Trauma wtórna

Trauma wtórna to zespół negatywnych reakcji emocjonalnych i poznawczych, rozwijający się u osób mających częsty, bezpośredni kontakt z ludźmi dotkniętymi ciężkimi zdarzeniami traumatycznymi. Zjawisko to pojawia się na skutek wysłuchiwania szczegółowych opisów cierpienia, bycia świadkiem ludzkiej krzywdy lub angażowania się w pomoc poszkodowanym.

Choć osoba pomagająca nie uczestniczyła w pierwotnym wypadku czy kryzysie, może doświadczać objawów bardzo zbliżonych do zespołu stresu pourazowego.

Na czym polega mechanizm traumy wtórnej

Doświadczenie traumy wtórnej dotyczy najczęściej przedstawicieli zawodów pomocowych, takich jak psychoterapeuci, lekarze, ratownicy medyczni, pracownicy socjalni czy strażacy, a także bliskich osób zmagających się z ciężkimi urazami psychicznymi. Mechanizm ten opiera się na głębokiej empatii i zaangażowaniu emocjonalnym w relację z osobą cierpiącą. Ciągłe konfrontowanie się z cudzym bólem, poczuciem bezradności oraz opisami przemocy czy katastrof może stopniowo nadwyrężać mechanizmy radzenia sobie ze stresem i zmieniać postrzeganie świata na zagrażający i nieprzewidywalny.

W przeciwieństwie do zwykłego zmęczenia zawodowego, stan ten głęboko ingeruje w schematy poznawcze, podważając wiarę w sprawiedliwość, dobroć innych ludzi oraz możliwość skutecznej ochrony przed nieszczęściem.

Jakie są objawy traumatyzacji wtórnej

Objawy mogą rozwijać się powoli, wpływając na sferę emocjonalną, poznawczą oraz somatyczną. Najczęściej obserwuje się:

• Nawracające myśli i obrazy: natrętne wyobrażenia cudzych traumatycznych przeżyć, trudności z wyciszeniem myśli po pracy,
• Wyczerpanie emocjonalne: znieczulenie, zobojętnienie, poczucie bezsilności oraz spadek zdolności do współodczuwania,
• Nadmierną czujność: drażliwość, lęk o bezpieczeństwo własne i bliskich, problemy z zasypianiem i nocne koszmary,
• Reakcje z ciała: bóle głowy, dolegliwości układu krążenia lub przewodu pokarmowego wywołane przewlekłym stresem.

Kiedy warto zgłosić się po profesjonalną pomoc

Osoby doświadczające wtórnego stresu pourazowego nie powinny pozostawać same ze swoimi trudnościami. Wsparciem może być psychoterapia indywidualna, superwizja zawodowa oraz nauka stawiania granic i dbania o własne zasoby. Terapia pozwala przetworzyć nagromadzone napięcie oraz przywrócić poczucie bezpieczeństwa. Regularne korzystanie z pomocy psychologicznej uczy, jak zachować empatię wobec klientów lub bliskich bez jednoczesnego przejmowania ich cierpienia na własne barki. Dzięki temu praca pomocowa może być kontynuowana w sposób zrównoważony i bezpieczny dla własnego zdrowia. W sytuacji, gdy przeciążenie psychiczne staje się tak silne, że pojawia się stan ostrego załamania lub myśli o samookaleczeniu stwarzające bezpośrednie zagrożenie zdrowia lub życia, należy natychmiast zadzwonić pod numer alarmowy 112 lub udać się po pilną pomoc medyczną.