Słownik pojęć

Zaangażowanie w pracę to pozytywny, stabilny stan psychiczny charakteryzujący się wysokim poziomem energii, poczuciem sensu oraz głębokim pochłonięciem wykonywanymi zadaniami zawodowymi. Osoba zaangażowana odczuwa satysfakcję ze…

Zabawa to dobrowolna aktywność podejmowana dla przyjemności oraz relaksu, niemająca bezpośredniego celu utylitarnego. Działanie to angażuje wyobraźnię, ciekawość oraz procesy poznawcze, sprzyjając regulacji emocjonalnej i…

Zaburzenia lękowe to grupa powszechnych trudności psychicznych, w których uczucie niepokoju, napięcia i obawy osiąga nadmierne nasilenie oraz utrzymuje się przez dłuższy czas. W przeciwieństwie do naturalnego, adaptacyjnego lęku…

Zaburzenie adaptacyjne to stan wzmożonego napięcia emocjonalnego i trudności w codziennym funkcjonowaniu, pojawiający się w bezpośredniej odpowiedzi na jedno lub więcej znaczących, stresujących wydarzeń życiowych. Może być…

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne to stan ze sfery zdrowia psychicznego, charakteryzujący się obecnością nawracających, natrętnych myśli, obrazów lub impulsów oraz przymusowych czynności fizycznych bądź mentalnych. Osoba…

Zaburzenie osobowości borderline, określane również jako osobowość z pogranicza, to złożony wzorzec funkcjonowania psychicznego charakteryzujący się wyraźną niestabilnością emocji, relacji interpersonalnych, obrazu samego siebie…

Zaburzenie osobowości unikającej, znane również jako osobowość lękliwa, to utrwalony wzorzec funkcjonowania psychicznego charakteryzujący się wszechogarniającym poczuciem nieadekwatności, skrajną wrażliwością na negatywną ocenę…

Zaburzenie paniczne to postać zaburzenia lękowego charakteryzująca się nawracającymi, niespodziewanymi napadami paniki, które nie są ograniczone do konkretnych sytuacji ani zewnętrznych zagrożeń. Napad taki to nagły epizod…

Zaburzenie stresu ostrego to przemijający zespół intensywnych reakcji psychicznych oraz fizjologicznych, który może pojawić się bezpośrednio po doświadczeniu sytuacji zagrażającej życiu lub zdrowiu. Stan ten rozwija się w ciągu…

Zachowania zabezpieczające to działania podejmowane przez osobę doświadczającą lęku w celu zapobieżenia wyobrażonemu niebezpieczeństwu, zminimalizowania dyskomfortu lub ukrycia objawów zdenerwowania przed otoczeniem. Mogą…

Zachowanie prospołeczne to każde dobrowolne i celowe działanie jednostki ukierunkowane na przyniesienie korzyści innej osobie, grupie lub społeczności. Postawa ta obejmuje dzielenie się zasobami, współpracę, pocieszanie…

Zadowalanie innych to utrwalony wzorzec zachowania polegający na przedkładaniu potrzeb, oczekiwań oraz wygody innych ludzi ponad własne granice i dobrostan. Osoba stosująca tę strategię często ma trudność z mówieniem „nie”…

Zagrożenie stereotypem to zjawisko psychologiczne polegające na odczuwaniu obawy przed potwierdzeniem negatywnego stereotypu na temat własnej grupy społecznej w sytuacji wykonywania określonego zadania. Stan ten wywołuje napięcie…

Zakłopotanie to samoświadoma emocja społeczna pojawiająca się w odpowiedzi na nagłe, niezręczne lub niestosowne zdarzenie, które narusza reguły społeczne bądź skupia na osobie niechcianą uwagę otoczenia. Stan ten ma charakter…

Zamartwianie się to powtarzający się proces myślowy polegający na tworzeniu i analizowaniu czarnych scenariuszy dotyczących przyszłości, którym towarzyszy negatywny ładunek emocjonalny. Charakteryzuje się ciągłym zadawaniem sobie…

