Uległość

Uległość to wzorzec zachowania interpersonalnego polegający na podporządkowywaniu się woli, oczekiwaniom lub żądaniom innych osób kosztem własnych potrzeb, granic i wartości. Postawa ta wynika najczęściej z silnego lęku przed konfliktem, krytyką, odrzuceniem bądź utratą akceptacji ze strony otoczenia.

Osoba przejawiająca tendencję do uległości unika otwartego wyrażania swojego zdania, ma trudności z odmową i często przejmuje odpowiedzialność za samopoczucie innych ludzi. Długotrwałe funkcjonowanie w takim wzorcu prowadzi do tłumienia złości, spadku poczucia sprawczości oraz podatności na manipulację i wykorzystywanie w relacjach.

Na czym polega postawa uległa

Uległość charakteryzuje się rezygnacją z autonomii decyzyjnej na rzecz zadowalania otoczenia i unikania napięć interpersonalnych. W komunikacji uległość przejawia się cichym tonem wypowiedzi, unikaniem kontaktu wzrokowego, częstym przepraszaniem oraz trudnością w formułowaniu własnych próśb. Mechanizm ten bywa mylony ze zwykłą uprzejmością, jednak w rzeczywistości stanowi strategię radzenia sobie z lękiem przed dezaprobatą lub odrzuceniem.

Przyczyny wykształcenia się uległości

Wzorce uległości kształtują się przeważnie w toku wczesnej socjalizacji w rodzinie lub grupie rówieśniczej. Do czynników sprzyjających utrwaleniu takich reakcji zalicza się:

• Styl wychowania oparty na kontroli – karanie za próby sprzeciwu lub wyrażanie odmiennego zdania;
• Warunkowa akceptacja – nagradzanie wyłącznie za posłuszeństwo i rezygnację z własnych potrzeb;
• Doświadczenie przemocy – wyuczenie bierności jako sposobu na unikanie agresji w zagrażającym otoczeniu.

Skutki przewlekłego podporządkowania

Chroniczne podporządkowywanie się innym wywiera niekorzystny wpływ na stan emocjonalny i zdrowie człowieka. Zablokowana złość i żal, których dana osoba nie potrafi wyrazić, często ulegają somatyzacji lub przekształcają się w stany obniżonego nastroju. Jednocześnie postawa ta sprzyja wchodzeniu w relacje z osobami o tendencjach dominujących, co utrwala krzywdzące schematy funkcjonowania.

Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą

Konsultacja ze specjalistą zdrowia psychicznego jest wskazana, gdy uległość paraliżuje podejmowanie decyzji, wywołuje poczucie bezradności lub sprzyja trwaniu w krzywdzącej relacji. Terapia poznawczo-behawioralna lub podejście EMDR pomagają w przełamaniu lęku przed konfliktem oraz odbudowie asertywności. W przypadku doświadczania przemocy w relacji można uzyskać wsparcie w Ogólnopolskim Pogotowiu dla Ofiar Przemocy w Rodzinie Niebieska Linia pod numerem 800 120 002.