Słownik pojęć

Atrybucja zewnętrzna to mechanizm poznawczy polegający na wyjaśnianiu przyczyn zachowania własnego lub innych osób poprzez odwołanie się do czynników sytuacyjnych i środowiskowych. Źródła zdarzeń upatruje się wówczas w presji…

Aura migrenowa to zespół odwracalnych i przejściowych objawów neurologicznych, które najczęściej pojawiają się na krótko przed wystąpieniem bólu głowy lub rozwijają się w trakcie jego trwania. Najczęstszą postacią aury są…

Autentyczność to stan spójności pomiędzy tym, co człowiek wewnętrznie czuje, myśli i ceni, a tym, jak zachowuje się na zewnątrz oraz jakie podejmuje decyzje. Oznacza gotowość do życia w zgodzie z własnymi potrzebami i granicami…

Autoafirmacja to proces psychologiczny polegający na uświadamianiu sobie i potwierdzaniu własnych podstawowych wartości, cech oraz zasobów w celu ochrony poczucia własnej wartości. Praktyka ta pozwala jednostce zachować spójny i…

Automatyczna reakcja to natychmiastowa, nawykowa i zazwyczaj nieuświadomiona odpowiedź organizmu na określony bodziec zewnętrzny lub wewnętrzny. Może przyjmować formę nagłej emocji, gwałtownej myśli, napięcia w ciele lub…

Automatyczne myśli to szybkie, mimowolne i nawykowe interpretacje rzeczywistości, które pojawiają się w umyśle spontanicznie w odpowiedzi na określone zdarzenia. Zazwyczaj mają formę krótkich zdań, pojedynczych słów lub wyobrażeń…

Autonomia moralna to zdolność jednostki do samodzielnego formułowania zasad postępowania oraz podejmowania decyzji etycznych na podstawie własnego, zinternalizowanego systemu wartości. Pojęcie to oznacza uniezależnienie sądów…

Autonomia w pracy to zakres swobody, niezależności i decyzyjności, jaki pracownik posiada w odniesieniu do sposobu, kolejności oraz tempa realizowania powierzonych mu obowiązków zawodowych. Oznacza możliwość dokonywania wyborów…

Autoprezentacja to proces komunikowania informacji o sobie, swoich cechach, postawach oraz kompetencjach w kontaktach społecznych. Działania te mogą mieć charakter w pełni świadomy, jak podczas rozmowy kwalifikacyjnej, lub…

Autorytet to społecznie uznana pozycja osoby lub instytucji, oparta na kompetencjach, doświadczeniu, cechach osobistych bądź pełnionej funkcji. W relacjach interpersonalnych autorytet sprawia, że opinie, wskazówki lub polecenia…

Autorytet lidera to uznanie i zaufanie, jakimi współpracownicy darzą osobę kierującą zespołem, wynikające z jej kompetencji merytorycznych, spójności etycznej oraz dojrzałości emocjonalnej. W przeciwieństwie do formalnej władzy…

Autosugestia to proces psychologiczny polegający na wywieraniu wpływu na własne myśli, stany emocjonalne, przekonania oraz reakcje fizjologiczne za pomocą powtarzanych twierdzeń lub wyobrażeń. Zjawisko to opiera się na zdolności…

Awersja do straty to zjawisko poznawcze polegające na tym, że ból emocjonalny wywołany utratą określonej wartości jest psychologicznie znacznie silniejszy niż przyjemność wynikająca z osiągnięcia zysku o dokładnie tej samej…

Baby blues to powszechny, przejściowy stan obniżenia nastroju i chwiejności emocjonalnej, który pojawia się u kobiet w pierwszych dniach po porodzie. Objawia się nagłą płaczliwością, poczuciem przytłoczenia nową rolą, lękiem…

Behawioryzm to kierunek w psychologii koncentrujący się na badaniu obserwowalnego zachowania człowieka oraz praw rządzących procesami uczenia się. Nurt ten odrzuca analizę subiektywnych stanów wewnętrznych, takich jak…

