Słownik pojęć

Stres cyfrowy to stan psychicznego i fizjologicznego przeciążenia wywołany nadmiernym korzystaniem z technologii informacyjnych, stałą dostępnością online oraz koniecznością nieustannego przetwarzania powiadomień. Pojawia się…

Stres kumulacyjny to stan narastającego obciążenia psychofizycznego, który wynika z nakładania się wielu drobnych, powtarzających się czynników stresogennych w dłuższym okresie. Pojedyncze trudności mogą wydawać się błahe, jednak…

Stres moralny to stan bolesnego napięcia psychicznego, który pojawia się wtedy, gdy człowiek doskonale wie, jakie działanie jest etycznie właściwe, lecz z powodu zewnętrznych ograniczeń, procedur lub hierarchii nie może postąpić…

Stres ostry to natychmiastowa, krótkotrwała i fizjologiczna reakcja organizmu na nagłe, niespodziewane wyzwanie, silny bodziec emocjonalny lub bezpośrednie zagrożenie. Stanowi ewolucyjny mechanizm adaptacyjny, który mobilizuje…

Stres przewlekły to stan długotrwałego pobudzenia układu nerwowego, będący wynikiem przedłużającego się narażenia na czynniki obciążające, wobec których człowiek czuje brak kontroli lub bezradność. W odróżnieniu od stresu ostrego…

Stres zawodowy to zespół reakcji emocjonalnych, poznawczych i fizjologicznych, które pojawiają się w sytuacji, gdy wymagania stawiane w miejscu pracy przewyższają zasoby, umiejętności lub możliwości radzenia sobie pracownika.…

Styl przywiązania to utrwalony wzorzec funkcjonowania w relacjach emocjonalnych, który określa sposób budowania bliskości, zaufania oraz radzenia sobie z lękiem przed odrzuceniem lub utratą autonomii. Kształtuje się we wczesnym…

Styl radzenia sobie to względnie stała, indywidualna tendencja osoby do stosowania określonych strategii w sytuacjach postrzeganych jako trudne lub zagrażające. Obejmuje poznawcze i behawioralne wysiłki podejmowane w celu…

Sublimacja to dojrzały mechanizm obronny polegający na przekształcaniu nieakceptowanych społecznie lub wewnętrznie trudnych impulsów w działania pożyteczne, twórcze oraz cenione przez otoczenie. Proces ten pozwala na bezpieczne…

Substytucja to mechanizm obronny polegający na zastępowaniu nieosiągalnego, zablokowanego lub społecznie nieakceptowanego celu innym obiektem bądź dążeniem, które jest możliwe do zrealizowania. Osoba stosująca ten proces dąży do…

Sumienność to podstawowa cecha osobowości określająca stopień zorganizowania, wytrwałości, rzetelności oraz motywacji jednostki w działaniach ukierunkowanych na cel. W modelach psychologicznych stanowi istotny wymiar opisujący…

Superwizja to ustrukturyzowany proces regularnych konsultacji merytorycznych, w którym psychoterapeuta lub psycholog omawia swoją pracę z klientami z bardziej doświadczonym specjalistą, zwanym superwizorem. Służy ona pogłębianiu…

Świadomość emocji to umiejętność zauważania, identyfikowania i rozumienia własnych stanów uczuciowych w chwili, gdy się pojawiają. Obejmuje zdolność do trafnego nazywania przeżywanych emocji, obserwowania towarzyszących im doznań…

Syndrom oszusta to zjawisko psychologiczne polegające na chronicznym przekonaniu, że własne osiągnięcia, sukcesy i kompetencje są dziełem przypadku, szczęścia lub pomyłki, a nie rzeczywistych zdolności. Osoby go doświadczające…

Syndrom pustego gniazda to zespół reakcji emocjonalnych i psychologicznych doświadczanych przez rodziców lub opiekunów w sytuacji, gdy dorosłe dzieci wyprowadzają się z domu rodzinnego. Choć jest to naturalny etap w cyklu życia…

