Powikłania połogu a obniżony nastrój – co pomaga

Po porodzie wiele rzeczy dzieje się jednocześnie: gojenie, opieka nad dzieckiem, niedobór snu i próba zrozumienia tego, co wydarzyło się w szpitalu. Gdy pojawiają się komplikacje, zwykłe zmęczenie może mieszać się z napięciem, smutkiem, złością albo poczuciem winy. Nie trzeba czekać, aż sytuacja stanie się skrajnie trudna, żeby poszukać wsparcia.

Trudny połóg może wpływać na nastrój i poczucie bezpieczeństwa

Powikłania połogu mogą obciążać psychikę, ponieważ dotyczą jednocześnie ciała, codziennego funkcjonowania i ważnego życiowego wydarzenia. Dodatkowe badania, ból, pobyt w szpitalu, problemy z karmieniem albo konieczność ograniczenia aktywności mogą sprawić, że pierwsze tygodnie po porodzie wyglądają inaczej, niż zakładano.

Obniżony nastrój nie musi pojawić się od razu. Czasem przychodzi po kilku dniach, gdy mija pierwsze napięcie i pojawia się przestrzeń na przeżycie tego, co się wydarzyło. Czasem zaczyna się od przekonania: „Muszę się pozbierać”, choć wewnątrz narasta bezsilność.

Jak mogą wyglądać emocje po powikłaniach po porodzie?

Emocje po powikłaniach po porodzie mogą przyjmować różne formy, dlatego ważniejsze od jednego objawu jest ich nasilenie, czas trwania i wpływ na codzienne życie.

• smutek, płaczliwość albo poczucie pustki, które utrudniają przeżywanie chwil bliskości z dzieckiem;
• drażliwość, złość i napięcie, także wobec osób, które próbują pomóc;
• ciągłe wracanie myślami do porodu, zabiegu, bólu, pobytu w szpitalu albo trudnej rozmowy z personelem;
• lęk przed kolejnym pogorszeniem zdrowia lub przed tym, że nie uda się rozpoznać ważnego objawu;
• unikanie rozmów, zdjęć, miejsc lub tematów związanych z porodem;
• poczucie winy, że „powinno być inaczej” albo że nie czuje się oczekiwanej radości;
• brak energii i trudność w wykonywaniu prostych czynności, takich jak zjedzenie posiłku, prysznic czy odpoczynek;
• poczucie odłączenia od siebie, dziecka lub bliskich.

Nie każda trudna emocja oznacza zaburzenie psychiczne. Po porodzie wahania nastroju mogą wiązać się ze zmęczeniem i przeciążeniem. Sygnałem do rozmowy ze specjalistą jest jednak sytuacja, w której cierpienie trwa, nasila się, powoduje wycofanie albo sprawia, że trudno zadbać o podstawowe potrzeby.

W swojej pracy obserwuję, że osoby po trudnym połogu często długo skupiają się wyłącznie na stanie zdrowia dziecka i odkładają własne emocje na później. Nierzadko mówią wtedy, że „nie mają prawa” czuć smutku, skoro dziecko jest już w domu. Tymczasem jedno nie wyklucza drugiego: można kochać dziecko i jednocześnie potrzebować pomocy po doświadczeniu, które było obciążające.

Skąd bierze się psychika po problemach zdrowotnych w połogu?

Psychika po problemach zdrowotnych w połogu może reagować na kilka nakładających się czynników: zmiany w organizmie, brak snu, ból, silny stres, wcześniejsze doświadczenia oraz znaczenie, jakie nadajesz temu, co się wydarzyło.

Ciało. Gojenie po porodzie lub zabiegu, osłabienie, ból i ograniczenia w poruszaniu się wpływają na samopoczucie. Zmiany hormonalne oraz częste wybudzanie mogą dodatkowo zmniejszać odporność na napięcie. Jeśli pojawiają się niepokojące objawy fizyczne, potrzebna jest konsultacja lekarska. Psychologiczne wsparcie nie zastępuje oceny stanu zdrowia.

Mózg i układ nerwowy. Po silnym stresie organizm może pozostawać w stanie czuwania. Wtedy łatwiej się przestraszyć, trudniej zasnąć, a wspomnienia mogą wracać nagle i z dużą intensywnością. To sposób reagowania na przeciążenie, a nie dowód braku silnej woli.

