Słownik pojęć

Lęk antycypacyjny to stan silnego napięcia emocjonalnego, niepokoju oraz obawy, pojawiający się przed spodziewanym wydarzeniem, trudną sytuacją lub wyobrażonym zagrożeniem. Zamiast skupiać się na teraźniejszości, umysł tworzy…

Lęk neurotyczny to stan przewlekłego niepokoju i napięcia, który jest niewspółmierny do obiektywnego zagrożenia zewnętrznego lub pojawia się bez uchwytnej przyczyny. W ujęciu psychologicznym bywa rozumiany jako przejaw…

Lęk o zdrowie to utrwalony stan psychiczny charakteryzujący się nadmiernym, uporczywym zamartwianiem się własnym stanem fizycznym oraz lękiem przed rozwinięciem się ciężkiej choroby. Osoba doświadczająca tej trudności ma…

Lęk przed bliskością to wewnętrzna, głęboko zakorzeniona obawa przed wejściem w intymną, autentyczną relację emocjonalną z drugim człowiekiem. Choć osoba doświadczająca tego lęku może bardzo pragnąć miłości i akceptacji, to w…

Lęk przed lękiem to stan lęku antycypacyjnego, w którym człowiek odczuwa ciągły niepokój przed ponownym pojawieniem się silnego strachu, ataku paniki lub trudnych doznań cielesnych. Obawa ta skupia się na samej możliwości…

Lęk przed oceną to silny niepokój psychiczny wywoływany sytuacjami, w których człowiek jest lub może być poddany obserwacji, weryfikacji bądź krytyce ze strony innych osób. Związany jest z obawą przed popełnieniem błędu…

Lęk przed odrzuceniem to nasilona, trudna do opanowania obawa przed utratą akceptacji, miłości lub przynależności ze strony ważnych osób. Sprawia, że człowiek odczuwa stałe zagrożenie wykluczeniem i interpretuje neutralne gesty…

Lęk przed ruchem to nasilona i paraliżująca obawa przed podejmowaniem aktywności fizycznej lub wykonywaniem określonych gestów, wynikająca z przekonania, że ruch wywoła ból, ponowny uraz lub uszkodzenie ciała. Zjawisko to często…

Lęk przed śmiercią to naturalne dla człowieka, lecz niekiedy nadmierne i paraliżujące poczucie zagrożenia związane ze skończonością życia, procesem umierania lub bezpowrotną utratą bliskich osób. W umiarkowanym nasileniu stanowi…

Lęk realny to naturalna i adekwatna reakcja emocjonalna na rzeczywiste, dające się zidentyfikować zagrożenie pochodzące ze środowiska zewnętrznego. Stan ten pełni funkcję adaptacyjną, ponieważ informuje osobę o niebezpieczeństwie…

Lęk separacyjny u dorosłych to stan nadmiernego, nieadekwatnego do sytuacji niepokoju przed rozłąką z ważnymi osobami, takimi jak partner, rodzice czy dzieci. Osoba doświadczająca tego stanu odczuwa silną obawę o bezpieczeństwo…

Lękowy styl przywiązania to wzorzec budowania relacji interpersonalnych charakteryzujący się silną obawą przed odrzuceniem, opuszczeniem oraz stałą potrzebą potwierdzania bliskości i zaangażowania ze strony partnera. Osoby o tym…

Lider nieformalny to członek grupy lub zespołu, który wywiera rzeczywisty i znaczący wpływ na postawy, opinie oraz zachowania innych osób, nie posiadając formalnego stanowiska kierowniczego ani władzy wynikającej ze struktury…

Mądrość to wielowymiarowa właściwość psychiczna obejmująca zdolność do głębokiego rozumienia zjawisk społecznych, trafnego oceniania sytuacji oraz podejmowania wyważonych decyzji w warunkach niepewności. Osoba odznaczająca się…

Manipulacja to nieuczciwy, celowy sposób wywierania wpływu na myśli, emocje lub decyzje drugiej osoby w taki sposób, aby działała ona zgodnie z intencją manipulatora, często wbrew własnym interesom. Charakteryzuje się brakiem…

