PTSD u kobiet – 10 pytań o objawy i pomoc

Po doświadczeniu zagrożenia można długo funkcjonować pozornie normalnie, a jednak reagować napięciem na sytuacje, które przypominają o niebezpieczeństwie. Pytania o PTSD u dorosłych kobiet często dotyczą nie tylko wspomnień, lecz także snu, relacji, granic, poczucia winy i trudności w zaufaniu własnym reakcjom.

Czym jest PTSD i czy dotyczy dorosłych kobiet?

PTSD to zaburzenie związane z przeżytą traumą, w którym układ nerwowy i psychika nadal reagują tak, jakby zagrożenie nie zakończyło się w pełni. Może pojawić się po bezpośrednim doświadczeniu poważnego zagrożenia, byciu świadkiem takiego wydarzenia albo długotrwałym narażeniu na sytuacje przekraczające możliwości adaptacyjne. Dotyczy także dorosłych kobiet, niezależnie od wieku, sytuacji rodzinnej czy zawodowej. Sam fakt przeżycia trudnego wydarzenia nie pozwala jednak stwierdzić PTSD. Znaczenie ma zestaw objawów, ich nasilenie, czas trwania oraz wpływ na codzienne funkcjonowanie.

Jakie są objawy PTSD u kobiet?

Objawy PTSD u kobiet mogą obejmować kilka różnych obszarów i nie muszą wyglądać tak samo u każdej osoby. Najczęściej pojawiają się:

• natrętne wspomnienia, koszmary lub poczucie ponownego przeżywania wydarzenia,
• unikanie rozmów, miejsc, osób albo informacji kojarzących się z traumą,
• nadmierna czujność, łatwe przestraszenie, drażliwość i trudności ze snem,
• poczucie odrętwienia, wstyd, poczucie winy albo przekonanie, że świat nie jest bezpiecznym miejscem.

Czasem dominują objawy emocjonalne, a czasem trudności z koncentracją, napięcie lub wycofanie. Pojedynczy sygnał nie jest rozpoznaniem. Warto zwrócić uwagę na cały wzorzec reakcji.

Czy PTSD może pojawić się długo po traumatycznym wydarzeniu?

Tak, objawy PTSD mogą stać się wyraźne dopiero po pewnym czasie od traumatycznego wydarzenia. Bezpośrednio po nim wiele osób skupia się na przetrwaniu, organizowaniu codzienności albo opiece nad bliskimi. Emocje mogą być wtedy odsunięte, a objawy częściowo przykryte działaniem i obowiązkami. Później uruchamia je czasem rocznica, podobne miejsce, zapach, wiadomość lub zmiana życiowa. Zdarza się także, że trudności pojawiają się po zakończeniu okresu mobilizacji, gdy wreszcie jest przestrzeń na odczuwanie. Późne ujawnienie objawów nie oznacza, że reakcja jest wymyślona lub przesadzona.

Czy PTSD u kobiet zawsze wynika z jednego wydarzenia?

Nie, PTSD nie musi wynikać z jednego, łatwego do wskazania wydarzenia. Objawy mogą być związane z powtarzającym się zagrożeniem, długotrwałym krzywdzeniem, wypadkiem, napaścią albo innym doświadczeniem, które naruszyło poczucie bezpieczeństwa. Przy powtarzających się traumach trudności mogą dotyczyć także obrazu siebie, zaufania, regulowania emocji i stawiania granic. Nie trzeba pamiętać każdego szczegółu, aby szukać pomocy w uporządkowaniu reakcji. Jeśli przemoc trwa lub istnieje bezpośrednie zagrożenie, zadzwoń pod 112. W Polsce można także skontaktować się z Niebieską Linią pod numerem 800 120 002.

Jak PTSD wpływa na relacje i zaufanie?

PTSD może utrudniać relacje, ponieważ bliskość bywa odbierana jako ryzyko, a neutralne zachowania innych osób mogą wywoływać napięcie lub podejrzliwość. Kobieta z PTSD może jednocześnie potrzebować wsparcia i obawiać się zależności, odrzucenia albo utraty kontroli. Czasem pojawia się wycofanie, trudność w mówieniu o potrzebach, nadmierne dostosowywanie się lub szybkie reagowanie złością. Nie oznacza to braku uczuć ani niezdolności do budowania więzi. Pomocne bywa stopniowe rozpoznawanie sygnałów zagrożenia, nazywanie granic i uczenie się, które sytuacje są aktualne, a które przypominają wcześniejsze doświadczenia.

