EMDR czy hipnoza – co wybrać?

Przy wyborze metody łatwo skupić się na obrazach z internetu: ruchach oczu, głębokim relaksie albo obietnicy szybkiego przełomu. W praktyce ważniejsze jest to, z czym chcesz pracować, jak reagujesz na prowadzenie i czy osoba prowadząca potrafi wyjaśnić plan. Poniżej znajdziesz porównanie, które porządkuje te kwestie.

Dla kogo jest EMDR i kiedy sięga się po tę metodę?

EMDR to ustrukturyzowana metoda pracy psychoterapeutycznej, często wykorzystywana przy obciążających wspomnieniach, silnych reakcjach na określone sytuacje oraz doświadczeniach, które nadal wywołują napięcie, lęk, wstyd albo poczucie zagrożenia. Skrót pochodzi od angielskiej nazwy metody związanej z odwrażliwianiem i przetwarzaniem za pomocą ruchu gałek ocznych.

Ważne jest jednak to, że EMDR nie polega wyłącznie na patrzeniu w lewo i w prawo. Praca przebiega według określonej struktury. Najpierw omawia się historię trudności, aktualne funkcjonowanie i zasoby. Następnie przygotowuje się sposób powracania do równowagi, a dopiero później można przejść do wybranych wspomnień, obecnych wyzwalaczy lub negatywnych przekonań na własny temat.

Podczas sesji osoba pozostaje świadoma tego, co się dzieje. Terapeuta może korzystać z naprzemiennych bodźców wzrokowych, dźwiękowych albo dotykowych, zgodnie z ustaleniami i możliwościami osoby uczestniczącej w terapii. Celem nie jest wymazanie wspomnienia. Chodzi raczej o to, aby wydarzenie przestało tak silnie wpływać na teraźniejszość.

EMDR może być rozważany wtedy, gdy trudność jest powiązana z konkretnym doświadczeniem albo powtarzającym się wzorcem reakcji. Nie oznacza to, że każda osoba powinna od razu przejść do pracy z najtrudniejszym wspomnieniem. W niektórych sytuacjach najpierw potrzebne jest lepsze rozpoznanie emocji, zwiększenie poczucia stabilności i nauczenie się sposobów regulowania napięcia.

W swojej pracy zauważyłam, że wiele osób zgłasza się z przekonaniem, że podczas EMDR trzeba dokładnie opowiedzieć wszystko od początku do końca. To nie zawsze jest konieczne. Ważniejsza bywa wspólna ocena tego, co aktualnie najbardziej utrudnia życie, oraz ustalenie tempa, które pozwala zachować kontakt z teraźniejszością.

Dla kogo może być hipnoza?

Hipnoza terapeutyczna wykorzystuje skupienie uwagi, ograniczenie rozpraszających bodźców, wyobraźnię i sugestie. Nie jest snem ani utratą przytomności. Osoba w hipnozie może słyszeć głos prowadzącego, odpowiadać na pytania, zgłaszać dyskomfort i nie przyjmować sugestii, które są niezgodne z jej wolą.

Hipnoterapia może przyjmować różne formy, dlatego samo słowo „hipnoza” nie opisuje jeszcze całego sposobu pracy. W jednej sesji nacisk może być położony na relaksację i wyciszenie, w innej na wyobrażenia, zmianę nawyków albo modyfikowanie utrwalonych reakcji. Przed rozpoczęciem warto zapytać, jaki jest cel sesji i jak dokładnie będzie ona wyglądać.

Niektóre osoby łatwo angażują się w obrazy, wspomnienia i wewnętrzne doświadczenia, a inne wolą konkretne pytania, rozmowę i wyraźną strukturę. To może wpływać na odbiór hipnoterapii. Jeżeli trudno jest podążać za sugestiami albo pojawia się silny opór wobec tej formy prowadzenia, warto powiedzieć o tym wprost. Nie świadczy to o braku zaangażowania.

