Retraumatyzacja

Retraumatyzacja to proces ponownego przeżywania i uaktywnienia reakcji pourazowych pod wpływem bodźców, sytuacji lub relacji przypominających pierwotne traumatyczne doświadczenie. Zjawisko to pojawia się wtedy, gdy bieżące wydarzenie nieświadomie uruchamia w układzie nerwowym dawne poczucie bezradności, przerażenia oraz utraty kontroli.

Może wystąpić zarówno w życiu codziennym, jak i w trakcie nieprawidłowo prowadzonej terapii, jeśli pacjent zostanie zbyt gwałtownie skonfrontowany z bolesnymi wspomnieniami bez odpowiedniego przygotowania i zasobów.

Na czym polega zjawisko retraumatyzacji?

Retraumatyzacja to zjawisko, w którym układ nerwowy człowieka interpretuje bieżące bodźce lub sytuacje jako bezpośrednie przedłużenie wcześniejszego urazu psychicznego. Pod wpływem wyzwalacza mózg traci zdolność odróżnienia tego, co działo się w przeszłości, od tego, co dzieje się obecnie. W rezultacie organizm uruchamia pełną kaskadę pierwotnych reakcji obronnych. Osoba doświadczająca retraumatyzacji nie tyle pamięta dane zdarzenie, ile przeżywa je na nowo całym swoim ciałem, co prowadzi do gwałtownego rozpadu poczucia bezpieczeństwa i zaufania do świata.

Sytuacje sprzyjające uaktywnieniu traumy

Do uaktywnienia dawnych schematów pourazowych może dojść w rozmaitych okolicznościach życiowych i relacyjnych:

• Wyzwalacze zmysłowe – specyficzne zapachy, dźwięki, ton głosu czy oświetlenie kojarzące się z miejscem traumatycznego zdarzenia.
• Sytuacje bezradności – procedury medyczne, badania diagnostyczne, pobyt w szpitalu lub sytuacje przymusu instytucjonalnego.
• Dynamika relacji – doświadczenie zdrady, agresji słownej, chłodu emocjonalnego lub manipulacji w bliskim związku.
• Błędy w psychoterapii – zbyt wczesne i głębokie wchodzenie w bolesne wspomnienia bez uprzedniego ugruntowania i wykształcenia strategii radzenia sobie ze stresem.

Objawy wtórnego rozregulowania układu nerwowego

Skutkiem ponownego uaktywnienia traumy jest gwałtowne rozregulowanie układu autonomicznego. Stan ten przejawia się napadami paniki, flashbackami, odrętwieniem emocjonalnym lub stanami dysocjacyjnymi, w których człowiek traci poczucie kontaktu z własnym ciałem. Na poziomie fizycznym pojawia się przyspieszone bicie serca, nagły ucisk w gardle lub klatce piersiowej, mdłości oraz bezsenność. Przewlekła retraumatyzacja może prowadzić do utrwalenia objawów depresyjnych oraz wycofania z życia społecznego.

Kiedy skonsultować się ze specjalistą?

Aby bezpiecznie poradzić sobie z traumą, kluczowy jest kontakt z psychoterapeutą pracującym w nurcie wrażliwym na traumę, na przykład metodą EMDR, która kładzie nacisk na stabilizację i zapobieganie retraumatyzacji. W sytuacji załamania psychicznego, myśli rezygnacyjnych lub bezpośredniego zagrożenia życia i zdrowia, należy niezwłocznie zadzwonić pod numer 112.