Słownik pojęć

Nawyk to utrwalony, wyuczony i w znacznym stopniu zautomatyzowany schemat zachowania, który uruchamia się samoczynnie w odpowiedzi na określone bodźce środowiskowe lub wewnętrzne. Powstaje w wyniku wielokrotnego powtarzania…

Negocjacje to ustrukturyzowany proces komunikacyjny, w którym co najmniej dwie strony o częściowo sprzecznych lub rozbieżnych interesach dążą do osiągnięcia obopólnie akceptowanego porozumienia. Wymiana ta opiera się na dialogu…

Nerwica to tradycyjne, historyczne określenie grupy zaburzeń lękowych, w których dominują niepokój, napięcie emocjonalne oraz różnorodne dolegliwości somatyczne nieposiadające podłoża organicznego. Osoba doświadczająca tych…

Neurastenia to postać zaburzenia nerwicowego cechująca się przewlekłym zmęczeniem psychicznym lub fizycznym, które narasta nawet po niewielkim wysiłku i nie ustępuje po typowym odpoczynku. Stan ten wiąże się ze spadkiem…

Neuroplastyczność to naturalna zdolność mózgu oraz całego układu nerwowego do ciągłej zmiany, reorganizacji połączeń komórkowych i adaptacji pod wpływem nowych doświadczeń, uczenia się oraz terapii. Oznacza to, że ludzki mózg…

Nieśmiałość to tendencja behawioralna i emocjonalna objawiająca się uczuciem skrępowania, niepewności oraz lęku przed oceną w sytuacjach społecznych. W ujęciu psychologicznym stan ten wiąże się z nadmierną koncentracją na własnej…

Nieświadomość to obszar ludzkiej psychiki obejmujący procesy, myśli, wspomnienia, motywacje i pragnienia, z których dana osoba nie zdaje sobie sprawy w danym momencie. Treści te pozostają niedostępne dla bieżącej introspekcji…

Nietolerancja niepewności to utrwalona tendencja poznawcza i emocjonalna, polegająca na postrzeganiu sytuacji wieloznacznych, nieprzewidywalnych lub pozbawionych gwarancji jako bezpośrednio zagrażających oraz trudnych do…

Nieuznana żałoba to stan emocjonalny po stracie, która nie jest otwarcie dostrzegana, społecznie akceptowana ani publicznie opłakiwana przez otoczenie. Dotyczy sytuacji, w których relacja, charakter utraty lub sposób przeżywania…

Niewidoczna choroba to przewlekły stan zdrowotny, zaburzenie lub niepełnosprawność, które nie dają wyraźnych, łatwo dostrzegalnych z zewnątrz objawów fizycznych. Mimo że osoba zmagająca się z takim schorzeniem może wyglądać na w…

Niewyspanie to stan fizjologicznego i psychicznego deficytu wynikający ze zbyt krótkiego, przerywanego lub nieodpowiednio regenerującego snu. Wpływa ono bezpośrednio na funkcjonowanie całego organizmu, obniżając poziom energii…

Niezgodność wartości to sytuacja w relacji, w której partnerzy kierują się odmiennymi, wzajemnie sprzecznymi przekonaniami na temat fundamentalnych kwestii życiowych. Dotyczy to kluczowych obszarów, takich jak wizja rodziny…

Norma wzajemności to powszechna reguła społeczna nakazująca odwzajemnianie przysług, pomocy oraz życzliwości otrzymanych od innych osób. Mechanizm ten nakłada na jednostkę wewnętrzną presję, by zrekompensować dobro wyświadczone…

Normy społeczne to podzielane w danej zbiorowości reguły, nakazy i zakazy, które określają pożądane, dopuszczalne oraz nieakceptowane sposoby zachowania osób należących do danej grupy. Stanowią one podstawowy mechanizm regulacji…

Normy testowe to określone statystycznie przedziały wyników, które pozwalają odnieść indywidualny rezultat uzyskany w teście psychologicznym do wyników odpowiedniej grupy odniesienia. Dzięki nim surowa punktacja zyskuje znaczenie…

