej całkowitego umniejszania i…

Idealizacja relacji to zjawisko psychologiczne polegające na przypisywaniu zakończonemu związkowi wyłącznie pozytywnych cech i wspomnień przy jednoczesnym wypieraniu lub bagatelizowaniu doświadczeń bolesnych, trudnych i…

Iluzja kontroli to błąd poznawczy polegający na przecenianiu własnego wpływu na bieg wydarzeń, które w rzeczywistości są całkowicie losowe lub zależne od czynników niezależnych od woli człowieka. Zjawisko to sprawia, że…

Impulsywność to cecha zachowania i wzorzec reagowania polegający na podejmowaniu nagłych, nieprzemyślanych działań pod wpływem chwili lub intensywnych emocji, bez uprzedniej oceny ich długofalowych konsekwencji. Osoba działająca…

Informacja zwrotna to konstruktywny komunikat przekazywany danej osobie na temat efektów jej konkretnego zachowania, działania lub wykonanego zadania. Jej celem jest uświadomienie skutków podejmowanych kroków, wzmocnienie…

Ingracjacja to technika zachowania społecznego polegająca na celowym wkradaniu się w cudze łaski w celu zyskania sympatii, akceptacji lub określonych korzyści osobistych. Osoba stosująca tę metodę podejmuje działania schlebiające…

Inteligencja to ogólna zdolność umysłowa obejmująca sprawne myślenie, rozumowanie, planowanie, rozwiązywanie problemów, abstrakcyjne pojmowanie złożonych idei oraz szybkie uczenie się z doświadczenia. Konstrukt ten odzwierciedla…

Inteligencja emocjonalna to zespół zdolności psychicznych umożliwiających rozpoznawanie, rozumienie, wyrażanie oraz regulowanie emocji własnych i cudzych, a także wykorzystywanie ich w działaniu. Konstrukt ten obejmuje percepcję…