EMDR przy lęku przed zabiegiem – 10 pytań

Planowany zabieg może uruchamiać nie tylko obawy o ból, lecz także wspomnienia wcześniejszych doświadczeń, napięcie związane z narkozą albo poczucie, że sytuacja wymyka się spod kontroli. Poniżej znajdziesz odpowiedzi na najczęstsze pytania dotyczące wykorzystania EMDR w takiej sytuacji.

Czy EMDR pomaga na lęk przed zabiegiem?

EMDR może pomóc zmniejszyć nasilenie lęku, jeśli jego źródłem jest wcześniejsze trudne doświadczenie, natrętne wyobrażenia albo silne pobudzenie związane z planowaną procedurą. Metoda nie polega wyłącznie na rozmowie o obawach. W zależności od sytuacji pracuje się między innymi z obrazami, myślami, emocjami i reakcjami fizycznymi, które pojawiają się przy myśleniu o zabiegu.

Ważne jest jednak realistyczne rozumienie celu. Nie chodzi o to, aby całkowicie przestać odczuwać niepokój ani ignorować informacje medyczne. Chodzi raczej o to, by lęk nie przejmował całkowicie decyzji, kontaktu z personelem i codziennego funkcjonowania.

Czy można rozpocząć EMDR, gdy termin operacji jest blisko?

Można omówić taką możliwość podczas konsultacji, nawet jeśli termin zabiegu jest stosunkowo bliski. O tym, jaki zakres pracy będzie odpowiedni, decydują między innymi nasilenie lęku, wcześniejsze doświadczenia, aktualna stabilność emocjonalna i czas pozostały do procedury.

Przy krótkim terminie nie zawsze celem będzie praca ze wszystkimi trudnymi wspomnieniami. Czasem ważniejsze okazuje się uporządkowanie najpilniejszych obaw, przygotowanie do rozmowy z zespołem medycznym i znalezienie sposobów regulowania napięcia. Nie należy samodzielnie odwoływać ani przesuwać zabiegu z powodu lęku bez rozmowy z lekarzem prowadzącym.

Jak wygląda EMDR przed zabiegiem medycznym?

EMDR przed zabiegiem medycznym zaczyna się od konsultacji, a nie od natychmiastowego przechodzenia do właściwej procedury. Rozmowa służy poznaniu sytuacji, określeniu najtrudniejszych momentów i sprawdzeniu, jakie informacje lub wsparcie są potrzebne. Omawia się także sposoby radzenia sobie z napięciem między spotkaniami.

Dalsza praca może dotyczyć na przykład obrazu sali operacyjnej, myśli „nie dam rady”, wspomnienia wcześniejszego bólu albo przewidywania najgorszego scenariusza. Tempo jest ustalane indywidualnie. Nie ma potrzeby przedstawiania całej historii w jednym spotkaniu ani wchodzenia w szczegóły, na które nie ma jeszcze gotowości.

Czy podczas EMDR trzeba opowiadać o wszystkich szczegółach zabiegu?

Nie trzeba od razu opowiadać o wszystkich szczegółach. W pracy można skupić się na tym, co jest obecnie najbardziej obciążające: konkretnym obrazie, myśli, odczuciu napięcia albo przewidywaniu określonej sytuacji. Zakres informacji jest ustalany tak, aby konsultacja była użyteczna i możliwa do udźwignięcia.

Jednocześnie warto przekazać psychologowi najważniejsze informacje dotyczące terminu zabiegu, wcześniejszych doświadczeń i aktualnego poziomu lęku. Jeśli określone wspomnienie jest zbyt trudne, można powiedzieć o tym wprost. Taka informacja nie przerywa pracy, tylko pomaga dopasować jej tempo i kierunek.

Czy EMDR działa, gdy strach dotyczy bólu, narkozy albo utraty kontroli?

EMDR może być rozważany także wtedy, gdy lęk przed operacją koncentruje się wokół bólu, znieczulenia, wybudzenia albo zależności od personelu. W takich przypadkach warto rozdzielić kilka rzeczy: informacje medyczne, wyobrażenia, wcześniejsze doświadczenia oraz znaczenie, jakie dana sytuacja ma dla konkretnej osoby.

Psycholog nie zastępuje anestezjologa ani lekarza wykonującego zabieg. Pytania o rodzaj znieczulenia, przebieg procedury, możliwe odczucia i zalecenia po zabiegu należy kierować do zespołu medycznego. Praca psychologiczna może natomiast pomóc przygotować te pytania i zmniejszyć chaos emocjonalny, który utrudnia ich zadanie.

Ile sesji EMDR potrzeba przed zabiegiem?

Nie ma jednej liczby sesji odpowiedniej dla każdej osoby. Zależy to od tego, czy lęk dotyczy wyłącznie zaplanowanej procedury, czy wiąże się także z wcześniejszą traumą, przewlekłym napięciem lub innymi trudnościami. Znaczenie ma również czas pozostały do zabiegu i aktualna zdolność do odpoczynku oraz regulowania emocji.

