Jak powiedzieć psychologowi o trudnościach w badaniu

Podczas badania psychologicznego łatwo wejść w tryb „muszę wypaść dobrze”. Wtedy nawet proste zadanie może wywołać napięcie, pustkę w głowie albo obawę przed oceną. Najważniejsze jest to, by trudność stała się częścią rozmowy, a nie ukrytą przeszkodą.

Zanim zaczniesz rozmowę

Najpierw spróbuj ustalić, co dokładnie jest trudne. Czy nie rozumiesz instrukcji? Czy tempo jest zbyt szybkie? Czy konkretne pytania wywołują wstyd, napięcie albo wspomnienia? A może pojawia się zmęczenie, rozproszenie lub poczucie, że każda odpowiedź będzie oceniana?

Nie musisz od razu znać przyczyny. Możesz powiedzieć: „Nie umiem jeszcze wyjaśnić dlaczego, ale w tym momencie trudno mi odpowiadać”. Taka informacja jest wystarczająca, żeby rozpocząć rozmowę.

Ważny jest również moment. Jeśli zauważasz trudność w trakcie zadania, najlepiej zgłosić ją wtedy, zamiast czekać do końca i próbować odtworzyć sytuację z pamięci. Jeżeli dopiero po badaniu rozumiesz, co się wydarzyło, możesz napisać lub powiedzieć o tym podczas kolejnego kontaktu.

Zastanów się też, czego potrzebujesz. Celem może być prośba o powtórzenie instrukcji, krótką przerwę, wyjaśnienie zasad albo zaznaczenie w dokumentacji, że konkretna część badania była obciążająca. Nie zakładaj jednak, że każda procedura może zostać dowolnie zmieniona. Psycholog powinien wyjaśnić, jakie rozwiązanie jest możliwe i jak wpływa na przebieg diagnozy.

W pracy psychologicznej często obserwuję, że osoby badane długo milczą, ponieważ obawiają się, że zostaną uznane za trudne albo niezaangażowane. Tymczasem sama informacja o napięciu, niezrozumieniu czy zmęczeniu bywa ważniejsza niż pozorna płynność odpowiedzi.

Jak zacząć?

• Jeśli nie rozumiesz instrukcji: „Chcę dobrze wykonać to zadanie, ale nie jestem pewien lub pewna, czy właściwie rozumiem polecenie. Czy można je powtórzyć innymi słowami?”
• Jeśli pojawia się napięcie przed odpowiedzią: „Zauważam, że bardzo się stresuję przy tym pytaniu i trudno mi zebrać myśli. Potrzebuję chwili, żeby odpowiedzieć.”
• Jeśli konkretna część badania budzi dyskomfort: „To zadanie wywołuje u mnie duży dyskomfort. Czy możemy powiedzieć, jak ważne jest ono dla całego badania i co możemy zrobić dalej?”
• Jeśli zmęczenie lub rozproszenie utrudnia pracę: „Od pewnego momentu coraz trudniej mi się skupić. Chcę powiedzieć o tym teraz, zanim wpłynie to na moje odpowiedzi.”

Możesz także rozpocząć rozmowę jeszcze przed badaniem: „Mam obawę, że w trakcie testu mogę się zablokować. Chciałbym lub chciałabym wiedzieć, jak najlepiej zgłosić to w takiej sytuacji”. To dobre rozwiązanie, gdy podobne trudności pojawiały się już wcześniej.

Co powiedzieć, gdy druga strona reaguje trudno?

Psycholog mówi: „Proszę po prostu odpowiadać zgodnie z instrukcją”

Taka odpowiedź może być związana z koniecznością zachowania standardowych warunków testu. Nie oznacza jednak, że trzeba ukryć własną trudność. Możesz doprecyzować:

• „Rozumiem, że instrukcja jest ważna. Chcę tylko zaznaczyć, że napięcie utrudnia mi wykonanie zadania.”
• „Będę odpowiadać zgodnie z poleceniem, ale proszę uwzględnić, że w tym momencie trudno mi się skupić.”

Druga strona pomniejsza problem

Może paść zdanie: „To tylko test” albo „Nie ma się czym przejmować”. Taka reakcja nie musi oznaczać złej intencji, ale może sprawić, że poczujesz się niezrozumiale. Wtedy warto wrócić do konkretu:

• „Rozumiem, że dla Pani lub Pana to część procedury. Dla mnie ten moment jest jednak trudny i chcę, żeby zostało to zauważone.”
• „Nie proszę o ocenę tego, czy powinienem lub powinnam się stresować. Informuję, że stres wpływa teraz na moje odpowiedzi.”

Psycholog pyta: „Co dokładnie się dzieje?”

