EMDR przy przewlekłej chorobie – 10 pytań

Przewlekła choroba wpływa nie tylko na wyniki badań i plan dnia. Może zmieniać sposób patrzenia na własne ciało, relacje, pracę i przyszłość. Czasem największym obciążeniem nie jest pojedyncze wydarzenie, ale wiele powtarzających się doświadczeń: diagnoza, hospitalizacje, ból, ograniczenia i niepewność. Poniżej znajdziesz odpowiedzi na pytania, które często pojawiają się przy rozważaniu EMDR.

Czy EMDR może pomóc przy przewlekłej chorobie?

Tak, EMDR może pomóc w pracy nad psychicznym obciążeniem związanym z przewlekłą chorobą, ale nie leczy samej choroby. Terapia może dotyczyć lęku przed pogorszeniem stanu zdrowia, trudnych wspomnień z hospitalizacji, poczucia utraty kontroli albo napięcia uruchamianego przez badania i wizyty medyczne.

Ważne jest rozróżnienie celu terapii. EMDR nie zmienia diagnozy ani nie zastępuje leczenia prowadzonego przez lekarza. Może natomiast wspierać proces, w którym uczysz się lepiej rozpoznawać swoje reakcje, odzyskujesz większą sprawczość i stopniowo porządkujesz doświadczenia, które nadal wywołują silne emocje.

Czy przewlekła choroba może być doświadczeniem traumatycznym?

Tak, przewlekła choroba może być doświadczeniem traumatycznym, choć nie każda osoba będzie przeżywać ją w ten sam sposób. Traumatyczny charakter mogą mieć nie tylko sama diagnoza, lecz także nagłe pogorszenie stanu zdrowia, operacja, pobyt w szpitalu, ból, utrata samodzielności albo poczucie, że ciało stało się nieprzewidywalne.

Nie trzeba używać słowa „trauma”, żeby uznać własne cierpienie. W terapii traumy związanej z chorobą przewlekłą bierze się pod uwagę zarówno konkretne wspomnienia, jak i codzienne sytuacje, które utrzymują napięcie. To, co dla jednej osoby jest trudnym, ale możliwym do przepracowania doświadczeniem, dla innej może wiązać się z silnym lękiem lub odrętwieniem emocjonalnym.

Jakie są psychologiczne skutki przewlekłej choroby?

Psychologiczne skutki przewlekłej choroby mogą obejmować lęk, smutek, złość, przeciążenie, trudności ze snem, poczucie bezsilności i ciągłą czujność wobec sygnałów z ciała. Pojawia się też żałoba po wcześniejszym stylu życia, planach, sprawności albo poczuciu niezależności.

Niektóre osoby zaczynają unikać badań, rozmów o chorobie lub aktywności, która kojarzy się z pogorszeniem stanu zdrowia. Inne próbują wszystko kontrolować i stale sprawdzają, czy nie pojawił się nowy objaw. Takie reakcje nie świadczą automatycznie o zaburzeniu. Warto jednak przyjrzeć się im bliżej, jeśli utrudniają odpoczynek, relacje, pracę lub kontakt z leczeniem.

Na czym polega EMDR przy chorobie przewlekłej?

EMDR polega na pracy z obciążającymi wspomnieniami, przekonaniami, emocjami i reakcjami, które nadal są aktywne. W trakcie terapii psycholog pomaga określić, co dokładnie uruchamia napięcie oraz jakie znaczenie ma dane doświadczenie dziś. W określonych momentach stosuje się bilateralną stymulację, na przykład ruchy oczu lub bodźce dźwiękowe.

Przy chorobie przewlekłej materiałem do pracy może być diagnoza, konkretne badanie, pobyt w szpitalu, rozmowa z lekarzem albo wspomnienie bólu. Może nim być także myśl: „Nie mam już wpływu na swoje życie” albo „Moje ciało ciągle mnie zawodzi”. Tempo terapii powinno uwzględniać aktualny stan, możliwości i poczucie bezpieczeństwa osoby korzystającej z pomocy.

Czy do EMDR potrzebne jest jedno konkretne wspomnienie?

Nie, jedno konkretne wspomnienie nie jest konieczne. Czasem łatwo wskazać wydarzenie, które nadal wywołuje silną reakcję. Innym razem obciążenie narastało przez lata i trudno oddzielić jeden moment od całej historii choroby.

W takiej sytuacji można przyglądać się powtarzającym się sytuacjom, takim jak oczekiwanie na wynik, przygotowanie do zabiegu, kontakt z personelem medycznym albo życie z niepewnością. W pracy ważne jest także to, co dzieje się obecnie i czego obawiasz się w przyszłości. Nie trzeba od razu opowiadać całej historii. Kierunek ustala się etapami, zgodnie z tym, co jest możliwe do podjęcia.

