Styl radzenia sobie

Styl radzenia sobie to względnie stała, indywidualna tendencja osoby do stosowania określonych strategii w sytuacjach postrzeganych jako trudne lub zagrażające. Obejmuje poznawcze i behawioralne wysiłki podejmowane w celu opanowania, zredukowania lub tolerowania zewnętrznych i wewnętrznych wymagań. W psychologii wyróżnia się zazwyczaj styl skoncentrowany na zadaniu, na emocjach oraz na unikaniu.

Ukształtowanie określonego stylu zależy od wcześniejszych doświadczeń życiowych, cech osobowości oraz wzorców wyniesionych z rodziny. Świadomość własnych nawyków reagowania ułatwia ich modyfikację.

Podstawowe rodzaje stylów

Typologia stylów radzenia sobie obejmuje trzy główne kategorie zachowań. Styl skoncentrowany na zadaniu polega na podejmowaniu konkretnych działań zmierzających do rozwiązania problemu lub zmiany sytuacji. Styl skoncentrowany na emocjach koncentruje się na regulacji własnych stanów uczuciowych, na przykład poprzez poszukiwanie pocieszenia lub rozładowanie napięcia. Styl skoncentrowany na unikaniu opiera się na odsuwaniu myśli o trudnościach, co bywa realizowane poprzez angażowanie się w czynności zastępcze lub kontakty towarzyskie.

Wpływ na codzienne funkcjonowanie

Dobór strategii wywiera wpływ na poziom odczuwanego stresu i relacje z otoczeniem. Skupienie na problemie bywa pomocne w okolicznościach, na które osoba ma bezpośredni wpływ. Z kolei koncentracja na emocjach może ułatwiać adaptację w sytuacjach nieodwracalnych, takich jak choroba bliskiego czy żałoba. Utrwalone unikanie problemów prowadzi często do narastania trudności i poczucia przeciążenia. Elastyczność w dopasowywaniu reakcji do wymogów chwili sprzyja zachowaniu równowagi psychicznej.

Czynniki kształtujące nawyki radzenia sobie

Indywidualne preferencje w reagowaniu na stres kształtują się w toku rozwoju osobistego. Doświadczenia z dzieciństwa, styl wychowania oraz obserwacja zachowań rodziców tworzą bazę dla późniejszych schematów działania. Znaczenie mają również uwarunkowania temperamentalne i biologiczne, które według części badaczy wpływają na pobudliwość układu nerwowego. Trudne wydarzenia życiowe mogą utrwalać nawyki obronne, które w dorosłym życiu przestają być adekwatne.

Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą

W przypadku objawów somatycznych pierwszym krokiem jest wizyta u lekarza. Wykluczenie przyczyn organicznych jest podstawą planowania dalszych kroków.

Wsparcie psychoterapeutyczne jest wskazane, gdy dotychczasowy styl radzenia sobie przynosi straty lub nasila cierpienie psychiczne. Konsultacja z psychologiem pomaga zidentyfikować nieefektywne schematy i wypracować nowe sposoby reagowania. W pracy nad zmianą utrwalonych wzorców emocjonalnych pomocna bywa również terapia EMDR, szczególnie gdy trudności wiążą się z przeszłymi kryzysami. W nagłym kryzysie emocjonalnym wsparcie zapewnia całodobowy telefon zaufania 800 70 2222.