Relacje, rodzina i tożsamość

Separacja to stan faktycznego lub formalno-prawnego rozdzielenia partnerów będących w związku małżeńskim, polegający na zawieszeniu wspólnego pożycia przy jednoczesnym zachowaniu węzła małżeńskiego. Decyzja ta wiąże się z osobnym…

Stereotyp to uproszczony, sztywny i powszechnie podzielany w danej kulturze obraz określonej grupy społecznej, przypisujący wszystkim jej członkom jednakowe cechy lub zachowania bez uwzględnienia różnic indywidualnych. Konstrukt…

Stopa w drzwiach to technika wywierania wpływu społecznego, polegająca na skłonieniu osoby do spełnienia małej, łatwej prośby przed sformułowaniem prośby docelowej o większym ciężarze. Mechanizm ten opiera się na naturalnej…

Styl przywiązania to utrwalony wzorzec funkcjonowania w relacjach emocjonalnych, który określa sposób budowania bliskości, zaufania oraz radzenia sobie z lękiem przed odrzuceniem lub utratą autonomii. Kształtuje się we wczesnym…

Sumienność to podstawowa cecha osobowości określająca stopień zorganizowania, wytrwałości, rzetelności oraz motywacji jednostki w działaniach ukierunkowanych na cel. W modelach psychologicznych stanowi istotny wymiar opisujący…

Syndrom oszusta to zjawisko psychologiczne polegające na chronicznym przekonaniu, że własne osiągnięcia, sukcesy i kompetencje są dziełem przypadku, szczęścia lub pomyłki, a nie rzeczywistych zdolności. Osoby go doświadczające…

Syndrom pustego gniazda to zespół reakcji emocjonalnych i psychologicznych doświadczanych przez rodziców lub opiekunów w sytuacji, gdy dorosłe dzieci wyprowadzają się z domu rodzinnego. Choć jest to naturalny etap w cyklu życia…

Szantaż emocjonalny to forma manipulacji interpersonalnej, w której jedna osoba wywiera presję na drugą, wykorzystując jej poczucie winy, lęk, obowiązek lub potrzebę aprobaty. Działanie to ma na celu wymuszenie określonego…

Temperament to zespół względnie stałych, wrodzonych i biologicznie uwarunkowanych cech osobowości, które ujawniają się już we wczesnym dzieciństwie. Określa formalne parametry zachowania, takie jak poziom energii życiowej, tempo…

Toksyczna relacja to powtarzalny układ interpersonalny, w którym bezpośredni kontakt między osobami regularnie narusza dobrostan psychiczny, poczucie bezpieczeństwa oraz osobiste granice przynajmniej jednej ze stron. Taka…

Tolerancja to postawa charakteryzująca się szacunkiem, akceptacją oraz poszanowaniem różnorodności poglądów, zachowań i tożsamości innych osób. Nie oznacza ona bezkrytycznej aprobaty czy rezygnacji z własnych przekonań, lecz…

Tożsamość to dynamiczny, a zarazem względnie spójny i trwały obraz samego siebie, obejmujący świadomość własnych cech, wyznawanych wartości, celów życiowych oraz przynależności do określonych grup społecznych. Stanowi wewnętrzną…

Triangulacja to destrukcyjny wzorzec relacyjny polegający na włączaniu trzeciej osoby do nierozwiązanego konfliktu lub napięcia istniejącego między dwojgiem ludzi. Mechanizm ten służy odwróceniu uwagi od rzeczywistego źródła…

Trójczynnikowa teoria miłości to koncepcja psychologiczna opisująca miłość jako relację złożoną z trzech powiązanych ze sobą komponentów: intymności, namiętności oraz zaangażowania. Model ten zakłada, że wzajemne proporcje i…

Trudność w zaufaniu to stan psychiczny charakteryzujący się głęboką obawą przed powierzeniem innym swoich emocji, potrzeb, osobistych informacji lub odpowiedzialności. Osoba zmagająca się z tym problemem stale spodziewa się…