Hipnoza nie powinna być przedstawiana jako sposób na odzyskanie ukrytych, dokładnych wspomnień. Pamięć nie działa jak nagranie, a silne przekonanie, że coś się wydarzyło, nie jest dowodem, że wspomnienie jest zgodne z faktami. Dlatego ostrożność ma znaczenie szczególnie wtedy, gdy celem jest odtwarzanie wydarzeń z przeszłości.

Hipnoterapia może być rozważana jako jedna z metod pracy z napięciem, wyobrażeniami, nawykami lub emocjonalnymi reakcjami, ale jej dopasowanie wymaga rozmowy o konkretnym problemie. Nie każda trudność związana z przeszłością wymaga hipnozy i nie każda osoba dobrze reaguje na ten sposób pracy.

Jakie są kluczowe różnice między EMDR a hipnozą?

• Cel pracy: EMDR zwykle organizuje pracę wokół określonego wspomnienia, wyzwalacza lub przekonania, podczas gdy hipnoterapia częściej wykorzystuje sugestie, wyobraźnię i skupienie uwagi do pracy nad wybranym wzorcem reakcji.
• Stopień struktury: EMDR przebiega według określonego protokołu i kolejnych etapów, natomiast przebieg hipnoterapii może znacznie różnić się zależnie od osoby prowadzącej oraz celu spotkania.
• Rola wspomnienia: w EMDR wspomnienie może być bezpośrednim punktem pracy, a w hipnoterapii nie musi być szczegółowo odtwarzane, ponieważ nacisk może zostać położony na obecne reakcje i wyobrażenia.
• Stan świadomości: podczas EMDR osoba pozostaje w zwykłym kontakcie z otoczeniem i wykonuje ustalone zadania, natomiast hipnoza opiera się na bardziej zawężonym skupieniu uwagi i podatności na sugestie.
• Rodzaj prowadzenia: EMDR częściej angażuje obserwowanie pojawiających się myśli, emocji i obrazów bez ich szczegółowego analizowania, podczas gdy hipnoterapia może korzystać z kierowanych komunikatów, relaksacji i wizualizacji.
• Doświadczenie po sesji: po EMDR mogą pojawić się nowe skojarzenia i zmiany w sposobie przeżywania wspomnienia, a po hipnoterapii częstsze może być poczucie wyciszenia, koncentracji na wybranej sugestii albo pracy wyobrażeniowej.
• Znaczenie relacji: w obu metodach potrzebne są zaufanie, zgoda i możliwość zgłaszania swoich granic, ale w hipnoterapii szczególnie ważne jest rozumienie, jak osoba prowadząca używa sugestii.

Te różnice nie oznaczają, że jedna metoda jest z zasady skuteczniejsza dla wszystkich. Ta sama osoba może inaczej reagować na pracę z konkretnym wspomnieniem, a inaczej na relaksację lub sugestie. Istotne jest również doświadczenie osoby prowadzącej, jej umiejętność wyjaśnienia metody i gotowość do dostosowania tempa.

Jak zdecydować, czy wybrać EMDR, czy hipnozę?

Zamiast zaczynać od pytania, która metoda jest lepsza, warto najpierw określić, czego właściwie potrzebujesz. Pomocne mogą być następujące pytania:

1. Z czym chcę pracować? Czy chodzi przede wszystkim o jedno lub kilka obciążających wspomnień, reakcje na określone sytuacje, czy raczej o napięcie, nawyk, trudność z wyciszeniem albo sposób myślenia?
2. Jak reaguję, gdy pojawiają się silne emocje? Czy potrafię zauważyć, co się ze mną dzieje, i wrócić uwagą do teraźniejszości, czy najpierw potrzebuję przygotowania i większej stabilizacji?
3. Jakiego rodzaju prowadzenie jest dla mnie możliwe? Czy łatwiej jest podążać za konkretną strukturą i obserwować pojawiające się treści, czy lepiej działa na mnie spokojna narracja, relaksacja i wyobrażenia?
4. Czy rozumiem, jak będzie wyglądać sesja? Osoba prowadząca powinna umieć wyjaśnić, jaki jest cel metody, czego można się spodziewać i co można zrobić, jeśli pojawi się dyskomfort.
5. Czy wybrana metoda odpowiada mojej aktualnej sytuacji? Nawet metoda wcześniej pomocna może nie być właściwym pierwszym krokiem, jeśli obecnie trudno jest utrzymać podstawowe poczucie stabilności albo jasno określić cel pracy.

