EMDR a odczucia w ciele – co omówić z terapeutą?

Podczas sesji EMDR możesz zauważyć coś, co wcześniej było na dalszym planie: zaciśniętą szczękę, płytki oddech, napięcie w brzuchu albo trudne do nazwania wrażenie w klatce piersiowej. Czasem ciało reaguje zanim pojawi się jasna emocja lub myśl. Taka obserwacja może być ważną częścią rozmowy z terapeutą, ale nie trzeba jej samodzielnie interpretować.

Dlaczego odczucia w ciele są ważne podczas EMDR?

Odczucia w ciele są ważne podczas EMDR, ponieważ pokazują, jak organizm reaguje na przywoływany temat, obraz, przekonanie lub emocję.

W terapii EMDR pracuje się nie tylko z opowieścią o wydarzeniu. Uwagę może przyciągać także to, co pojawia się w danym momencie w ciele. Terapeuta może zapytać, gdzie dokładnie czujesz napięcie, jak jest ono odczuwane i czy zmienia się w czasie. Nie chodzi o znalezienie jednej prawidłowej odpowiedzi ani o udowodnienie, że każda reakcja ma ukryte znaczenie.

Somatyczne odczucia w EMDR mogą być punktem orientacyjnym. Pomagają zauważyć, czy temat jest obecnie zbyt obciążający, czy można pozostać przy nim jeszcze chwilę, czy potrzebne jest zwolnienie albo powrót do ćwiczeń stabilizujących. Wspólne sprawdzanie tych sygnałów pozwala lepiej dopasować pracę do aktualnych możliwości.

Jak mogą wyglądać reakcje ciała w terapii EMDR?

Reakcje ciała w terapii EMDR mogą mieć różną formę i nie muszą pojawiać się podczas każdej sesji.

• napięcie mięśni, na przykład w barkach, szczęce, dłoniach lub brzuchu;
• uczucie ciężaru, ścisku, ciepła, zimna albo mrowienia;
• drżenie, niepokój ruchowy lub potrzeba zmiany pozycji;
• spłycenie albo przyspieszenie oddechu;
• łzy, złość, smutek lub nagłe poczucie odrętwienia;
• wrażenie pustki, odłączenia od ciała albo trudność w określeniu, co dokładnie się czuje;
• zmiana siły odczucia, jego przesunięcie lub stopniowe zmniejszenie;
• chwilowe rozproszenie uwagi, gdy sygnał z ciała staje się bardzo wyraźny.

Możesz powiedzieć terapeucie zarówno o silnym odczuciu, jak i o jego braku. Zdanie „nic nie czuję” także jest użyteczną informacją. Podobnie ważne jest stwierdzenie: „nie wiem, czy to napięcie, czy lęk” albo „czuję coś w klatce piersiowej, ale trudno mi to opisać”. Nie musisz używać fachowych nazw.

Pomocne bywa porównywanie odczucia bez oceniania: jest małe czy duże, stałe czy zmienne, powierzchowne czy głębokie, przyjemne, nieprzyjemne czy neutralne. Taki opis nie zastępuje konsultacji lekarskiej, gdy objaw może dotyczyć zdrowia fizycznego.

Skąd bierze się napięcie ciała podczas EMDR?

Napięcie ciała podczas EMDR może wynikać ze współdziałania pobudzenia układu nerwowego, emocji, znaczeń nadawanych wydarzeniu i wcześniejszych doświadczeń.

Kiedy przywołujesz trudny temat, mózg może potraktować go jako coś aktualnego, nawet jeśli rozumiesz, że wydarzenie należy do przeszłości. Organizm może wtedy zwiększyć czujność. Pojawia się gotowość do działania, wycofania albo ochrony. Nie oznacza to automatycznie, że sytuacja obecnie jest niebezpieczna. Pokazuje raczej, że określony temat uruchamia silną reakcję.