Ugodowość to podstawowy wymiar osobowości w modelu cech, określający nastawienie jednostki do innych ludzi oraz ogólny sposób budowania relacji interpersonalnych. Wymiar ten charakteryzuje się tendencją do zaufania, współpracy…

Uległość to wzorzec zachowania interpersonalnego polegający na podporządkowywaniu się woli, oczekiwaniom lub żądaniom innych osób kosztem własnych potrzeb, granic i wartości. Postawa ta wynika najczęściej z silnego lęku przed…

Unieważnianie emocji to zjawisko relacyjne polegające na odrzucaniu, umniejszaniu, ignorowaniu lub wyśmiewaniu stanów uczuciowych doświadczanych przez drugiego człowieka. Zamiast akceptacji i empatycznego wysłuchania, osoba…

Unikający styl przywiązania to utrwalony wzorzec funkcjonowania w relacjach bliskich, charakteryzujący się dążeniem do samowystarczalności oraz unikaniem emocjonalnej intymności i zależności od innych. Osoba prezentująca ten styl…

Uprzedzenie to utrwalona, zazwyczaj negatywna postawa emocjonalna i oceniająca wobec określonej grupy społecznej lub jej poszczególnych członków, ukształtowana przed zebraniem rzetelnych informacji. Zjawisko to opiera się na…

Wartości to wewnętrzne przekonania, zasady i życiowe drogowskazy, które określają, co jest dla danego człowieka naprawdę ważne, cenne i warte zaangażowania. W odróżnieniu od celów, które można zrealizować i odznaczyć jako…

Wewnętrzny krytyk to w psychologii określenie na uwewnętrzniony, automatyczny wzorzec myślenia i mówienia do samego siebie, który charakteryzuje się surową oceną, wytykaniem błędów oraz ciągłym poczuciem niewystarczalności. Głos…

Wiara w sprawiedliwy świat to zjawisko psychologiczne i błąd poznawczy polegający na głębokim przekonaniu, że świat jest z natury uporządkowany, przewidywalny i moralnie sprawiedliwy. Zgodnie z tym założeniem ludzie spotykają się…

Więź traumatyczna to silna, trudna do zerwania relacja emocjonalna, która kształtuje się pomiędzy osobą doznającą krzywdy a tą, która tę krzywdę wyrządza. Zjawisko to rozwija się w warunkach powtarzającego się cyklu przemocy…

Więź z dzieckiem to głęboka, wzajemna relacja emocjonalna łącząca opiekuna z rozwijającym się maluchem, stanowiąca fundament jego poczucia bezpieczeństwa i prawidłowego rozwoju. Kształtuje się ona stopniowo poprzez codzienne…

Wpływ mniejszości to proces społeczny, w którym pojedyncza jednostka lub nieliczna grupa zmienia przekonania, normy bądź zachowania większości członków społeczności. Zjawisko to opiera się przede wszystkim na wywoływaniu…

Wpływ społeczny to proces, w którym zachowanie, opinie, emocje lub postawy danej osoby ulegają zmianie pod oddziaływaniem innych ludzi, grup bądź norm społecznych. Zjawisko to występuje w codziennym życiu i może przybierać formę…

Współpraca to proces świadomego i skoordynowanego współdziałania co najmniej dwóch osób lub grup w celu osiągnięcia wspólnego, obopólnie korzystnego rezultatu. Opiera się na podziale zadań, wzajemnym zaufaniu, otwartej…

Współregulacja emocji to interpersonalny proces polegający na wzajemnym modyfikowaniu, porządkowaniu i wyciszaniu stanów afektywnych pomiędzy dwiema osobami. Dokonuje się poprzez uważną obecność, akceptację przeżywanych uczuć…

Współrodzicielstwo to partnerska współpraca dwojga dorosłych w procesie wychowywania, opieki i podejmowania kluczowych decyzji dotyczących wspólnego dziecka. Pojęcie to odnosi się zarówno do rodziców żyjących w jednym…