Słownik pojęć

Drabina lęku to technika terapeutyczna polegająca na stworzeniu uporządkowanej hierarchii sytuacji wywołujących lęk, uszeregowanych od tych budzących najmniejszy dyskomfort aż po te najtrudniejsze. Narzędzie to stosuje się…

Dyfuzja odpowiedzialności to zjawisko psychologiczne, polegające na osłabieniu poczucia osobistej odpowiedzialności za podjęcie działania lub jego zaniechanie w obecności innych ludzi. Gdy w danej sytuacji uczestniczy wielu…

Dylemat dóbr publicznych to sytuacja decyzyjna w psychologii społecznej, w której interes jednostki pozostaje w sprzeczności z interesem całej grupy. Zjawisko to występuje wtedy, gdy wspólny zasób lub dobro jest dostępne dla…

Dysforia to stan emocjonalny charakteryzujący się głębokim niezadowoleniem, drażliwością, zniecierpliwieniem oraz ogólnym poczuciem dyskomfortu psychicznego. Osoba przeżywająca ten stan odczuwa trudny do opanowania gniew…

Dyskryminacja to nieuzasadnione, niesprawiedliwe i gorsze traktowanie osoby lub grupy osób ze względu na ich przynależność do określonej kategorii społecznej. Źródłem takiego postępowania bywają cechy takie jak wiek, płeć…

Dysmorfobia, określana także jako cielesne zaburzenie dysmorficzne, to stan psychiczny charakteryzujący się natrętnym pochłonięciem wyimaginowaną lub znikomą wadą własnego wyglądu fizycznego.Osoba doświadczająca tego zaburzenia…

Dysocjacja to stan psychiczny oraz mechanizm obronny polegający na czasowym zerwaniu lub zaburzeniu naturalnej spójności między świadomością, pamięcią, tożsamością, emocjami a odczuwaniem własnego ciała. Może przybierać postać…

Dysonans podecyzyjny to stan napięcia psychicznego i niepewności, który pojawia się po dokonaniu trudnego wyboru między dwiema lub wieloma atrakcyjnymi alternatywami. Osoba doświadczająca tego zjawiska zaczyna dostrzegać wady…

Dysonans poznawczy to stan nieprzyjemnego napięcia psychicznego, który pojawia się w momencie wystąpienia sprzeczności między dwoma lub więcej jednocześnie wyznawanymi przekonaniami, wartościami, postawami albo między wiedzą a…

Dystres to negatywna postać stresu, która pojawia się w sytuacji, gdy wymagania otoczenia przekraczają zasoby radzenia sobie danej osoby. Stan ten wiąże się z poczuciem bezradności, przeciążenia oraz utraty kontroli, prowadząc do…

Dystymia to przewlekłe obniżenie nastroju o nasileniu łagodniejszym niż w typowym epizodzie ciężkiej depresji, utrzymujące się u osoby dorosłej przez co najmniej dwa lata. Stan ten wiąże się ze stałym poczuciem zmęczenia…

Dziennik emocji to technika samopomocowa i terapeutyczna polegająca na systematycznym zapisywaniu doświadczanych stanów emocjonalnych, sytuacji je wywołujących, towarzyszących myśli oraz reakcji z ciała. Narzędzie to wspiera…

Dziennik lęku to ustrukturyzowane narzędzie samopomocowe i terapeutyczne, które służy do regularnego zapisywania sytuacji wywołujących niepokój, towarzyszących im myśli oraz reakcji z ciała i emocji. Prowadzenie takich notatek…

Efekt czystej ekspozycji to zjawisko psychologiczne polegające na zmianie nastawienia emocjonalnego wobec określonego bodźca pod wpływem samego faktu wielokrotnego kontaktu z nim. Im częściej człowiek styka się z danym obiektem…

Efekt potwierdzenia to powszechny błąd poznawczy polegający na tendencji do wyszukiwania, zapamiętywania i interpretowania informacji w taki sposób, aby były one zgodne z naszymi wcześniejszymi przekonaniami lub hipotezami.…