Znaczenie mają także przekonania związane z doświadczeniem. Myśl „nie mam wpływu”, „muszę być cały czas czujnie” albo „nie mogę nikomu ufać” może łączyć się z napięciem i zmianą oddechu. W terapii EMDR można zauważać, jak te myśli, emocje, obrazy i odczucia wpływają na siebie, bez przymusu natychmiastowego wyjaśniania wszystkiego.

Historia życia również ma znaczenie. Długotrwały stres, doświadczenie przemocy, nagłe wydarzenie, strata, choroba lub relacja, w której trzeba było stale przewidywać cudze reakcje, mogą wpływać na sposób odczuwania sygnałów z ciała. Nie każda reakcja musi jednak pochodzić z jednego konkretnego wydarzenia. Czasem dopiero spokojna rozmowa pozwala ustalić, co ją nasila i czego potrzebujesz w danym momencie.

Warto też pamiętać, że ciało reaguje na wiele czynników niezwiązanych bezpośrednio z terapią: niewyspanie, głód, kofeinę, ból, infekcję, napięty dzień albo pozycję podczas siedzenia. Dlatego terapeuta może pytać o kontekst, a nie tylko o samą sesję.

Co możesz zrobić już dziś, aby lepiej opisać odczucia?

Możesz przygotować prosty opis odczuć i zabrać go na sesję, zamiast próbować samodzielnie nadawać im ostateczne znaczenie.

1. Zatrzymaj się przy konkretach

Zapisz, gdzie pojawia się odczucie i jak je rozpoznajesz. Możesz użyć słów: napięcie, ciężar, pulsowanie, ciepło, zimno, drżenie, pustka albo mrowienie. Jeśli nie pasuje żadne określenie, wystarczy: „trudne do nazwania”.

2. Zauważ, kiedy się zmienia

Sprawdź, czy odczucie pojawia się przy określonej myśli, obrazie, wspomnieniu, pytaniu lub kontakcie z konkretną osobą. Zwróć uwagę, czy nasila się po pośpiechu, niewyspaniu albo konflikcie. Nie musisz prowadzić długiego dziennika. Kilka zdań wystarczy.

3. Przygotuj zdanie do terapeuty

Możesz powiedzieć: „Kiedy skupiamy się na tym wspomnieniu, czuję napięcie w brzuchu na tyle silne, że trudno mi myśleć” albo „Odczucie zmieniło się po chwili, ale nie wiem, co to znaczy”. Taki komunikat daje terapeucie możliwość sprawdzenia, czy potrzebujesz pauzy, uziemienia, zmiany tempa lub innego sposobu pracy.

W domu możesz łagodnie skierować uwagę na kontakt stóp z podłogą, oparcie pleców i kilka spokojnych wydechów. Nie próbuj na własną rękę odtwarzać procedury EMDR ani wymuszać zmiany odczucia. Celem jest zauważenie siebie, a nie wykonanie terapii poza sesją.

Kiedy warto poszukać pomocy i jak wygląda rozmowa z psychologiem?

Warto poszukać pomocy, gdy odczucia utrudniają codzienne funkcjonowanie, powtarzają się przez dłuższy czas albo sprawiają, że unikasz sytuacji, rozmów i wspomnień.

Sygnałem do konsultacji może być także ciągła nadmierna czujność, trudność z odpoczynkiem, problemy ze snem, poczucie odłączenia od emocji lub przekonanie, że trzeba samodzielnie kontrolować każdą reakcję ciała. Nie trzeba czekać, aż objawy staną się bardzo nasilone. Możesz zgłosić się po pomoc również wtedy, gdy po prostu chcesz lepiej zrozumieć swoje reakcje.

Rozmowa z psychologiem zwykle zaczyna się od poznania aktualnej sytuacji, historii trudności i tego, co pomaga choć trochę odzyskać równowagę. Jeśli rozważana jest terapia EMDR, omawia się także gotowość do pracy, sposób reagowania na pobudzenie oraz zasoby, do których można wracać w trakcie sesji. Terapeuta nie powinien wymagać ignorowania silnego dyskomfortu. Informacja o napięciu, odrętwieniu lub narastającym lęku jest podstawą do dostosowania pracy.

