Czy w EMDR trzeba poruszać oczami?

Wątpliwość dotycząca oczu pojawia się często jeszcze przed pierwszą sesją EMDR. Niektóre osoby wyobrażają sobie, że trzeba długo śledzić palec terapeuty albo utrzymywać wzrok w określony sposób. W praktyce przebieg stymulacji może wyglądać różnie, a rozmowa o komforcie jest częścią profesjonalnej pracy.

Czy ruchy gałek ocznych są niezbędne w EMDR?

Nie, ruchy gałek ocznych nie są niezbędne w każdej sesji EMDR. Są jedną z form stymulacji bilateralnej, czyli naprzemiennego pobudzania lewej i prawej strony. Terapeuta może zaproponować je jako podstawową wersję pracy, ale bierze pod uwagę także Twoje możliwości, reakcje i preferencje. Jeśli poruszanie oczami powoduje napięcie, trudność z koncentracją albo dyskomfort, można omówić inne rozwiązanie. Nie oznacza to, że sesja jest prowadzona nieprawidłowo. Odpowiedź na pytanie, czy w EMDR trzeba poruszać oczami, brzmi więc: nie zawsze.

Co oznacza stymulacja bilateralna w EMDR?

Stymulacja bilateralna oznacza naprzemienną aktywację bodźców po lewej i prawej stronie. Najczęściej kojarzy się z wodzeniem wzrokiem za dłonią terapeuty, ale może też obejmować dźwięki słyszane raz z jednej, raz z drugiej strony albo delikatne, naprzemienne opukiwanie dłoni czy kolan. Nie chodzi o jednoczesne pobudzanie obu stron, lecz o rytmiczną naprzemienność. Forma stymulacji jest wybierana w ramach protokołu EMDR i może być zmieniana w trakcie pracy. Warto zapytać terapeutę, jaką metodę proponuje i z czego wynika ten wybór.

Czy EMDR bez ruchów oczu nadal jest EMDR?

Tak, EMDR bez ruchów oczu może nadal oznaczać pracę w ramach terapii EMDR, jeśli terapeuta stosuje odpowiedni protokół i inną formę stymulacji bilateralnej. Samo naprzemienne stukanie lub słuchanie dźwięków nie jest jednak automatycznie całą terapią EMDR. Metoda obejmuje także przygotowanie, określenie celu pracy, kontakt z aktualnymi reakcjami oraz podsumowanie sesji. Dlatego nie warto oceniać terapii wyłącznie po tym, czy poruszasz oczami. Istotny jest cały sposób prowadzenia procesu i to, czy możesz na bieżąco informować o swoich odczuciach.

Dlaczego terapeuta proponuje ruchy oczu?

Terapeuta proponuje ruchy oczu, ponieważ jest to jedna z najlepiej rozpoznawalnych i często wykorzystywanych form stymulacji bilateralnej w EMDR. Podczas pracy osoba skupia uwagę na określonym wspomnieniu, obrazie, przekonaniu lub odczuciu, a jednocześnie wykonuje naprzemienne ruchy wzroku. Taki sposób pracy może pomóc utrzymać uwagę na doświadczeniu i jego obecnych śladach. Nie jest to jednak test sprawności ani ćwiczenie, które trzeba wykonywać idealnie. Jeśli wzrok ucieka, ruch jest zbyt szybki albo pojawia się napięcie, należy powiedzieć o tym terapeucie.

Co jeśli trudno jest poruszać oczami albo utrzymać wzrok?

Jeśli trudno jest poruszać oczami albo utrzymać wzrok, powiedz o tym terapeucie przed rozpoczęciem stymulacji lub w jej trakcie. Przyczyną może być zmęczenie, silne napięcie, trudność z koncentracją, specyfika widzenia albo po prostu brak poczucia komfortu w tej formie pracy. Terapeuta może zwolnić tempo, zmienić zakres ruchu, zrobić przerwę lub zaproponować bodźce dźwiękowe czy dotykowe. W swojej pracy obserwuję, że osoby rozważające EMDR często obawiają się, że odmowa ruchów oczu zostanie odebrana jako brak gotowości do terapii. Tymczasem zgłoszenie trudności jest ważną informacją kliniczną.

Czy można mieć zamknięte oczy podczas EMDR?