Nie musisz przedstawiać pełnej historii ani używać fachowych określeń. Opis zachowania, myśli lub odczuć zwykle wystarczy:

• „Czytam pytanie kilka razy, ale nie potrafię wybrać odpowiedzi.”
• „Mam pustkę w głowie i boję się, że każda odpowiedź będzie zła.”
• „Czuję napięcie i coraz trudniej jest mi utrzymać uwagę.”

Jeżeli nie wiesz, jak nazwać emocje, możesz powiedzieć właśnie to: „Nie umiem tego dobrze opisać. Wiem tylko, że chcę przerwać albo zwolnić”.

Psycholog naciska na dokończenie zadania

W niektórych badaniach ważne są określone warunki i sposób wykonania testu. Jeżeli czujesz presję, zapytaj o konsekwencje zamiast zgadywać:

• „Czy mogę zrobić krótką przerwę? Chcę wiedzieć, czy wpłynie to na interpretację wyniku.”
• „Jeśli nie jestem w stanie teraz odpowiedzieć, jakie mam możliwości?”

Jeżeli rozmowa z psychologiem o badaniu nie przynosi wyjaśnienia, możesz spokojnie powtórzyć informację: „Chcę dokończyć, ale potrzebuję, żeby uwzględnić tę trudność”.

Czego lepiej nie mówić?

Nie chodzi o zakazane słowa. Niektóre zdania po prostu utrudniają przekazanie ważnej informacji albo powodują, że trudność zostaje ukryta.

• „Nic się nie dzieje”, gdy w rzeczywistości pojawia się napięcie, dezorientacja lub lęk. Psycholog otrzymuje wtedy niepełny obraz przebiegu badania.
• „Proszę wpisać, że wszystko było dobrze”, jeśli zadanie było niezrozumiałe lub wykonane pod silną presją. Taki zapis może nie oddawać rzeczywistych warunków.
• „Nie chcę wyjść na osobę, która sobie nie radzi”. To zrozumiała obawa, ale samo badanie nie jest sprawdzianem wartości ani inteligencji.
• „Wszystko jedno, proszę zrobić, jak trzeba”, gdy nie wiesz, co dalej. Lepsze będzie pytanie o dostępne możliwości i znaczenie poszczególnych etapów.

Unikaj także zgadywania odpowiedzi tylko po to, żeby przyspieszyć badanie. Jeżeli pytanie jest niejasne, warto to zaznaczyć. Jeżeli nie znasz odpowiedzi albo nie potrafisz się zdecydować, również można powiedzieć wprost.

Jak zakończyć rozmowę?

Na koniec dobrze podsumować ustalenia własnymi słowami. Możesz zapytać:

• „Czy dobrze rozumiem, że teraz robimy przerwę, a potem wracamy do zadania?”
• „Czy informacja o moim napięciu zostanie uwzględniona przy interpretacji badania?”
• „Co mam zrobić, jeśli podobna trudność pojawi się podczas kolejnej części?”

Możesz też powiedzieć, czego potrzebujesz przed zakończeniem: „Chcę mieć pewność, że moja trudność nie została odczytana jako brak chęci współpracy”. To nie jest żądanie konkretnego wyniku. To prośba o rzetelne uwzględnienie warunków, w których badanie się odbywało.

Po rozmowie zapisz jedno lub dwa zdania, które najlepiej opisywały sytuację. Przydadzą się, jeśli temat wróci podczas kolejnego spotkania. Nie musisz tworzyć szczegółowej relacji. Wystarczy informacja, co się wydarzyło, kiedy i czego wtedy potrzebowałeś lub potrzebowałaś.

Kiedy rozmowa nie wystarczy?

Czasem trudność podczas testu psychologicznego jest częścią szerszego problemu. Jeśli badanie regularnie wywołuje silne pobudzenie, odrętwienie, poczucie utraty kontaktu z tym, co dzieje się wokół, albo wspomnienia, których nie da się spokojnie omówić, warto powiedzieć o tym psychologowi i zapytać o dalszą formę pomocy. W zależności od sytuacji potrzebna może być osobna konsultacja psychologiczna lub rozmowa z psychoterapeutą.

Jeżeli czujesz, że nie jesteś słyszany lub słyszana, możesz poprosić o wyjaśnienie celu badania, zasad interpretacji albo o rozważenie innego terminu. Masz prawo zgłosić, że nie rozumiesz procedury i że potrzebujesz informacji przed podjęciem dalszej decyzji.

Dyskomfort podczas diagnozy może mieć również fizyczny charakter. Jeśli pojawi się ból lub ucisk w klatce piersiowej, nagła duszność albo omdlenie, zadzwoń pod 112.

Czy zastanawiasz się, jak powiedzieć psychologowi o trudnościach w badaniu i przygotować się do rozmowy ze specjalistą? Skorzystaj z konsultacji psychologicznej, także online.