Reakcja na zdarzenie traumatyczne

Reakcja na zdarzenie traumatyczne to złożona, naturalna odpowiedź psychiczna i somatyczna organizmu na sytuację bezpośredniego zagrożenia życia, zdrowia lub integralności fizycznej. Doświadczenie to przekracza dotychczasowe zdolności radzenia sobie ze stresem i wywołuje gwałtowne zachwianie poczucia bezpieczeństwa.

W pierwszych dniach i tygodniach po zdarzeniu mogą pojawić się stany oszołomienia, natrętne wspomnienia, zaburzenia snu oraz silne wahania nastroju. Są to prawidłowe reakcje na nienormalną sytuację, które u większości osób stopniowo wygasają wraz z upływem czasu.

Czym charakteryzuje się reakcja na traumę?

Doświadczenie nagłego zdarzenia o charakterze urazowym, takiego jak wypadek komunikacyjny, napaść, pożar czy nagła utrata bliskiej osoby, powoduje natychmiastową mobilizację całego organizmu. Układ nerwowy zostaje zalany neuroprzekaźnikami stresu, co pozwala podjąć próbę walki lub ucieczki. Kiedy bezpośrednie niebezpieczeństwo mija, psychika i ciało często pozostają w stanie skrajnego pobudzenia. Jest to w pełni zrozumiała, fizjologiczna odpowiedź na gwałtowne zburzenie podstawowego poczucia bezpieczeństwa.

Fizyczne i psychiczne objawy przeciążenia

Reakcje pourazowe mogą przybierać różnorodne formy i dotyczyć wielu sfer funkcjonowania jednostki. Zazwyczaj obserwuje się następujące symptomy:

• Symptomy emocjonalne – dominujące poczucie lęku, bezradności, odrętwienie emocjonalne, poczucie winy ocalałego lub nagłe wybuchy złości.
• Objawy poznawcze – powracające wbrew woli obrazy zdarzenia, trudności z koncentracją uwagi, dezorientacja oraz luki pamięciowe dotyczące przebiegu wypadku.
• Reakcje fizjologiczne – kołatanie serca, przyspieszony oddech, drżenie rąk, nadmierna potliwość, dolegliwości żołądkowe oraz bezsenność i koszmary senne.
• Zmiany w zachowaniu – unikanie miejsc, ludzi i rozmów przypominających o traumie, wycofanie z życia społecznego oraz ciągłe skanowanie otoczenia pod kątem zagrożeń.

Przebieg procesu adaptacji

W pierwszych dniach po traumatycznym wydarzeniu organizm potrzebuje czasu na przetworzenie doznanego wstrząsu. U wielu osób ostra reakcja stresowa osiąga szczyt wkrótce po zdarzeniu, a następnie stopniowo wygasa w ciągu kolejnych tygodni. Ogromne znaczenie ma wówczas stabilne wsparcie ze strony bliskich, poczucie akceptacji, unikanie presji oraz stopniowy powrót do codziennych nawyków. Jeśli jednak natrętne obrazy i niepokój nie tracą na sile po upływie miesiąca, może to wskazywać na rozwój powikłanych reakcji pourazowych.

Kiedy szukać profesjonalnej pomocy?

Wsparcie psychologiczne oraz psychoterapia, w tym terapia EMDR, pomagają bezpiecznie zintegrować traumatyczne wspomnienia. W przypadku głębokiego kryzysu psychicznego, myśli samobójczych lub bezpośredniego zagrożenia życia i zdrowia, należy niezwłocznie zadzwonić pod numer alarmowy 112.