Tak, w niektórych sytuacjach można pracować z zamkniętymi oczami, ale zależy to od uzgodnień z terapeutą i wybranej formy stymulacji. Przy zamkniętych oczach nie da się wykonywać klasycznych ruchów gałek ocznych za dłonią, dlatego można rozważyć inną metodę albo inny sposób prowadzenia danego fragmentu sesji. Nie ma obowiązku patrzenia terapeucie w oczy ani utrzymywania kontaktu wzrokowego podczas przetwarzania trudnego materiału. Warto wcześniej ustalić, co będzie dla Ciebie sygnałem do zatrzymania pracy. Takie ustalenia mogą zwiększyć poczucie przewidywalności podczas sesji.

Czy dźwięki albo opukiwanie działają tak samo jak ruchy oczu?

Dźwięki i opukiwanie pełnią podobną funkcję jako alternatywne formy stymulacji bilateralnej, ale nie są dokładnie tym samym doświadczeniem. Każda osoba może inaczej reagować na bodźce wzrokowe, słuchowe i dotykowe. Dla jednej osoby łatwiejsze będzie śledzenie dłoni, dla innej słuchanie naprzemiennych tonów lub delikatne opukiwanie. Nie trzeba z góry wiedzieć, która opcja będzie najlepsza. W trakcie konsultacji można omówić wcześniejsze doświadczenia, wrażliwość na dźwięki i dotyk oraz to, co pomaga zachować poczucie kontaktu z teraźniejszością.

Jak wygląda fragment sesji z ruchami oczu?

Fragment sesji z ruchami oczu zwykle poprzedza rozmowa o celu pracy i sprawdzenie, czy masz wystarczające zasoby, aby zająć się wybranym doświadczeniem. Terapeuta prosi o skupienie uwagi na określonym elemencie, a następnie prowadzi serię naprzemiennych ruchów wzroku. Po każdej serii pyta o to, co zauważasz teraz, bez wymuszania konkretnej odpowiedzi. Mogą pojawić się obrazy, myśli, emocje, odczucia somatyczne albo pozornie niezwiązane skojarzenia. Nie trzeba niczego specjalnie tworzyć ani opowiadać w określony sposób. Wystarczy przekazywać terapeucie to, co rzeczywiście się pojawia.

Czy ruchy oczu mogą nasilać emocje?

Podczas pracy EMDR mogą pojawić się silne emocje, napięcie, smutek, złość albo chwilowe poczucie dezorientacji. Nie oznacza to automatycznie, że stymulacja jest dla Ciebie odpowiednia w danym momencie. Jeśli reakcja staje się zbyt intensywna, powiedz o tym od razu. Terapeuta może zatrzymać serię, pomóc wrócić do kontaktu z teraźniejszością, zmienić tempo lub zakończyć pracę nad konkretnym materiałem. W gabinecie często widzę, że osoby próbują wytrzymać dyskomfort w milczeniu, ponieważ obawiają się przerwania procesu. W EMDR informowanie o granicach jest jednak ważniejsze niż kontynuowanie za wszelką cenę.

O co zapytać przed rozpoczęciem terapii EMDR?

Przed rozpoczęciem terapii EMDR warto zapytać, jakie formy stymulacji bilateralnej terapeuta stosuje i czy można je zmieniać. Możesz również dowiedzieć się, jak sygnalizować potrzebę przerwy, co dzieje się po zakończeniu serii oraz jak wygląda przygotowanie do pracy z trudnym wspomnieniem. Dobrze jest powiedzieć o trudnościach z widzeniem, słuchem, dotykiem, koncentracją lub pozostawaniem w kontakcie z teraźniejszością. Nie musisz mieć gotowej decyzji, czy wybierasz ruchy oczu, dźwięki czy opukiwanie. Konsultacja służy także temu, aby sprawdzić, czy sposób pracy jest dla Ciebie zrozumiały i możliwy do przyjęcia.

W skrócie

W EMDR nie zawsze trzeba poruszać oczami. Ruchy gałek ocznych są jedną z form stymulacji bilateralnej, ale można rozważyć także bodźce słuchowe lub dotykowe. O wyborze decyduje terapeuta wspólnie z osobą uczestniczącą w sesji, uwzględniając jej reakcje i komfort.

Gdy pojawia się pytanie, czy w EMDR trzeba poruszać oczami i jaka forma stymulacji będzie odpowiednia, możesz umówić konsultację psychologiczną, także online.