Efekt widza to zjawisko psychologiczne polegające na tym, że prawdopodobieństwo udzielenia pomocy poszkodowanej osobie maleje wraz ze wzrostem liczby świadków danego zdarzenia. Obecność innych ludzi wywołuje u jednostki…

Egocentryzm to tendencja do ujmowania świata wyłącznie z własnej perspektywy, powiązana z trudnością lub niezdolnością do przyjęcia punktu widzenia innych osób. W psychologii rozwojowej zjawisko to stanowi naturalny etap…

Egoizm to postawa życiowa oraz sposób funkcjonowania, w którym osoba stawia własne interesy, korzyści i dobrostan ponad potrzeby oraz prawa innych ludzi. W psychologii zachowanie to analizuje się przez pryzmat motywacji, stopnia…

Egotyzm atrybucyjny to tendencja poznawcza polegająca na wyjaśnianiu własnych sukcesów czynnikami wewnętrznymi, takimi jak zdolności czy wysiłek, oraz przypisywaniu własnych porażek czynnikom zewnętrznym, takim jak pech czy…

Ekspozycja to sprawdzona metoda terapeutyczna polegająca na świadomym, zaplanowanym i stopniowym mierzeniu się z sytuacjami, myślami lub bodźcami budzącymi silny lęk. Zamiast unikania trudnych okoliczności osoba doświadczająca…

Ekspozycja interoceptywna to technika terapeutyczna stosowana w pracy z lękiem i napadami paniki, polegająca na celowym, bezpiecznym wywoływaniu doznań z ciała, których dana osoba się obawia. Poprzez kontrolowane ćwiczenia, takie…

Elastyczność psychiczna to fundamentalna umiejętność pełnego kontaktu z chwilą obecną oraz świadomego dostosowywania własnego zachowania do zmieniających się okoliczności życiowych. Polega na zdolności do zauważania i…

Emocja to złożona, krótkotrwała i automatyczna reakcja organizmu na bodźce pochodzące z otoczenia lub z wnętrza człowieka, na przykład na wspomnienia czy myśli. Obejmuje ona doznania fizjologiczne, pobudzenie układu nerwowego…

Empatia to zdolność do rozpoznawania i rozumienia stanów emocjonalnych, myśli oraz intencji innych osób, połączona z umiejętnością współodczuwania ich przeżyć bez utraty własnej tożsamości. W psychologii wyróżnia się empatię…

Etnocentryzm to tendencja do postrzegania i oceniania innych kultur oraz grup społecznych wyłącznie z perspektywy wartości i norm własnej wspólnoty. Wzorzec ten sprawia, że zwyczaje i przekonania grupy własnej są uznawane za…

Facylitacja to metoda profesjonalnego prowadzenia spotkań, warsztatów lub procesów grupowych, której celem jest usprawnienie komunikacji, wsparcie równego zaangażowania uczestników oraz pomoc w osiąganiu wspólnych celów. Osoba…

Facylitacja społeczna to zjawisko psychologiczne polegające na poprawie wykonania zadań pod wpływem rzeczywistej lub wyobrażonej obecności innych osób. Efekt ten obserwuje się przede wszystkim podczas realizacji czynności…

Fale żałoby to określenie zjawiska, w którym intensywne emocje związane ze stratą kogoś bliskiego powracają falami, przeplatając się z okresami względnego spokoju lub pozornego powrotu do równowagi. Zamiast przebiegać w sposób…

Fibromialgia to przewlekły zespół chorobowy charakteryzujący się uogólnionym bólem układu mięśniowo-szkieletowego, przewlekłym zmęczeniem, zaburzeniami snu oraz zwiększoną wrażliwością tkanek na dotyk i ucisk. Dolegliwościom…

Flashback to nagły, mimowolny i niezwykle intensywny stan intruzji, w którym człowiek ma poczucie ponownego przeżywania minionego, traumatycznego doświadczenia. W trakcie takiego epizodu przeszłość staje się subiektywnie obecna…