Mapa wsparcia to graficzne lub uporządkowane zestawienie osób, instytucji oraz osobistych zasobów, do których można się zwrócić w sytuacji kryzysu, przeciążenia lub istotnej zmiany życiowej. Narzędzie to ułatwia uświadomienie…

Mapa zasobów to ustrukturyzowana technika terapeutyczna i psychoedukacyjna, która polega na uporządkowaniu oraz graficznym lub pisemnym przedstawieniu wewnętrznych i zewnętrznych źródeł wsparcia człowieka. Obejmuje ona…

Matryca Wanke to metoda analizy poznawczej stosowana w pracy psychoedukacyjnej i rozwojowej z osobami dorosłymi. Pomaga przyjrzeć się temu, co dzieje się pomiędzy bodźcem a reakcją: jak człowiek interpretuje sytuację, jakie…

Mechanizmy obronne to automatyczne i w znacznej mierze nieświadome procesy psychiczne, których celem jest redukcja wewnętrznego napięcia oraz ochrona poczucia własnej wartości przed lękiem, poczuciem winy lub trudnymi emocjami.…

Mediacja to ustrukturyzowany, dobrowolny i poufny proces konstruktywnego rozwiązywania sporów, w którym bezstronna oraz neutralna osoba trzecia wspiera strony w komunikacji i poszukiwaniu porozumienia. Jej celem nie jest…

Medytacja to zbiór różnorodnych praktyk mentalnych polegających na celowym trenowaniu uwagi, rozwijaniu świadomej obecności oraz kultywowaniu wewnętrznego wyciszenia. Może obejmować koncentrację na oddechu, powtarzanie mantry…

Melancholia to pojęcie określające głęboki stan obniżenia nastroju, współcześnie definiowany w psychiatrii i psychologii klinicznej jako ciężka postać epizodu depresyjnego o specyficznym obrazie objawowym.Stan ten charakteryzuje…

Mentalizacja to naturalna zdolność do odczytywania i rozumienia stanów psychicznych – zarówno własnych, jak i innych ludzi. Polega na dostrzeganiu, że za ludzkimi zachowaniami stoją konkretne myśli, uczucia, potrzeby, intencje…

Mentoring to partnerska relacja rozwojowa, w której osoba posiadająca większą wiedzę i doświadczenie wspiera drugą osobę w procesie uczenia się oraz osiągania celów osobistych lub zawodowych. Opiera się na dialogu, zaufaniu oraz…

Metoda szarej skały to technika behawioralna stosowana w kontaktach z osobami manipulującymi, toksycznymi lub wykazującymi cechy narcystyczne, z którymi całkowite zerwanie relacji jest chwilowo niemożliwe. Polega na celowym…

Mgła poznawcza to nienaukowe, lecz powszechnie stosowane określenie zespołu objawów obejmujących subiektywne uczucie spowolnienia myślenia, trudności z koncentracją uwagi, zaburzenia pamięci roboczej oraz problemy ze znajdowaniem…

Migrena to przewlekła choroba neurologiczna charakteryzująca się napadowymi, silnymi bólami głowy, które najczęściej mają charakter jednostronny, tętniący i trwają od kilku do kilkudziesięciu godzin. Bólowi często towarzyszą…

Mikroregeneracja to praktyka robienia krótkich, celowych przerw w ciągu dnia, trwających od kilkunastu sekund do kilku minut, które służą obniżeniu pobudzenia układu nerwowego i odzyskaniu energii. W przeciwieństwie do biernego…

Mikrozarządzanie to styl kierowania ludźmi charakteryzujący się nadmierną, drobiazgową kontrolą każdego etapu pracy podwładnych przy jednoczesnym ograniczaniu ich samodzielności i decyzyjności. Przełożony stosujący to podejście…

Miłość to złożony stan emocjonalny i motywacyjny, który opiera się na głębokim przywiązaniu, trosce o drugiego człowieka oraz potrzebie bliskości. W psychologii zjawisko to bywa opisywane jako połączenie intymności, namiętności…