Słownik pojęć

Racjonalizacja to psychologiczny mechanizm obronny polegający na nieświadomym przypisywaniu logicznych, społecznie akceptowalnych i racjonalnych wyjaśnień własnym zachowaniom, decyzjom lub impulsom, których prawdziwe źródła budzą…

Racjonalna Terapia Zachowania to krótkoterminowy, ustrukturyzowany nurt pomocy psychologicznej wywodzący się z tradycji poznawczo-behawioralnej. Opiera się na założeniu, że to nie same fakty i zdarzenia wywołują emocje, lecz…

Radość to podstawowa, pozytywna emocja charakteryzująca się poczuciem głębokiego uniesienia, zadowolenia i wewnętrznego rozkwitu, pojawiająca się w odpowiedzi na znaczące dla nas wydarzenia, bliskość z ludźmi lub poczucie sensu.…

Rasizm to ideologia oraz zespół przekonań i zachowań zakładających hierarchiczność ludzi ze względu na ich pochodzenie etniczne, rasę lub kolor skóry. Zjawisko to prowadzi do faworyzowania określonych grup przy jednoczesnej…

Reakcja fawn to automatyczna odpowiedź obronna układu nerwowego na stres relacyjny lub poczucie zagrożenia, polegająca na usilnym zadowalaniu innych, nadmiernej uległości oraz unikaniu konfliktów za wszelką cenę. Osoba reagująca…

Reakcja na traumę to naturalna i złożona odpowiedź organizmu oraz psychiki na nagłe, zagrażające życiu lub integralności wydarzenie wykraczające poza dotychczasowe zdolności radzenia sobie. Obejmuje ona zmiany w sferze…

Reakcja na zdarzenie traumatyczne to złożona, naturalna odpowiedź psychiczna i somatyczna organizmu na sytuację bezpośredniego zagrożenia życia, zdrowia lub integralności fizycznej. Doświadczenie to przekracza dotychczasowe…

Reakcja opieki i sprzymierzenia to wzorzec reakcji na stres, polegający na chronieniu potomstwa oraz poszukiwaniu wsparcia społecznego w obliczu zagrożenia. W przeciwieństwie do konfrontacji lub ucieczki mechanizm ten opiera się…

Reakcja przestrachu to bezwarunkowy, automatyczny odruch fizjologiczny organizmu w odpowiedzi na nagły, niespodziewany i intensywny bodziec zmysłowy, taki jak głośny dźwięk, błysk światła lub gwałtowny ruch w polu widzenia.…

Reakcja stresowa to niespecyficzna, fizjologiczna i psychologiczna odpowiedź organizmu na bodźce oceniane jako wymagające, zagrażające lub zakłócające wewnętrzną równowagę. Uruchamia ona natychmiastowe zmiany neurobiologiczne…

Reakcja walki i ucieczki to fizjologiczna odpowiedź organizmu na postrzegane zagrożenie, przygotowująca ciało do podjęcia konfrontacji lub oddalenia się z niebezpiecznego miejsca. W trakcie tego procesu dochodzi do gwałtownego…

Reakcja zamrożenia to mimowolna, ewolucyjna odpowiedź układu nerwowego na sytuację skrajnego zagrożenia, silnego lęku lub poczucia bezradności, objawiająca się nagłym bezruchem, odrętwieniem i trudnością w podjęciu działania.…

Reaktancja psychologiczna to stan emocjonalnego i motywacyjnego oporu, który pojawia się w momencie, gdy człowiek dostrzega zagrożenie dla swojej wolności wyboru lub swobody działania. Gdy ktoś próbuje narzucić określone…

Regeneracja po pracy to proces odzyskiwania zasobów poznawczych, energii psychicznej oraz sprawności fizycznej wyczerpanych podczas wykonywania codziennych obowiązków zawodowych. Polega na skutecznym psychicznym odłączeniu się od…

Regulacja emocji to proces polegający na rozpoznawaniu, monitorowaniu, modulowaniu i wyrażaniu doświadczanych stanów emocjonalnych w sposób adekwatny do danej sytuacji oraz własnych celów i potrzeb. Nie oznacza tłumienia uczuć…