Nuda to nieprzyjemny stan emocjonalny charakteryzujący się poczuciem braku stymulacji, trudnością w zaangażowaniu uwagi oraz bezcelowością bieżącego działania. Stan ten pojawia się wtedy, gdy otoczenie nie dostarcza odpowiednich…

Obciążenie opiekuna to wielowymiarowy zespół obciążeń emocjonalnych, fizycznych, społecznych i finansowych, jakich doświadcza osoba sprawująca długotrwałą opiekę nad przewlekle chorym, z niepełnosprawnością lub niesamodzielnym…

Objawy psychosomatyczne to w pełni rzeczywiste dolegliwości i symptomy cielesne, na których powstawanie, zaostrzenie lub podtrzymywanie kluczowy wpływ wywierają czynniki psychiczne, w tym przewlekły stres, tłumione emocje…

Objawy somatyczne lęku to fizjologiczne reakcje ciała na odczuwane zagrożenie, wynikające z automatycznego pobudzenia autonomicznego układu nerwowego. W sytuacji silnego stresu lub ataku paniki organizm natychmiast mobilizuje się…

Objawy somatyczne żałoby to naturalne, fizjologiczne reakcje organizmu na bolesne doświadczenie straty bliskiej osoby lub istotnej wartości życiowej. Głęboki ból emocjonalny nie ogranicza się wyłącznie do sfery psychicznej, lecz…

Obraz ciała to wielowymiarowe doświadczenie psychiczne, które obejmuje sposób postrzegania, wyobrażania sobie oraz oceniania własnego wyglądu, sprawności i granic fizycznych. Składa się z komponentu poznawczego, czyli przekonań…

Obwinianie ofiary to zjawisko psychologiczne i społeczne, polegające na przypisywaniu osobie poszkodowanej odpowiedzialności lub współwiny za doznaną krzywdę, przemoc bądź nieszczęśliwy wypadek. Otoczenie doszukuje się przyczyn…

Ocena to akt poznawczy polegający na przypisaniu wartości, znaczenia lub określonych cech osobom, zjawiskom, zachowaniom bądź przedmiotom. Proces ten opiera się na porównaniu obserwowanych faktów z przyjętymi normami, standardami…

Ocena neuropsychologiczna to specjalistyczne badanie diagnostyczne, którego celem jest określenie związku między funkcjonowaniem mózgu a procesami poznawczymi, emocjami i zachowaniem człowieka. Pozwala szczegółowo sprawdzić…

Ocena potrzeb to ustrukturyzowany proces diagnozy doraźnej, polegający na szybkim zidentyfikowaniu bezpośrednich zagrożeń, zasobów oraz priorytetowych form wsparcia dla osoby w kryzysie. Stanowi pierwszy i kluczowy krok w…

Odpoczynek to stan celowego obniżenia aktywności lub zmiany jej charakteru, który umożliwia organizmowi regenerację sił fizycznych oraz odzyskanie równowagi emocjonalnej i poznawczej. Nie oznacza wyłącznie bezczynności czy snu…

Odporność psychiczna to dynamiczny proces oraz zdolność człowieka do konstruktywnego radzenia sobie ze stresem, przeciwnościami losu, kryzysami życiowymi i traumatycznymi wydarzeniami. Nie oznacza braku trudnych emocji, smutku…

Odpowiedzialność to gotowość i zdolność osoby do ponoszenia konsekwencji własnych decyzji, słów, zaniechań oraz podejmowanych działań. Pojęcie to łączy się z uznaniem własnego sprawstwa w kształtowaniu relacji i realizowaniu…

Odpowiedzialność lidera to całościowe zobowiązanie osoby zarządzającej za podejmowane decyzje, atmosferę w zespole, standardy komunikacji oraz tworzenie bezpiecznych i efektywnych warunków pracy. Wykracza ona poza samą kontrolę…

Odrealnienie to stan zmienionego postrzegania rzeczywistości, w którym otaczający świat wydaje się obcy, sztuczny, zamglony lub pozbawiony głębi. Osoba doświadczająca tego zjawiska ma poczucie, że obserwuje codzienne otoczenie…