Czy EMDR może dotyczyć bólu i napięcia w ciele?

EMDR może obejmować emocjonalny wymiar bólu, napięcia i lęku, ale nie powinien zastępować diagnostyki ani leczenia przyczyn fizycznych. Ból może mieć wiele źródeł, dlatego nowe, nasilające się lub niepokojące objawy fizyczne wymagają konsultacji z lekarzem.

W pracy psychologicznej można natomiast przyglądać się temu, co pojawia się wokół bólu: strachowi przed kolejnym napadem, poczuciu bezradności, wspomnieniom procedur lub przekonaniu, że nie da się już odpocząć. W mojej pracy obserwuję, że osoby z przewlekłymi dolegliwościami często nie potrzebują prostego zapewnienia, że „będzie dobrze”. Bardziej pomocne bywa spokojne rozdzielenie tego, co wymaga opieki medycznej, od tego, co można przepracować psychologicznie.

Czy można rozpocząć EMDR podczas zaostrzenia choroby?

Można rozważyć rozpoczęcie pracy także w czasie zaostrzenia choroby, ale decyzja wymaga uwzględnienia aktualnego stanu, poziomu obciążenia i dostępnych zasobów. W okresie silnego pogorszenia ważniejsze może być najpierw ustabilizowanie codziennego funkcjonowania, odpoczynek, kontakt z lekarzem i ograniczenie dodatkowych wymagań.

Nie każda sesja musi od razu dotyczyć najtrudniejszego wspomnienia. Początek może obejmować psychoedukację, rozpoznawanie sygnałów przeciążenia, pracę nad poczuciem wpływu i ustalenie sposobów regulowania napięcia. Jeśli choroba utrudnia koncentrację, sen lub regularny kontakt, terapeuta powinien brać to pod uwagę przy planowaniu pracy.

Skąd wiadomo, że jestem gotowa lub gotowy do terapii EMDR?

Gotowość do EMDR nie oznacza braku lęku ani pełnej stabilności emocjonalnej. Oznacza raczej możliwość wspólnego ustalenia celu, powiedzenia o swoich granicach i korzystania z podstawowych sposobów radzenia sobie z napięciem między sesjami.

Podczas konsultacji warto omówić historię choroby, obecne leczenie, trudne doświadczenia, sposób reagowania na stres i oczekiwania wobec terapii. Możesz zapytać, jak będzie wyglądał początek pracy i co można zrobić, jeśli emocje okażą się zbyt silne. W mojej praktyce ważne jest, aby nie traktować gotowości jako testu do zdania. To wspólna ocena, czy dany moment i sposób pracy są odpowiednie.

Czy konsultacja psychologiczna i EMDR mogą odbywać się online?

Konsultacja psychologiczna może odbywać się online, a możliwość prowadzenia EMDR w tej formie zależy od indywidualnej sytuacji, warunków technicznych i oceny psychologa. Potrzebne jest spokojne, prywatne miejsce, stabilne połączenie oraz możliwość pozostania w kontakcie po zakończeniu spotkania.

Nie każda osoba i nie każdy etap pracy będzie dobrze pasować do spotkań zdalnych. Warto omówić, czy online można swobodnie rozmawiać o chorobie, czy w razie potrzeby jest dostępna osoba wspierająca i jak reagować na nagłe pogorszenie samopoczucia. Forma spotkań powinna służyć poczuciu kontaktu i możliwości pracy, a nie być dodatkowym źródłem napięcia.

Kiedy warto szukać dodatkowej pomocy?

Warto szukać pomocy, gdy lęk, smutek, złość, bezsenność, unikanie lub poczucie bezsilności utrudniają codzienne życie albo kontakt z leczeniem. Psycholog może pomóc określić, czy potrzebna jest konsultacja, terapia EMDR, inna forma psychoterapii czy także kontakt z psychiatrą.

Jeśli pojawiają się myśli samobójcze lub myśli o samookaleczeniu, nie czekaj na wizytę planową. Zadzwoń pod 112 albo zgłoś się do najbliższego szpitalnego oddziału ratunkowego. W takiej sytuacji najważniejsze jest szybkie uzyskanie bezpośredniej pomocy i pozostanie z kimś zaufanym, jeśli jest to możliwe.

Przewlekła choroba nie musi być przeżywana wyłącznie jako seria obowiązków medycznych. Jeśli chcesz spokojnie omówić swoje doświadczenia i sprawdzić, czy odpowiednia będzie konsultacja psychologiczna i terapia EMDR, możesz rozpocząć od pierwszego spotkania i wspólnie ustalić dalszy kierunek.