Nie musisz podejmować decyzji na podstawie samej nazwy metody. Możesz umówić rozmowę konsultacyjną i zapytać o możliwe kierunki pracy. Warto zwrócić uwagę nie tylko na technikę, lecz także na to, czy sposób rozmowy daje Ci przestrzeń do pytań i wyrażania wątpliwości.

Kiedy nie trzeba wybierać między EMDR a hipnozą?

Nie zawsze konieczne jest traktowanie EMDR i hipnozy jak dwóch wzajemnie wykluczających się dróg. W pracy terapeutycznej mogą pojawić się elementy relaksacji, psychoedukacji, ćwiczeń pomagających regulować napięcie albo pracy z wyobraźnią. Nie oznacza to jednak, że wszystkie metody należy łączyć automatycznie.

Najpierw potrzebne jest ustalenie celu i ocena, co w danym momencie będzie najbardziej użyteczne. Przy pracy z trudnymi wspomnieniami ważne może być przygotowanie do kontaktu z emocjami. Przy przewlekłym napięciu lub trudnościach z wyciszeniem pomocne może być rozwijanie umiejętności zauważania sygnałów z organizmu i powrotu do teraźniejszości.

Jeśli rozważasz kilka metod, powiedz o tym osobie prowadzącej. Można wspólnie ustalić, czy lepiej skoncentrować się na jednej metodzie, czy wykorzystać wybrane elementy różnych podejść. Łączenie metod powinno wynikać z planu pracy, kompetencji osoby prowadzącej i Twojej świadomej zgody, a nie z przekonania, że im więcej technik, tym lepiej.

W praktyce spotykam osoby, które przez długi czas porównują metody, ponieważ obawiają się podjęcia złej decyzji. Często bardziej pomocne okazuje się nie znalezienie idealnej nazwy, lecz zadanie kilku konkretnych pytań i sprawdzenie, czy proponowany sposób pracy jest zrozumiały oraz dopasowany do aktualnych potrzeb.

Najczęściej zadawane pytania

Czy EMDR działa jak hipnoza?

Nie. W EMDR osoba nie jest wprowadzana w stan hipnozy i nie traci kontaktu z tym, co dzieje się podczas sesji. Pracuje z określonym materiałem, jednocześnie obserwując swoje reakcje i pozostając w relacji z terapeutą. Podobieństwo może dotyczyć skupienia uwagi, ale cele i struktura obu metod są inne.

Czy podczas hipnozy można stracić kontrolę?

Hipnoza terapeutyczna nie jest snem ani przejęciem kontroli nad osobą. Można słyszeć prowadzącego, zadawać pytania, przerwać ćwiczenie i nie zgadzać się na określoną sugestię. Znaczenie ma jednak sposób prowadzenia sesji. Przed rozpoczęciem warto ustalić, na czym polega metoda, jakie są granice pracy i jak można sygnalizować, że potrzebujesz przerwy.

Czy można zmienić metodę, jeśli pierwsza nie pasuje?

Taką możliwość warto omówić, zamiast zmuszać się do kontynuowania pracy, która budzi silny sprzeciw albo pozostaje niezrozumiała. Jedna trudniejsza sesja nie musi oznaczać, że cała metoda jest nieodpowiednia, ale powtarzający się brak poczucia bezpieczeństwa, niezrozumienie celu lub niedopasowanie tempa powinny zostać nazwane. Czasem potrzebna jest zmiana sposobu pracy, a czasem inna osoba prowadząca.

Jeśli chcesz spokojnie porównać EMDR i inne możliwe kierunki pracy z obciążającymi doświadczeniami, możesz umówić konsultację psychologiczną i terapię EMDR z Edytą Nowakowską, psycholożką i psychotraumatolożką prowadzącą konsultacje w Warszawie oraz online.