Zaniedbanie emocjonalne to niewidoczna, lecz dotkliwa forma relacyjnego deficytu, polegająca na chronicznym braku dostrojenia, uwagi, walidacji oraz adekwatnej odpowiedzi opiekunów lub partnera na potrzeby emocjonalne drugiego…

Zapamiętywanie to proces poznawczy polegający na rejestrowaniu, utrwalaniu i wprowadzaniu nowych informacji do pamięci. Człowiek odbiera bodźce z otoczenia za pomocą zmysłów, a następnie przekształca je w ślady pamięciowe. Proces…

Zasoby pracy to fizyczne, psychologiczne, społeczne i organizacyjne aspekty środowiska zawodowego, które pomagają pracownikowi skutecznie radzić sobie z wymaganiami służbowymi, redukują stres oraz stymulują rozwój osobisty.…

Zaufanie to fundamentalne przekonanie o życzliwości, uczciwości, przewidywalności i dobrych intencjach drugiej osoby, grupy lub instytucji. Stanowi ono gotowość do otwarcia się i zaakceptowania własnej bezbronności w relacji…

Zaufanie do ciała to stan psychiczny i somatyczny, w którym człowiek potrafi odbierać, rozumieć i akceptować sygnały płynące z własnego organizmu bez lęku, że zwiastują one niebezpieczeństwo lub chorobę. Oznacza to zdolność do…

Zaufanie w zespole to wspólne przekonanie jego członków, że pozostali współpracownicy są kompetentni, rzetelni, uczciwi oraz gotowi do wzajemnego wsparcia i współdziałania na rzecz wspólnego celu. Stanowi ono fundament…

Zazdrość to złożona reakcja emocjonalna pojawiająca się w odpowiedzi na spostrzegane zagrożenie dla istotnej relacji interpersonalnej, na przykład obawę przed utratą bliskiej osoby na rzecz kogoś innego. Zjawisko to łączy w sobie…

Zdarzenie traumatyczne to nagłe, skrajnie stresujące doświadczenie o charakterze zagrażającym życiu, zdrowiu lub integralności fizycznej jednostki bądź jej bliskich. Sytuacja taka drastycznie przekracza dotychczasowe zasoby…

Zdezorganizowany styl przywiązania to specyficzny wzorzec budowania relacji interpersonalnych, charakteryzujący się jednoczesnym silnym pragnieniem bliskości oraz głębokim lękiem przed nią. Osoba funkcjonująca w ten sposób…

Zdrada emocjonalna to sytuacja w związku partnerskim, w której jedna z osób nawiązuje głęboką, intymną i ukrywaną więź psychiczną z kimś z zewnątrz, naruszając dotychczasowe granice relacji i wzajemne zaufanie. Choć często nie…

Zdrowie psychiczne to dynamiczny stan dobrostanu, w którym człowiek uświadamia sobie własne możliwości, potrafi radzić sobie z codziennymi napięciami oraz konstruktywnie uczestniczy w życiu społecznym. Nie oznacza ono wyłącznie…

Zdrowy perfekcjonizm to postawa życiowa charakteryzująca się dążeniem do wysokich standardów i mistrzostwa, przy jednoczesnym zachowaniu elastyczności oraz życzliwości wobec samego siebie. Osoba cechująca się tą właściwością…

Zdziwienie to najkrócej trwająca emocja podstawowa, wywoływana przez nagłe, nieoczekiwane zdarzenie lub informację sprzeczną z dotychczasowymi oczekiwaniami osoby. Stan ten ma charakter neutralny i w ułamku sekundy przekształca…

Zespół fałszywej pamięci to zjawisko polegające na silnym przekonaniu osoby o prawdziwości wspomnień dotyczących wydarzeń, które w rzeczywistości nie miały miejsca lub przebiegały w odmienny sposób. Wspomnienia te bywają…

Zespół maltretowanego dziecka to stan kliniczny obejmujący zespół fizycznych, psychicznych i rozwojowych następstw doznawania przez dziecko przemocy fizycznej, emocjonalnej lub przewlekłego zaniedbania ze strony dorosłych…