W pracy z osobami, które zauważają silne reakcje ciała, obserwuję często, że największą ulgę przynosi nie szybkie wyjaśnienie objawu, lecz możliwość opisania go bez wstydu i bez presji. Pomaga także ustalenie, że można zatrzymać proces, zadać pytanie albo powiedzieć, że dane ćwiczenie jest w tej chwili zbyt obciążające.

Jeśli pojawia się ból lub ucisk w klatce piersiowej, nagła duszność, omdlenie albo inny nagły, niepokojący objaw fizyczny, zadzwoń pod 112. Objawy somatyczne mogą mieć różne przyczyny, dlatego w takich sytuacjach potrzebna jest także ocena lekarza.

Najczęściej zadawane pytania

Czy silne odczucia w ciele oznaczają, że EMDR działa?

Nie można wyciągać takiego wniosku wyłącznie na podstawie siły odczucia. Napięcie może pojawić się przy ważnym temacie, ale może też wiązać się ze zmęczeniem, stresem lub stanem zdrowia. Najważniejsze jest poinformowanie terapeuty o tym, co się dzieje. Wspólnie można sprawdzić, czy potrzebna jest przerwa, zmiana tempa albo dodatkowe uregulowanie pobudzenia.

Co zrobić, jeśli podczas EMDR nic nie czuję?

Powiedz o tym terapeucie. Brak wyraźnych odczuć również jest informacją. Czasem uwaga kieruje się bardziej na myśli, obrazy lub emocje, a czasem pojawia się odrętwienie albo trudność w kontakcie z ciałem. Nie trzeba niczego wymuszać. Terapeuta może pomóc sprawdzić, co jest dostępne w danym momencie i jak bez nadmiernej presji kontynuować rozmowę.

Czy można przerwać ćwiczenie, gdy napięcie staje się zbyt silne?

Możesz powiedzieć terapeucie, że potrzebujesz zatrzymania lub wyjaśnienia. Współpraca podczas EMDR obejmuje przekazywanie informacji o aktualnym stanie, także wtedy, gdy pojawia się dyskomfort. Możliwe jest skierowanie uwagi na teraźniejszość, kontakt z otoczeniem, oddech albo inne ustalone wcześniej sposoby stabilizacji. Nie musisz udawać, że wszystko jest w porządku.

Czy napięcie ciała podczas EMDR może mieć przyczynę fizyczną?

Tak, odczucia mogą mieć wiele przyczyn i nie należy automatycznie przypisywać ich emocjom ani terapii. Znaczenie mogą mieć między innymi pozycja ciała, przeciążenie, niewyspanie lub problem zdrowotny. Przy powtarzającym się bólu albo niepokojących objawach skonsultuj się z lekarzem. Przy nagłym bólu lub ucisku w klatce, duszności albo omdleniu zadzwoń pod 112.

Jak najlepiej rozmawiać z terapeutą o reakcjach ciała?

Najlepiej mówić konkretnie i w czasie teraźniejszym: gdzie czujesz odczucie, kiedy się pojawia, jak się zmienia i czego wtedy potrzebujesz. Możesz też powiedzieć, że trudno Ci o tym mówić albo że nie wiesz, jak nazwać reakcję. Taka szczerość pomaga wspólnie ustalić tempo pracy i sposób, w jaki sesja będzie dla Ciebie możliwie przewidywalna.

Uważne zauważanie sygnałów z ciała może stopniowo wspierać lepszy kontakt ze sobą i większą swobodę w reagowaniu na trudne doświadczenia. Jeśli chcesz omówić napięcie, dyskomfort lub możliwość pracy metodą EMDR, możesz zapoznać się z informacjami o konsultacjach psychologicznych i terapii EMDR.