Rekonsolidacja pamięci to neurobiologiczny proces, w którym uprzednio utrwalone i stabilne wspomnienie po jego ponownym przywołaniu staje się chwilowo labilne, czyli podatne na modyfikację i aktualizację. Mózg otwiera wówczas tak…

Rekonwalescencja to stopniowy okres powrotu do zdrowia, sprawności fizycznej oraz równowagi psychicznej po przebytej chorobie, urazie, zabiegu operacyjnym lub zaostrzeniu dolegliwości. W tym czasie organizm odbudowuje nadwątlone…

Relacja on-off to niestabilny związek partnerski charakteryzujący się powtarzającymi się cyklami rozstań i powrotów, którym towarzyszy ciągła niepewność co do trwałości wspólnej przyszłości. Partnerzy przechodzą przez…

Relacja terapeutyczna to oparta na zaufaniu, szacunku i poczuciu bezpieczeństwa współpraca między osobą korzystającą ze wsparcia a psychoterapeutą. Stanowi ona podstawowe środowisko leczenia, w którym możliwe staje się otwarte…

Relacja wspierająca to bliski kontakt międzyludzki oparty na wzajemnym szacunku, życzliwości, zaufaniu oraz poszanowaniu osobistych granic obu stron. Osoba doświadczająca takiego kontaktu czuje się wysłuchana, bezpieczna i…

Relaksacja autogenna to usystematyzowana technika relaksacyjna oparta na autosugestii, która polega na wywoływaniu w ciele fizycznych odczuć ciężaru oraz ciepła. Regularna praktyka tych ćwiczeń wspiera wyciszenie układu…

Relaksacja mięśni to metoda pracy z ciałem polegająca na celowym napinaniu, a następnie świadomym rozluźnianiu poszczególnych grup mięśniowych w celu zmniejszenia pobudzenia psychofizycznego. Ćwiczenia te pomagają zauważyć…

Represja, w psychologii określana również jako wyparcie, to pierwotny mechanizm obronny polegający na nieświadomym usuwaniu ze świadomości myśli, wspomnień, impulsów lub pragnień budzących silny lęk. Zjawisko to chroni psychikę…

Retraumatyzacja to proces ponownego przeżywania i uaktywnienia reakcji pourazowych pod wpływem bodźców, sytuacji lub relacji przypominających pierwotne traumatyczne doświadczenie. Zjawisko to pojawia się wtedy, gdy bieżące…

Rocznica traumatycznego wydarzenia to zjawisko nasilenia trudnych emocji, objawów lękowych oraz dolegliwości somatycznych, które pojawia się cyklicznie w okresie zbliżania się do daty wcześniejszego trudnego lub urazowego…

Rodzicielstwo autorytarne to styl wychowania charakteryzujący się stawianiem dziecku sztywnych wymagań przy jednoczesnym niskim poziomie okazywanego ciepła, empatii i responsywności. Opiekunowie stosujący to podejście oczekują…

Rodzicielstwo autorytatywne to styl wychowania łączący wysokie, jasno określone wymagania z dużym poziomem ciepła, empatii i emocjonalnego wsparcia dla dziecka. Opiekunowie stosujący ten model ustalają czytelne granice, lecz…

Rodzicielstwo nieangażowane to styl wychowania charakteryzujący się niskim poziomem responsywności i ciepła oraz brakiem stawiania dziecku wymagań i reguł. Opiekunowie w tym modelu zaspokajają zazwyczaj jedynie podstawowe…

Rodzicielstwo permisywne to styl wychowania charakteryzujący się wysokim poziomem ciepła, akceptacji i zaangażowania emocjonalnego przy jednoczesnym unikaniu stawiania dziecku wymagań oraz wyznaczania wyraźnych granic.…

Rodzina dysfunkcyjna to system rodzinny, w którym z powodu utrwalonych, nieprawidłowych wzorców zachowań nie są zaspokajane podstawowe potrzeby emocjonalne, psychiczne lub rozwojowe jego członków. W środowisku tym często dochodzi…