Na początku można ustalić konkretny, ograniczony cel, na przykład lepsze przygotowanie do rozmowy z lekarzem albo zmniejszenie napięcia przy myśleniu o sali operacyjnej. Jeśli w trakcie konsultacji okaże się, że potrzebna jest szersza pomoc, warto omówić to spokojnie i bez traktowania liczby spotkań jako miary własnej zaradności.

Czy EMDR pomaga, jeśli wcześniej wydarzył się trudny zabieg?

Tak, wcześniejsze trudne doświadczenie może stać się jednym z tematów pracy, jeśli nadal wywołuje silne emocje, napięcie lub unikanie. Dotyczy to między innymi sytuacji, w której pojawiają się obrazy poprzedniego zabiegu, poczucie bezradności, nieufność wobec personelu albo przekonanie, że kolejna procedura będzie wyglądała identycznie.

W pracy z osobami, które obawiają się kolejnego zabiegu, obserwuję często, że obecny lęk miesza się z pamięcią poprzedniego doświadczenia. Wtedy sama informacja, że tym razem procedura może wyglądać inaczej, nie zawsze wystarcza. Pomocne bywa oddzielenie tego, co wydarzyło się wcześniej, od tego, co dzieje się obecnie.

Co zrobić, gdy lęk przed zabiegiem powoduje objawy fizyczne?

Objawy fizyczne mogą towarzyszyć silnemu lękowi, ale nie należy automatycznie zakładać, że każda reakcja organizmu ma podłoże emocjonalne. Kołatanie serca, drżenie, napięcie mięśni czy trudności z oddychaniem warto omówić z lekarzem, zwłaszcza jeśli są nowe, nasilone albo pojawiają się także poza sytuacją związaną z zabiegiem.

Przy bólu lub ucisku w klatce piersiowej, nagłej duszności albo omdleniu zadzwoń pod 112. Konsultacja psychologiczna może wspierać rozumienie reakcji lękowych i naukę regulowania napięcia, ale nie służy do oceniania stanu fizycznego ani zastępowania diagnostyki medycznej.

Jak przygotować się do konsultacji dotyczącej lęku przed operacją?

Przed konsultacją warto zapisać, czego dokładnie dotyczy obawa i w jakich momentach się nasila. Pomocne mogą być krótkie odpowiedzi na pytania: czego boję się najbardziej, jakie obrazy pojawiają się w myślach, co robię, aby uniknąć tematu i jak lęk wpływa na sen lub kontakt z placówką.

Można także przygotować informacje o wcześniejszych zabiegach, trudnych doświadczeniach medycznych oraz pytaniach, które wymagają odpowiedzi od lekarza. Nie trzeba tworzyć pełnego opisu życia ani znać nazw wszystkich emocji. Wystarczy powiedzieć, co dzieje się teraz i czego potrzebujesz, aby lepiej zrozumieć swoją reakcję.

Czy podczas EMDR można korzystać z ćwiczeń oddechowych?

Ćwiczenia oddechowe mogą być jednym z elementów przygotowania do pracy z napięciem, jeśli są dobrze dopasowane do konkretnej osoby. Ich celem nie jest wymuszenie spokoju ani kontrolowanie każdej reakcji organizmu. Mogą natomiast pomóc zauważyć pobudzenie i znaleźć prosty sposób na chwilowe zatrzymanie się przed rozmową lub kolejnym krokiem.

Nie każda technika oddechowa będzie odpowiednia w każdym momencie. Przy niektórych osobach skupienie na oddychaniu może nasilać niepokój, szczególnie gdy lęk dotyczy duszności lub utraty kontroli. Dlatego warto omawiać takie ćwiczenia podczas konsultacji, zamiast traktować je jako obowiązkowy sposób radzenia sobie.

Kiedy warto zgłosić się po pomoc psychologiczną przed zabiegiem?

Warto rozważyć pomoc, gdy lęk utrudnia umówienie procedury, rozmowę z lekarzem, przygotowanie dokumentów, sen albo codzienne funkcjonowanie. Sygnałem może być także uporczywe unikanie informacji, wielokrotne sprawdzanie tych samych treści lub przekonanie, że nie da się przejść przez zabieg bez całkowitej kontroli nad każdym szczegółem.

Jako psycholożka, psychotraumatolożka i terapeutka EMDR podczas konsultacji pomagam najpierw uporządkować problem, a dopiero później ocenić, czy EMDR jest właściwą formą pracy. Jeśli trudność wymaga psychoterapii albo konsultacji psychiatrycznej, warto omówić również takie możliwości. Pomoc psychologiczna powinna uzupełniać, a nie zastępować opiekę medyczną.

Lęk przed planowanym zabiegiem można omówić i sprawdzić, jaka forma wsparcia będzie odpowiednia, podczas konsultacji psychologicznej i terapii EMDR w Warszawie lub online.