EMDR przy wielu traumach – jak planuje się pracę?

Wiele osób zgłasza się po pomoc nie z jednym wspomnieniem, lecz z całą historią trudnych doświadczeń. Może pojawiać się pytanie, od czego zacząć, czy trzeba opowiedzieć wszystko i czy praca nie stanie się zbyt obciążająca. W terapii EMDR takie wątpliwości są częścią konsultacji, a nie przeszkodą w rozpoczęciu rozmowy.

Zanim zaczniesz?

Na początku nie musisz znać terminów związanych z EMDR ani wiedzieć, które wspomnienie jest najważniejsze. Wystarczy opisać, co obecnie powoduje trudność: nadmierną czujność, unikanie określonych sytuacji, odrętwienie emocjonalne, problemy ze snem albo powracające obrazy i emocje.

Wspólnie porządkuje się najważniejsze obszary. Może chodzić o jedno zdarzenie nagłe, serię doświadczeń z dzieciństwa, trudną relację, wydarzenia związane z pracą albo kilka różnych sytuacji, które wzajemnie się wzmacniają. Nie każde wspomnienie musi zostać omówione szczegółowo podczas pierwszego spotkania.

W terapii EMDR przy wielu traumach ważne jest rozróżnienie pomiędzy tym, co wydarzyło się w przeszłości, tym, co uruchamia się obecnie, oraz tym, czego obawiasz się w przyszłości. Takie uporządkowanie pomaga zrozumieć, dlaczego określone sytuacje nadal wywołują napięcie, lęk albo potrzebę wycofania.

W pracy konsultacyjnej obserwuję, że osoby z wieloma trudnymi doświadczeniami często próbują przedstawić całą historię chronologicznie i bardzo szczegółowo. Bywa wtedy, że gubią własne potrzeby albo szybko się przeciążają. Pomaga spokojne ustalenie, co jest dziś najbardziej dotkliwe i jaki zakres informacji jest potrzebny, aby rozpocząć sensowną pracę.

Jak przebiega praca krok po kroku?

1. Rozpoznanie aktualnych trudności

Pierwsza rozmowa służy zrozumieniu, z czym przychodzisz i jak trudne doświadczenia wpływają na codzienne funkcjonowanie. Omawia się między innymi reakcje emocjonalne, zachowanie, relacje, poczucie bezpieczeństwa oraz sytuacje, które szczególnie uruchamiają napięcie.

Nie chodzi o stworzenie pełnej biografii w jednym spotkaniu. Ważniejsze jest uchwycenie wzorców: co wywołuje reakcję, jak ona wygląda i co pomaga choć trochę ją zmniejszyć. Na tej podstawie można określić pierwsze cele pracy.

2. Ustalenie zasobów i sposobów regulacji

Zanim rozpocznie się praca ze wspomnieniami, sprawdza się, czy masz wystarczające sposoby radzenia sobie z emocjami pojawiającymi się podczas rozmowy. Zasoby to nie tylko dobre wspomnienia. Mogą nimi być także wspierająca osoba, umiejętność zauważania napięcia, możliwość stawiania granic, poczucie sprawczości albo znajomość sposobów powrotu do teraźniejszości.

W razie potrzeby wprowadza się proste ćwiczenia pomagające zauważyć oddech, kontakt z podłożem i sygnały płynące z organizmu. Nie mają one wymazać emocji. Ich rolą jest zwiększenie możliwości zatrzymania się i zadbania o siebie, gdy rozmowa staje się intensywna.

3. Wybór obszaru lub wspomnienia do pracy

Kiedy zasoby są wystarczające, ustala się, od którego doświadczenia zacząć. Nie zawsze pierwsze w kolejności chronologicznej jest najlepszym punktem wyjścia. Znaczenie może mieć to, co obecnie wywołuje największe trudności, co powtarza się w relacjach albo co wpływa na wiele codziennych sytuacji.

Przy wielu doświadczeniach można stworzyć mapę tematów. Obejmuje ona wydarzenia z przeszłości, obecne wyzwalacze oraz przewidywane sytuacje, w których chcesz czuć się pewniej. Taka mapa nie jest zobowiązaniem do pracy nad wszystkim. Pomaga zobaczyć kierunek i zmniejszyć wrażenie chaosu.

4. Przetwarzanie wybranego wspomnienia

W EMDR pracuje się nad określonym fragmentem doświadczenia, związanym z nim przekonaniem, emocjami i objawami fizycznymi. Terapeuta prosi o skupienie uwagi na wybranym materiale, a następnie stosuje bilateralną stymulację, czyli naprzemienne bodźce, na przykład ruch oczu, dźwięki lub delikatne bodźce dotykowe. Konkretna forma jest ustalana indywidualnie.

Podczas kolejnych serii uwagi nie kieruje się na analizowanie całej historii. Pojawiające się skojarzenia, obrazy, odczucia i myśli są zauważane, a następnie omawiane w takim zakresie, jaki jest potrzebny do prowadzenia sesji. Nie trzeba wymuszać określonego rezultatu ani szukać właściwej reakcji.

5. Sprawdzanie zmian i wybór następnego kroku

Po pracy nad jednym elementem sprawdza się, co zmieniło się w emocjach, myślach i objawach somatycznych. Może okazać się, że potrzebne jest dalsze zajęcie się tym samym wspomnieniem, przejście do innego wydarzenia albo powrót do ćwiczeń stabilizujących.

