PTSD a zachowania ryzykowne – co zrobić teraz

Zachowania ryzykowne przy PTSD mogą pojawić się wtedy, gdy napięcie, lęk lub odrętwienie zawężają wybór i przyspieszają reakcję. Najpierw zatrzymaj działanie, odsuń się od zagrożenia i odłóż decyzję o kilka minut. Pomaga też kontakt z jedną zaufaną osobą, bez tłumaczenia całej historii.

W kolejnych godzinach ogranicz alkohol, substancje, prowadzenie samochodu i sytuacje, które nasilają pobudzenie. Zapisz, co uruchomiło impuls, czego potrzebujesz i jaki jest najmniejszy bezpieczny krok. Jeśli grozi Ci utrata zdrowia lub życia, myśli samobójcze albo samookaleczenie, dzwoń pod 112.

Kiedy napięcie po traumie rośnie, ryzykowny impuls może wyprzedzić myślenie. Może chodzić o gwałtowną jazdę, używki, konflikt, seks bez ochrony albo nagłą decyzję finansową. Teraz nie potrzebujesz surowej oceny. Potrzebujesz zatrzymania, dystansu i kontaktu z kimś, kto pomoże utrzymać bezpieczeństwo.

Co zrobić w pierwszych minutach?

1. Zatrzymaj działanie. Nie prowadź samochodu, nie sięgaj po substancje i nie idź w miejsce, w którym łatwo stracisz kontrolę.
2. Odsuń się od zagrożenia. Odłóż kluczyki, telefon służący do kontaktu w konflikcie, pieniądze albo przedmioty, których możesz użyć impulsywnie.
3. Nazwij to, co się dzieje. Powiedz sobie: „Mam silny impuls. Nie muszę działać przez najbliższe 10 minut”.
4. Skontaktuj się z jedną osobą. Napisz krótko: „Mam teraz trudny moment. Zostań ze mną na rozmowie albo pomóż mi nie podejmować decyzji”.
5. Przenieś się w spokojniejsze miejsce. Usiądź, oprzyj stopy o podłogę i skup uwagę na kilku rzeczach, które widzisz oraz słyszysz.

Najpierw odzyskaj kilka minut wyboru.

Co robić w kolejnych godzinach lub dniu?

Gdy pierwszy impuls osłabnie, nie próbuj od razu analizować całej traumy. Zapisz trzy informacje: co uruchomiło reakcję, jakie pojawiły się objawy fizyczne lub emocje oraz co pomogło choć trochę zwolnić. Taka notatka może później ułatwić rozmowę ze specjalistą.

Relacja między podejmowaniem ryzyka a PTSD nie zawsze jest oczywista. Ryzykowne działanie może służyć chwilowemu obniżeniu napięcia, odzyskaniu poczucia kontroli albo przerwaniu odrętwienia. Nie oznacza to braku rozsądku ani złego charakteru. Oznacza, że układ nerwowy reaguje bardzo szybko i potrzebuje dodatkowych zabezpieczeń.

W pracy z osobami po doświadczeniach traumatycznych często obserwuję, że impulsywność przy PTSD nasila się wtedy, gdy ktoś zostaje sam z napięciem i próbuje je natychmiast usunąć. Pomaga przygotowanie krótkiego planu przed kolejnym kryzysem: lista kontaktów, bezpieczne miejsce, decyzje, których nie podejmuje się w pobudzeniu, oraz jasne sygnały, że trzeba poprosić o pomoc.

Przez najbliższy dzień wybierz podstawowe czynności, które nie zwiększają ryzyka: regularny posiłek, spokojny prysznic, krótki spacer w bezpiecznym miejscu, rozmowę z zaufaną osobą albo odpoczynek bez śledzenia konfliktujących wiadomości. Nie chodzi o perfekcyjne opanowanie sytuacji. Chodzi o zmniejszenie liczby decyzji podejmowanych pod wpływem impulsu.

Czego dziś nie robić?

• Nie testuj swoich granic przez prowadzenie po alkoholu, szybką jazdę ani celowe wchodzenie w konflikt.
• Nie podejmuj ważnych decyzji dotyczących pieniędzy, pracy, związku lub rozstania, jeśli czujesz silne pobudzenie.
• Nie próbuj zagłuszać napięcia alkoholem, substancjami ani działaniami, po których wcześniej pojawiały się konsekwencje.
• Nie zostawaj bez kontaktu, jeśli wiesz, że samotność nasila impulsy.
• Nie karz się za sam fakt pojawienia się myśli lub potrzeby ryzykownego działania. Odpowiedzialność zaczyna się od zatrzymania czynu i zadbania o bezpieczeństwo.

Kiedy nie czekać i szukać pomocy od razu?

Nie czekaj, jeśli masz myśli samobójcze, plan zrobienia sobie krzywdy, doszło do samookaleczenia albo czujesz, że możesz skrzywdzić siebie lub inną osobę. W takiej sytuacji dzwoń pod 112 lub jedź na najbliższy oddział ratunkowy z pomocą zaufanej osoby. Jeśli zagrożenie wiąże się z przemocą, dzwoń pod 112, a w sprawie przemocy domowej możesz także skontaktować się z Niebieską Linią pod numerem 800 120 002. Przy bólu lub ucisku w klatce piersiowej, nagłej duszności albo omdleniu zadzwoń pod 112. Przy innych nowych lub nasilonych objawach fizycznych skontaktuj się z lekarzem.

Jeśli ryzykowne reakcje powtarzają się albo coraz trudniej je zatrzymać, warto omówić je podczas konsultacji psychologicznej, także online. Wspólnie można uporządkować wyzwalacze i przygotować plan zwiększający bezpieczeństwo przy PTSD.