Bezpieczeństwo psychologiczne to wspólne przekonanie członków grupy lub relacji, że środowisko jest bezpieczne do podejmowania ryzyka interpersonalnego. Oznacza stan, w którym człowiek czuje, że może swobodnie wyrażać swoje…

Bezpieczne miejsce to ustrukturyzowana technika wyobrażeniowa stosowana w psychoterapii, między innymi w terapii EMDR, służąca regulacji pobudzenia układu nerwowego i przywracaniu wewnętrznego spokoju. Polega na stworzeniu w…

Bezpieczny styl przywiązania to wzorzec budowania relacji interpersonalnych charakteryzujący się zaufaniem do siebie i innych, gotowością do otwartej komunikacji oraz swobodą w czerpaniu ze wsparcia bliskich osób. Osoby o tym…

Bezsenność to zaburzenie snu charakteryzujące się powtarzającymi się trudnościami z zasypianiem, wybudzaniem się w nocy, zbyt wczesnym budzeniem się lub poczuciem snu nieprzynoszącego regeneracji. Prowadzi do odczuwalnego…

Bezsenność psychofizjologiczna to przewlekłe zaburzenie snu, w którym trudności z zasypianiem lub wybudzaniem są podtrzymywane przez nadmierne wzbudzenie fizjologiczne oraz utrwalony lęk przed kolejną nieprzespaną nocą. W…

Bilans energii w kontekście psychologicznym to świadome zestawienie codziennych wydatków energii psychofizycznej z zasobami oraz możliwościami regeneracyjnymi organizmu. Obejmuje monitorowanie obciążeń wynikających z pracy…

Biofeedback to metoda treningowa, która polega na nauce świadomego wpływania na procesy fizjologiczne organizmu przy wykorzystaniu aparatury monitorującej. Podczas sesji czujniki rejestrują wybrane parametry ciała, takie jak…

Bliskość emocjonalna to stan głębokiego porozumienia i zaufania między ludźmi, oparty na wzajemnym zrozumieniu, szczerości oraz poczuciu bezpieczeństwa. Umożliwia ona swobodne dzielenie się trudnymi i radosnymi przeżyciami…

Błąd atrybucji to powszechne zniekształcenie poznawcze polegające na tendencji do wyjaśniania zachowań innych ludzi ich cechami osobowości, charakterem lub intencjami, przy jednoczesnym niedocenianiu wpływu czynników zewnętrznych…

Błąd pewności wstecznej to zniekształcenie poznawcze polegające na tendencji do oceniania minionych wydarzeń jako przewidywalnych i nieuniknionych, zanim jeszcze nastąpiły. Zjawisko to w języku potocznym bywa określane mianem…

Błąd planowania to tendencja poznawcza polegająca na systematycznym niedoszacowywaniu czasu, nakładów finansowych oraz wysiłku potrzebnych do ukończenia określonego zadania, przy jednoczesnym przecenianiu łatwości jego…

Błędy wychowawcze to powtarzające się lub incydentalne zachowania opiekunów, które naruszają potrzeby rozwojowe dziecka, utrudniając kształtowanie u niego poczucia bezpieczeństwa, autonomii oraz stabilnej samooceny. Obejmują one…

Ból emocjonalny to subiektywne, dotkliwe cierpienie psychiczne wywołane przez trudne doświadczenia życiowe, takie jak strata bliskiej osoby, odrzucenie, zdrada, konflikt lub poczucie głębokiego osamotnienia. Stan ten wiąże się z…

Ból fantomowy to doznanie bólowe odczuwane w miejscu części ciała, która została chirurgicznie amputowana lub utracona w wyniku urazu. Osoba dotknięta tym zjawiskiem może doświadczać wrażeń pieczenia, kłucia, ściskania, skręcania…

Ból neuropatyczny to specyficzny rodzaj przewlekłego bólu, który powstaje w wyniku bezpośredniego uszkodzenia lub dysfunkcji struktur układu nerwowego, zarówno obwodowego, jak i ośrodkowego. W odróżnieniu od bólu receptorowego…