Nieśmiałość

Nieśmiałość to tendencja behawioralna i emocjonalna objawiająca się uczuciem skrępowania, niepewności oraz lęku przed oceną w sytuacjach społecznych. W ujęciu psychologicznym stan ten wiąże się z nadmierną koncentracją na własnej osobie oraz obawą przed negatywnym odbiorem ze strony otoczenia. Doświadczenie to prowadzi często do wycofywania się z kontaktu lub trudności w swobodnym wyrażaniu własnych myśli.

Trudność ta różni się od introwertyzmu, ponieważ nie wynika z braku potrzeby kontaktu, lecz z obawy przed nim.

Jak objawia się nieśmiałość

Nieśmiałość przejawia się na poziomie poznawczym, emocjonalnym oraz somatycznym w odpowiedzi na rzeczywistą lub wyobrażoną ekspozycję społeczną. W sferze myśli dominują obawy przed kompromitacją, krytyką oraz przekonanie o własnej nieadekwatności interpersonalnej. Na poziomie fizjologicznym według części badaczy dochodzi do wzmożonej aktywacji układu współczulnego, co wywołuje czerwienienie się, drżenie rąk, przyspieszone bicie serca oraz uczucie suchości w ustach. W zachowaniu widoczne jest unikanie kontaktu wzrokowego, mówienie cichym głosem lub unikanie zabierania głosu w obecności innych ludzi.

Przyczyny powstawania skrępowania społecznego

Kształtowanie się nieśmiałości ma charakter wieloczynnikowy i wiąże się ze współdziałaniem wrodzonych cech temperamentu oraz środowiska wychowawczego. Do istotnych czynników sprzyjających rozwojowi tej trudności należą:

• Wrodzona reaktywność emocjonalna predysponująca do silniejszego odczuwania lęku przed nowymi bodźcami;
• Trudne doświadczenia rówieśnicze, w tym doświadczenie odrzucenia, wyśmiania lub krytyki w dzieciństwie;
• Wzorce rodzinne oparte na nadmiernej kontroli rodzicielskiej lub stawianiu wygórowanych wymagań.

Nawykowe unikanie wyzwań społecznych utrwala niepewność, ograniczając szansę na zdobycie pozytywnych doświadczeń korygujących.

Różnica między nieśmiałością a fobią społeczną

Granica między zwykłą nieśmiałością a zaburzeniem lękowym zależy od stopnia nasilenia objawów oraz poziomu dezorganizacji życia. Umiarkowana nieśmiałość jest powszechną cechą, która mija po oswojeniu się z nową sytuacją i nie uniemożliwia realizacji planów życiowych. Fobia społeczna stanowi natomiast jednostkę kliniczną o przewlekłym przebiegu, która wywołuje paraliżujący lęk, prowadząc do całkowitej izolacji i niemożności podjęcia pracy lub nauki.

Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą

Wycofanie społeczne, nasilony lęk przed ludźmi oraz poczucie cierpienia psychicznego są wskazaniem do konsultacji z psychoterapeutą. Psychoterapia poznawczo-behawioralna oraz terapia EMDR pomagają przetworzyć trudne doświadczenia z przeszłości i wypracować pewność w relacjach.