Przekonania. Wiele osób nosi w sobie obraz tego, jak powinien wyglądać połóg. Gdy rzeczywistość jest inna, pojawiają się myśli: „Zawiodłem lub zawiodłam”, „Nie umiem być rodzicem”, „Inni radzą sobie lepiej”. Takie interpretacje mogą pogłębiać smutek i sprawiać, że proszenie o pomoc wydaje się czymś niewłaściwym.

Wcześniejsze doświadczenia. Przebyte kryzysy, wcześniejszy lęk, depresyjny nastrój, trauma lub trudne relacje z własnymi opiekunami mogą wpływać na sposób przeżywania połogu. Nie oznacza to, że wcześniejsze doświadczenia przesądzają o dalszym samopoczuciu. Mogą jednak wyjaśniać, dlaczego dane wydarzenie uruchamia tak silną reakcję.

Brak wsparcia. Opieka nad niemowlęciem wymaga energii, a powrót do zdrowia również. Jeśli większość obowiązków spada na jedną osobę, nawet proste trudności mogą szybko stać się przytłaczające. Samotność często wzmacnia poczucie winy i przekonanie, że trzeba poradzić sobie bez pomocy.

Co możesz zrobić już dziś?

Możesz zacząć od małych działań, które zmniejszają przeciążenie i pomagają rozdzielić potrzeby zdrowotne od emocjonalnych.

Nazwij najtrudniejszy element sytuacji

Spróbuj dokończyć zdanie: „Najtrudniejsze w tym połogu jest dla mnie...”. Nie musi chodzić o jedną rzecz. Może to być ból, bezsenność, wspomnienie porodu, poczucie osamotnienia albo lęk przed kolejną wizytą. Nazwanie problemu ułatwia określenie, jakiej pomocy potrzebujesz.

Poproś o konkretną rzecz

Zamiast ogólnego „potrzebuję wsparcia” można powiedzieć: „Czy możesz dziś przygotować posiłek?”, „Czy możesz zostać z dzieckiem, żebym odpoczął lub odpoczęła przez chwilę?”, „Czy pojedziesz ze mną na wizytę?”. Konkretna prośba daje bliskiej osobie szansę na realne działanie.

Oddziel fakty od oskarżeń wobec siebie

Zapisz dwie kolumny. W pierwszej umieść fakty, na przykład: „Miałem lub miałam komplikacje po porodzie”, „Potrzebuję pomocy przy codziennych czynnościach”. W drugiej zapisz ocenę, która pojawia się automatycznie: „Jestem słabym rodzicem”, „Powinienem lub powinnam radzić sobie lepiej”. Samo rozróżnienie faktu od surowej oceny nie rozwiązuje problemu, ale może zmniejszyć dodatkowe obciążenie.

Zadbaj o kontakt z lekarzem, gdy dotyczy to ciała

Jeśli pojawiają się nasilający ból, gorączka, krwawienie, problemy z gojeniem lub inne niepokojące objawy fizyczne, skontaktuj się z lekarzem. Przy bólu lub ucisku w klatce piersiowej, nagłej duszności albo omdleniu zadzwoń pod 112. Nie trzeba rozstrzygać samodzielnie, czy objaw wynika ze stresu, czy wymaga pilnej oceny medycznej.

Kiedy warto poszukać pomocy psychologicznej?

Warto poszukać pomocy, gdy obniżony nastrój, lęk lub napięcie utrudniają odpoczynek, opiekę nad dzieckiem, kontakt z bliskimi albo wykonywanie codziennych czynności. Szczególnie ważne są sytuacje, w których pojawia się poczucie beznadziei, silne poczucie winy, narastająca izolacja, myśli o zrobieniu sobie krzywdy lub myśli samobójcze. W takim momencie nie zostawaj z tym samodzielnie: powiedz o tym bliskiej osobie i zadzwoń pod 112.

Jeśli pojawia się przemoc, groźby lub brak możliwości bezpiecznego odpoczynku w domu, potrzebne jest szybkie wsparcie. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia zadzwoń pod 112, a po pomoc i informacje dotyczące przemocy można skontaktować się z Niebieską Linią pod numerem 800 120 002.