Szantaż emocjonalny to forma manipulacji interpersonalnej, w której jedna osoba wywiera presję na drugą, wykorzystując jej poczucie winy, lęk, obowiązek lub potrzebę aprobaty. Działanie to ma na celu wymuszenie określonego…

Szok kulturowy to stan dezorientacji, napięcia psychicznego i emocjonalnego niepokoju, który pojawia się w wyniku dłuższego pobytu lub zamieszkania w odmiennym środowisku kulturowym. Wynika z nagłej utraty znanych punktów…

Szukanie zapewnień to powtarzające się zachowanie mające na celu natychmiastowe zredukowanie lęku, wątpliwości lub dyskomfortu wywołanego poczuciem niepewności. Osoba doświadczająca silnego niepokoju pyta bliskich o potwierdzenie…

Techniki relaksacyjne to różnorodne metody i ćwiczenia mające na celu obniżenie poziomu pobudzenia psychofizjologicznego, redukcję napięcia mięśniowego oraz wyciszenie reakcji stresowej organizmu. Obejmują one świadome…

Temperament to zespół względnie stałych, wrodzonych i biologicznie uwarunkowanych cech osobowości, które ujawniają się już we wczesnym dzieciństwie. Określa formalne parametry zachowania, takie jak poziom energii życiowej, tempo…

Terapia EMDR (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) to ustrukturyzowana metoda psychoterapeutyczna stosowana przede wszystkim w pracy z następstwami doświadczeń traumatycznych i trudnych wydarzeń życiowych. Polega na…

Terapia lustrzana to metoda rehabilitacji i wsparcia terapeutycznego, która wykorzystuje lustrzane odbicie zdrowej kończyny do wywołania w mózgu wrażenia prawidłowego ruchu i czucia kończyny chorej lub amputowanej. Dzięki…

Terapia par to wyspecjalizowana forma pomocy psychologicznej skierowana do osób pozostających w związku, które doświadczają trudności w porozumieniu, kryzysu relacyjnego lub pragną pogłębić wzajemną bliskość. Spotkania z…

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) to ustrukturyzowany i poparty licznymi dowodami nurt psychoterapii, który opiera się na założeniu, że sposób interpretowania rzeczywistości bezpośrednio wpływa na przeżywane emocje, zachowania…

Terapia poznawczo-behawioralna bezsenności (CBT-I) to ustrukturyzowana, krótkoterminowa metoda leczenia przewlekłych trudności ze snem o udokumentowanej skuteczności. Koncentruje się na identyfikacji i modyfikacji czynników…

Terapia przetwarzania poznawczego (CPT) to ustrukturyzowana metoda psychoterapii poznawczo-behawioralnej, opracowana specjalnie w celu pomocy osobom zmagającym się z zespołem stresu pourazowego oraz następstwami trudnych…

Terapia zorientowana na ciało to podejście psychoterapeutyczne integrujące pracę z psychiką z uważną obserwacją doznań somatycznych, chronicznych napięć mięśniowych oraz poziomu pobudzenia układu nerwowego. Opiera się na…

Tęsknota to złożony stan emocjonalny wywołany poczuciem braku, utraty lub oddalenia od kogoś lub czegoś, co miało dla człowieka istotną wartość. Może dotyczyć bliskiej osoby, utraconej relacji, minionego etapu życia, dawnego…

Test psychologiczny to standaryzowane narzędzie diagnostyczne, które służy do obiektywnego pomiaru określonych cech osobowości, zdolności poznawczych, emocji lub wzorców zachowania. Procedura badania opiera się na ściśle…

Tłumienie emocji to świadomy lub automatyczny proces powstrzymywania ekspresji uczuć, ukrywania ich przed otoczeniem oraz unikania ich bezpośredniego doświadczania. Osoba stosująca ten mechanizm stara się nie okazywać gniewu…