Kolejność pracy w EMDR wynika więc z aktualnej sytuacji, a nie z zasady, że wszystkie wydarzenia trzeba omawiać po kolei. Plan może być modyfikowany. To normalne, że po jednym temacie staje się wyraźny inny, wcześniej mniej zauważalny obszar.

Jak możesz się czuć w trakcie i po sesji?

Reakcje są różne. Podczas sesji może pojawić się smutek, złość, napięcie, zmęczenie, ulga albo zdziwienie, że przypomniał się szczegół, o którym dawno nie było mowy. Czasem doświadczenie wydaje się przez chwilę bardziej dostępne, a innym razem pojawia się dystans lub pustka.

Po spotkaniu możesz jeszcze zauważać emocje, sny, skojarzenia albo zwiększoną potrzebę odpoczynku. Nie oznacza to automatycznie, że praca przebiega nieprawidłowo. Warto obserwować swoje funkcjonowanie i przekazać terapeucie, co działo się między sesjami. Dzięki temu można lepiej dopasować tempo kolejnych spotkań.

Praca z wieloma traumami zwykle wymaga cierpliwości. Nie da się wiarygodnie określić z góry, ile czasu zajmie zajęcie się wszystkimi tematami. Dla jednej osoby ważne będzie najpierw jedno wspomnienie, dla innej kilka spotkań poświęconych budowaniu stabilności i rozpoznawaniu reakcji.

W pracy metodą EMDR zwracam uwagę na to, czy zakres materiału jest możliwy do udźwignięcia w danym momencie. Gdy pojawia się przeciążenie, nie traktuję go jako braku gotowości do pomocy. Jest to informacja, że trzeba zwolnić, doprecyzować potrzeby albo wrócić do zasobów.

Co możesz zrobić, żeby czuć się bezpieczniej?

Przed sesją możesz zapisać kilka pytań i określić, o czym na ten moment nie chcesz mówić szczegółowo. Masz prawo poprosić o wyjaśnienie celu ćwiczenia, zatrzymanie pracy albo przerwę. Warto powiedzieć również o trudnościach z koncentracją, silnym napięciu, odrętwieniu lub poczuciu odłączenia od emocji.

Pomocne może być ustalenie prostego sygnału oznaczającego potrzebę zatrzymania. Nie musisz opowiadać wszystkiego naraz, żeby wspólnie z terapeutą ustalić sensowny kierunek pracy. Współpraca polega także na tym, że masz wpływ na tempo, zakres omawianych treści i sposób sprawdzania, jak znosisz kolejne etapy.

Po sesji dobrze jest zaplanować spokojniejszy czas, jeśli wiesz, że rozmowa o trudnych doświadczeniach mocno angażuje. Możesz zanotować najważniejsze spostrzeżenia, wrócić do zwykłych czynności i obserwować, czego potrzebujesz. Nie chodzi o izolowanie się od życia, lecz o pozostawienie sobie przestrzeni na zauważenie reakcji.

Najczęściej zadawane pytania

Czy muszę opowiedzieć o wszystkich traumach?

Nie. Do rozpoczęcia pracy potrzebne są informacje pozwalające zrozumieć aktualne trudności i wybrać pierwszy obszar. Szczegóły można omawiać stopniowo, w miarę potrzeby i gotowości. Jeśli jakieś pytanie jest niejasne albo zbyt obciążające, możesz poprosić o wyjaśnienie lub powiedzieć, że nie chcesz jeszcze na nie odpowiadać.

Czy przy wielu doświadczeniach zaczyna się od najstarszej traumy?

Nie ma jednej kolejności odpowiedniej dla każdej osoby. Znaczenie mają między innymi obecne objawy, poczucie bezpieczeństwa, wpływ danego doświadczenia na codzienne życie i możliwość skorzystania z zasobów. Dlatego plan terapii EMDR ustala się indywidualnie i może być zmieniany.

Co, jeśli podczas sesji pojawią się wspomnienia, których się nie spodziewam?

Wspomnienia i skojarzenia mogą pojawiać się spontanicznie. Warto je opisać, ale nie trzeba od razu podejmować pracy nad każdym z nich. Terapeuta może pomóc ocenić, czy dany temat jest ważny teraz, czy lepiej wrócić do niego później.

Czy można rozpocząć EMDR, jeśli nadal dzieją się trudne rzeczy?

Najpierw omawia się aktualną sytuację i możliwości zadbania o bezpieczeństwo oraz stabilność. Jeżeli bieżące wydarzenia powodują ciągłe przeciążenie, priorytetem może być wsparcie w radzeniu sobie z teraźniejszością, zanim rozpocznie się intensywniejszą pracę ze wspomnieniami.

Co dalej?

Jeśli rozważasz terapię EMDR przy wielu traumach, pierwsza konsultacja może służyć przede wszystkim uporządkowaniu sytuacji i sprawdzeniu, jaki rodzaj pomocy będzie teraz najbardziej odpowiedni. Nie musisz mieć gotowej historii ani decyzji dotyczącej wszystkich tematów. Możesz zacząć od opisania tego, co obecnie najbardziej utrudnia codzienne życie. Informacje o konsultacji psychologicznej i terapii EMDR znajdziesz na stronie konsultacje psychologiczne i terapia EMDR.