Konsultacja psychologiczna może pomóc uporządkować wydarzenia, nazwać aktualne potrzeby i rozpoznać, co podtrzymuje przeciążenie. Rozmowa nie polega na ocenianiu, czy reakcja jest wystarczająco uzasadniona. Jej celem jest stworzenie miejsca, w którym można opowiedzieć o doświadczeniu bez konieczności natychmiastowego pocieszania innych.

W pracy z osobami po trudnych porodach i komplikacjach zwracam uwagę na dwa poziomy cierpienia: to, co wydarzyło się w rzeczywistości, oraz to, co osoba zaczęła myśleć o sobie po tym wydarzeniu. Czasem potrzebna jest przede wszystkim psychoedukacja i wsparcie w organizacji codzienności. Gdy pozostają silne, obciążające wspomnienia, po odpowiedniej ocenie można rozważyć pracę terapeutyczną ukierunkowaną na doświadczenia traumatyczne, w tym EMDR.

Praca z psychologiem może obejmować także przygotowanie rozmowy z bliskimi, rozpoznanie granic i poszukanie sposobów na przyjęcie pomocy. Nie trzeba mieć gotowej historii ani umieć dokładnie opisać wszystkich emocji. Wystarczy powiedzieć, co obecnie najbardziej utrudnia życie.

Najczęściej zadawane pytania

Czy obniżony nastrój po powikłaniach połogu jest czymś normalnym?

Trudne emocje po obciążającym porodzie lub problemach zdrowotnych są zrozumiałą reakcją. Nie da się jednak na tej podstawie ocenić, czy wymagają one dodatkowej pomocy. Znaczenie ma to, jak długo trwają, jak są silne i czy utrudniają funkcjonowanie. Jeśli cierpienie narasta albo nie pozwala zadbać o siebie, warto porozmawiać z psychologiem i lekarzem, jeśli dotyczą także objawów fizycznych.

Czy trzeba czekać do końca połogu, żeby szukać pomocy?

Nie ma potrzeby czekać, jeśli już teraz trudno funkcjonować, odpoczywać lub opiekować się dzieckiem. Pomoc można rozpocząć na etapie pierwszych sygnałów. Konsultacja może dotyczyć zarówno aktualnych emocji, jak i sposobu radzenia sobie z doświadczeniem medycznym. Im wcześniej zostanie nazwany problem, tym łatwiej ustalić, jakie wsparcie jest potrzebne.

Jak powiedzieć bliskiej osobie, że trudny połóg wpływa na psychikę?

Najprościej opisać konkretne obserwacje bez oskarżania: „Od kilku dni płaczę, nie śpię i boję się zostać sama lub sam z tym napięciem”. Można od razu dodać, czego się potrzebuje: obecności, przejęcia części obowiązków, pomocy w umówieniu wizyty albo spokojnego wysłuchania. Nie trzeba udowadniać, że sytuacja jest wystarczająco trudna.

Czy EMDR może pomóc po trudnym porodzie albo powikłaniach?

EMDR jest jedną z metod stosowanych w pracy z obciążającymi wspomnieniami i reakcjami po doświadczeniach traumatycznych. Nie każda osoba potrzebuje tej metody i nie każda sytuacja wymaga takiego podejścia. Najpierw ważna jest konsultacja, ocena aktualnego stanu oraz ustalenie, czy taka forma pracy jest odpowiednia. Decyzja powinna uwzględniać również stan zdrowia i możliwości odpoczynku.

Co zrobić, gdy nie ma energii nawet na umówienie konsultacji?

Wtedy warto ograniczyć zadanie do jednego kroku. Można wysłać bliskiej osobie krótką wiadomość: „Nie mam teraz siły organizować pomocy. Czy możesz znaleźć specjalistę albo zadzwonić ze mną?”. Można też zapisać jedno zdanie opisujące najtrudniejszy objaw i wykorzystać je podczas rozmowy. Jeśli pojawiają się myśli samobójcze lub ryzyko zrobienia sobie krzywdy, nie czekaj na konsultację i zadzwoń pod 112.

Trudny połóg nie musi zostać sprowadzony do hasła „taki czas” ani do oceny, czy wystarczająco dobrze radzisz sobie jako rodzic. Możesz potrzebować jednocześnie opieki medycznej, odpoczynku, obecności bliskich i rozmowy ze specjalistą. Jeśli chcesz przyjrzeć się obniżonemu nastrojowi i sprawdzić, jaka forma wsparcia może być teraz odpowiednia, [umów konsultację psychologiczną, także online].