Czy objawy PTSD mogą przypominać lęk albo depresję?

Tak, objawy PTSD mogą częściowo przypominać zaburzenia lękowe lub depresję, dlatego samo wyszukiwanie objawów w internecie nie wystarcza do oceny sytuacji. Wspólne mogą być między innymi napięcie, smutek, bezsenność, wyczerpanie, trudności z koncentracją i wycofanie. Przy PTSD ważne są także związki objawów z traumą, unikaniem oraz poczuciem zagrożenia. Objawy fizyczne, takie jak kołatanie serca lub duszność, mogą mieć różne przyczyny. Przy nowych, silnych albo niepokojących objawach skonsultuj się z lekarzem. Przy bólu lub ucisku w klatce piersiowej, nagłej duszności albo omdleniu zadzwoń pod 112.

Jak odróżnić PTSD od zwykłej reakcji na stres?

Nie da się wiarygodnie odróżnić PTSD od reakcji stresowej na podstawie jednego objawu. Po trudnym wydarzeniu przejściowe napięcie, gorszy sen lub większa ostrożność mogą być naturalną odpowiedzią organizmu. Niepokój rośnie, gdy objawy utrzymują się, nasilają, ograniczają życie albo prowadzą do coraz większego unikania. Ważne jest także to, czy pojawiają się natrętne wspomnienia, poczucie ponownego zagrożenia i trwała zmiana funkcjonowania. W razie wątpliwości warto omówić sytuację z psychologiem, psychotraumatologiem, psychoterapeutą lub lekarzem, zależnie od rodzaju trudności.

Co może pomóc przy PTSD u dorosłych kobiet?

Pomoc może obejmować konsultację psychologiczną, psychoedukację oraz terapię dostosowaną do historii i aktualnego stanu osoby. Jedną z metod stosowanych w pracy z traumą jest EMDR, którego celem jest przetwarzanie trudnych wspomnień w sposób prowadzony przez specjalistę. W pracy psychologicznej obserwuję, że wiele osób zaczyna od przekonania, że powinno po prostu przestać reagować. Tymczasem ważniejsze bywa najpierw zrozumienie własnych reakcji, rozpoznanie wyzwalaczy i odzyskiwanie poczucia wpływu małymi krokami. Dobór pomocy powinien uwzględniać bezpieczeństwo, zasoby, relacje i gotowość do pracy.

Kiedy warto szukać pomocy psychologicznej?

Warto szukać pomocy, gdy objawy utrudniają sen, pracę, relacje, odpoczynek albo podejmowanie codziennych decyzji. Nie trzeba czekać, aż trudności staną się bardzo silne, ani udowadniać sobie, że wydarzenie było wystarczająco poważne. W konsultacjach widzę, że osoby zgłaszają się często dopiero wtedy, gdy unikanie i nadmierna czujność zaczynają ograniczać ich życie. Jeśli pojawiają się myśli samobójcze, zamiar zrobienia sobie krzywdy albo poczucie, że nie da się przetrwać najbliższych godzin, zadzwoń pod 112 lub pojedź na najbliższy oddział ratunkowy.

Co można zrobić dzisiaj, gdy podejrzewasz u siebie PTSD?

Na początek można zapisać, jakie sytuacje wywołują napięcie, czego zaczyna się unikać i jak objawy wpływają na sen oraz relacje. Pomaga także powiedzenie zaufanej osobie, że potrzebne jest wsparcie, bez konieczności opowiadania całej historii. W chwili pobudzenia można skierować uwagę na spokojny oddech, stopy oparte o podłoże i kilka rzeczy widocznych w otoczeniu. Takie działania nie zastępują diagnozy ani terapii, ale mogą ułatwić przetrwanie trudniejszego momentu. Następnym krokiem może być konsultacja psychologiczna, podczas której wspólnie porządkuje się sytuację i możliwe formy pomocy.

Jeśli rozpoznajesz u siebie opisane trudności i chcesz omówić je ze specjalistką, możesz skorzystać z konsultacji psychologicznej dotyczącej traumy i PTSD, także online.