Czy EMDR ma sens przy przewlekłym bólu?

Przewlekły ból potrafi zająć dużą część codzienności. Wpływa na sen, relacje, planowanie dnia i poczucie sprawczości. Jeśli pojawia się pytanie, czy terapia psychologiczna może w czymś pomóc, warto spojrzeć na ból nie tylko jako na objaw fizyczny, ale także jako doświadczenie obciążające emocjonalnie.

Co może się za tym kryć?

Przy przewlekłym bólu często nakłada się na siebie kilka różnych procesów. Nie oznacza to, że można sprowadzić ból do psychiki. Oznacza raczej, że emocje, pamięć i napięcie mogą wpływać na to, jak organizm reaguje na kolejne sygnały bólowe.

• Trudne wspomnienia związane z bólem. Mogą dotyczyć wypadku, operacji, pobytu w szpitalu, nagłego pogorszenia stanu zdrowia albo doświadczeń, w których zabrakło poczucia wpływu. Czasem wystarczy konkretny zapach, miejsce lub badanie, aby powróciło napięcie i poczucie zagrożenia.
• Stała czujność i lęk przed nasileniem objawów. Gdy każda zmiana w ciele jest uważnie obserwowana, organizm może pozostawać w gotowości. Pojawia się myśl: „Coś się dzieje, muszę natychmiast sprawdzić”. Taka czujność bywa wyczerpująca i może utrudniać odpoczynek.
• Emocjonalne konsekwencje życia z bólem. Ból przewlekły i trudne emocje często pojawiają się razem: ze smutkiem, złością, wstydem, żalem po utraconej sprawności albo poczuciem bezsilności. Te reakcje nie świadczą o słabości. Są zrozumiałą odpowiedzią na długotrwałe obciążenie.

W mojej pracy widzę, że osoby z przewlekłym bólem często długo próbują funkcjonować tak, jakby nic się nie zmieniło. Dopiero po czasie zauważają, że napięcie, brak snu i lęk przed ruchem zajmują więcej miejsca niż sam moment bólu. Wtedy pomocne bywa spokojne rozdzielenie kilku tematów zamiast szukania jednej przyczyny wszystkiego.

Co możesz zrobić?

1. Zadbaj o medyczne rozpoznanie i leczenie. Jeśli ból jest nowy, zmienił charakter albo wyraźnie się nasila, potrzebna jest konsultacja lekarska. Praca psychologiczna nie powinna zastępować oceny stanu zdrowia ani zaleceń lekarza.
2. Zapisz, co dokładnie chcesz omówić. Możesz zanotować, kiedy ból się nasila, jakie emocje mu towarzyszą, czego zaczynasz unikać i jakie wspomnienia wracają. Nie po to, aby samodzielnie wyciągać diagnozy, ale żeby łatwiej opisać swoje doświadczenie podczas konsultacji.
3. Sprawdź, czy obecne są obciążające wspomnienia. W terapii EMDR można pracować między innymi z wydarzeniami, które nadal wywołują silne pobudzenie, bezradność lub lęk. Nie trzeba samodzielnie odtwarzać trudnych scen ani zmuszać się do szczegółowych wspomnień.
4. Porozmawiaj o celu terapii. Celem nie musi być obietnica całkowitego ustąpienia bólu. Może nim być mniejsze napięcie, spokojniejsze reagowanie na sygnały z ciała, lepszy sen, odzyskanie części aktywności albo praca z lękiem i poczuciem bezsilności.
5. Obserwuj reakcje po sesji. Warto sprawdzać, co pomaga się wyciszyć i jak organizm reaguje na rozmowę o trudnych doświadczeniach. Tempo pracy powinno uwzględniać aktualny stan, zasoby i możliwości odpoczynku.

W pracy z osobami, które zgłaszają ból i silne emocje, zaczynam od psychoedukacji i uporządkowania sytuacji. Dopiero później można wspólnie ocenić, czy EMDR jest odpowiednią metodą i jaki temat powinien zostać wybrany jako pierwszy. Ważne jest, aby osoba korzystająca z pomocy rozumiała, po co podejmowane są kolejne kroki.

Czego unikać?

Nie warto traktować EMDR jako testu, który ma udowodnić, że ból jest „tylko psychiczny”. Taki sposób myślenia może zwiększać wstyd i poczucie niezrozumienia. Ból może być realny, nawet jeśli stres, napięcie i trudne emocje wpływają na jego nasilenie.

Unikaj także samodzielnego zmuszania się do wspominania traumatycznych wydarzeń. Praca z obciążającymi doświadczeniami powinna odbywać się w kontakcie ze specjalistą, z uwzględnieniem stabilizacji i aktualnego poczucia bezpieczeństwa. Nie ma potrzeby udowadniać gotowości przez szybkie wchodzenie w najtrudniejsze tematy.

Nie odstawiaj samodzielnie leków, nie rezygnuj z konsultacji medycznych i nie zmieniaj leczenia pod wpływem treści znalezionych w internecie. Jeśli pojawiają się nowe lub niepokojące objawy fizyczne, skontaktuj się z lekarzem.

Kiedy warto porozmawiać ze specjalistą?

Konsultacja może być dobrym krokiem, jeśli ból trwa długo i zaczyna ograniczać codzienne życie, a także wtedy, gdy towarzyszą mu silny lęk, napięcie, bezsenność, smutek lub poczucie bezsilności. Warto powiedzieć wprost, czego dotychczas próbowano i jakie są oczekiwania wobec terapii.

EMDR przy dolegliwościach bólowych może być rozważane szczególnie wtedy, gdy ból łączy się z obciążającym wydarzeniem, trudną pamięcią, lękiem przed ruchem albo reakcjami alarmowymi. Nie oznacza to, że każdy przypadek przewlekłego bólu wymaga EMDR. Odpowiednią metodę ustala się po rozmowie i zebraniu potrzebnych informacji.

Jeśli ból prowadzi do myśli o samookaleczeniu, śmierci albo poczucia, że nie ma już żadnego wyjścia, nie zostawaj z tym bez pomocy. Zadzwoń pod 112 lub pojedź na najbliższy oddział ratunkowy, a jeśli to możliwe, poproś zaufaną osobę, aby została z Tobą.

EMDR nie ma zastąpić leczenia bólu, tylko może pomóc pracować z tym, co ból uruchamia i podtrzymuje. Jeśli chcesz omówić swoją sytuację i sprawdzić, czy konsultacja psychologiczna oraz terapia EMDR są właściwym kierunkiem, zobacz konsultację psychologiczną i terapię EMDR.