Flashback

Flashback to nagły, mimowolny i niezwykle intensywny stan intruzji, w którym człowiek ma poczucie ponownego przeżywania minionego, traumatycznego doświadczenia. W trakcie takiego epizodu przeszłość staje się subiektywnie obecna tu i teraz, a osoba może doświadczać wyrazistych obrazów, dźwięków, zapachów czy silnych reakcji cielesnych związanych z dawnym urazem. Zwykle zjawisku temu towarzyszy chwilowa utrata kontaktu z bieżącą rzeczywistością oraz przytłaczające poczucie lęku i bezradności.

Epizod ten jest niekontrolowaną odpowiedzią układu nerwowego na bodźce przypominające uraz.

Na czym polega flashback i jak się objawia?

Flashback różni się od zwykłego, świadomego wspominania trudnych wydarzeń. W jego trakcie mechanizmy pamięciowe zawodzą w taki sposób, że wspomnienie traumy nie jest rozpoznawane jako przeszłość, lecz jako aktualnie dziejące się zagrożenie. Towarzyszą mu gwałtowne objawy fizjologiczne:

• Reakcje wegetatywne – nagłe przyspieszenie akcji serca, obfite pocenie się, duszność i drżenie mięśni.
• Intruzje zmysłowe – słyszenie dźwięków, widzenie scen lub odczuwanie zapachów związanych z bolesnym zdarzeniem.
• Doznania z ciała – fizyczne odczucie bólu, ucisku lub zamarcia, tożsame z reakcją podczas urazu.
• Poczucie dysocjacji – dezorientacja co do czasu i miejsca oraz wrażenie odcięcia od własnego ciała.

Jakie czynniki wyzwalają to zjawisko?

Do wystąpienia intruzji dochodzi najczęściej pod wpływem tak zwanych wyzwalaczy. Mogą to być z pozoru neutralne bodźce otoczenia, które mózg nieświadomie skojarzył z doznaną wcześniej traumą. Przykłady obejmują nagły hałas, specyficzny zapach, określoną porę roku, ton czyjegoś głosu, a nawet wewnętrzne doznanie fizyczne, takie jak przyspieszone tętno po wysiłku fizycznym. Układ nerwowy reaguje natychmiastowym włączeniem trybu przetrwania.

Metody radzenia sobie w trakcie epizodu

Podstawową strategią pomocną w powrocie do teraźniejszości jest uziemienie. Polega ono na angażowaniu zmysłów w odbiór bieżącego otoczenia: dotykanie chłodnych przedmiotów, skupienie wzroku na kilku widocznych rzeczach, głośne powtarzanie swojego imienia, aktualnej daty oraz miejsca pobytu. Pomaga to przekazać układowi nerwowemu sygnał, że dawne zagrożenie minęło i obecnie panuje bezpieczeństwo.

Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą?

Nawracające intruzje są typowym objawem zespołu stresu pourazowego i wymagają specjalistycznej terapii, na przykład metodą EMDR lub poznawczo-behawioralną. W sytuacji głębokiego kryzysu psychicznego, skrajnej dezorientacji lub gdy występuje bezpośrednie zagrożenie zdrowia lub życia, należy natychmiast zadzwonić pod numer alarmowy 112 lub udać się na najbliższy szpitalny oddział ratunkowy.