Czy zmarnowałem karierę – co mogę zrobić?

Być może patrzysz na swoje wykształcenie, stanowiska i lata pracy, a zamiast satysfakcji czujesz ciężar pytania, czy obrana droga zawodowa nie była pomyłką. Nie musisz dziś wydawać ostatecznego wyroku na całą swoją karierę. Najpierw przyjrzyj się temu, co naprawdę boli.

Co się może za tym kryć?

Obecna praca nie odpowiada już na ważne potrzeby

To, co było kiedyś dobrym wyborem, z czasem może przestać pasować do aktualnego życia. Zmieniają się priorytety, sytuacja rodzinna, poziom energii, potrzeba autonomii albo sposób rozumienia sensu pracy. Możesz nadal mieć kompetencje do wykonywania zawodu, ale nie czuć już związku z tym, co robisz.

W takiej sytuacji zdanie „żałuję wyboru zawodu” nie zawsze oznacza, że cały wybór był błędem. Czasem mówi raczej: „Nie chcę dalej pracować w tych warunkach”, „Potrzebuję większej samodzielności” albo „Nie widzę już sensu w obecnym sposobie wykonywania tej pracy”. To ważne rozróżnienie, bo zmiana może dotyczyć stanowiska, środowiska, zakresu obowiązków lub tempa pracy, a niekoniecznie całej branży.

Zmęczenie sprawia, że przeszłość wygląda jak pomyłka

Gdy przez dłuższy czas żyjesz w napięciu, przeciążeniu albo poczuciu braku wpływu, łatwo zacząć oceniać całą historię zawodową przez pryzmat obecnego samopoczucia. Każda wcześniejsza decyzja może wtedy wydawać się dowodem na brak rozsądku. Pojawia się poczucie straconego czasu zawodowego, choć część tego czasu mogła przynieść doświadczenie, relacje, wiedzę o sobie i umiejętności przydatne także poza obecną ścieżką.

Nie oznacza to, że masz na siłę znajdować dobre strony w sytuacji, która naprawdę Ci nie służy. Chodzi o to, by nie podejmować ostatecznej decyzji wyłącznie z miejsca skrajnego zmęczenia. Najpierw warto sprawdzić, czy potrzebujesz zmiany zawodu, czy także odpoczynku, granic i innego sposobu organizacji pracy.

Porównujesz swoją drogę z cudzymi wyborami

Media społecznościowe i rozmowy ze znajomymi pokazują głównie wybrane fragmenty cudzych karier: awans, zmianę branży, własną firmę albo pracę zgodną z pasją. Łatwo wtedy uznać, że wszyscy zdążyli już znaleźć właściwe miejsce, tylko Ty zostałeś lub zostałaś w tyle. Takie porównanie pomija cenę zmian, ich ryzyko oraz fakt, że każdy podejmuje decyzje w innych warunkach.

W swojej pracy obserwuję, że osoby mówiące o zmarnowanej karierze często nie potrzebują od razu gotowej odpowiedzi na pytanie, jaki zawód wybrać. Najpierw potrzebują spokojnie nazwać straty, rozczarowanie i oczekiwania, które przez lata były odkładane na później. Dopiero wtedy łatwiej odróżnić własne potrzeby od presji, by mieć „ciekawszą” albo bardziej imponującą ścieżkę.

Co możesz zrobić?

1. Opisz konkretnie, co uważasz za zmarnowane. Zamiast zapisywać ogólny wniosek „cała moja kariera jest stracona”, odpowiedz: co dokładnie Cię boli? Brak rozwoju, niskie zarobki, sposób traktowania, monotonia, brak wpływu, utracone możliwości czy może żal do siebie za dawną decyzję? Im bardziej konkretna odpowiedź, tym łatwiej szukać rozwiązania.
2. Oddziel fakty od oceny siebie. Faktem może być to, że od dawna nie chcesz wykonywać określonych obowiązków albo że nie masz możliwości awansu. Oceną jest zdanie: „Zmarnowałem lub zmarnowałam życie”. Zapisz oba rodzaje myśli osobno. Nie po to, by zaprzeczać emocjom, ale żeby nie traktować surowego osądu jak obiektywnego podsumowania.
3. Zrób mapę swoich zasobów i potrzeb. Wypisz zadania, przy których pojawia się choć odrobina zainteresowania, poczucia kompetencji albo energii. Zwróć uwagę na umiejętności przenośne, czyli takie, które można wykorzystać w innym miejscu: organizowanie pracy, analizowanie informacji, kontakt z ludźmi, rozwiązywanie problemów, uczenie innych czy odpowiedzialność za projekty. Zastanów się także, jakich warunków potrzebujesz, by pracować w sposób bardziej zgodny ze sobą.
4. Sprawdzaj zmianę małymi krokami. Nie musisz od razu składać wypowiedzenia ani wybierać nowego zawodu na całe życie. Możesz porozmawiać z osobą pracującą w interesującej Cię branży, zapisać się na krótkie zajęcia, spróbować nowego zadania w obecnej pracy albo przeanalizować konkretne oferty. Takie eksperymenty dostarczają informacji, których samo rozmyślanie zwykle nie daje.
5. Uwzględnij realne warunki życia. Zmiana zawodowa dotyczy nie tylko zainteresowań. Warto wziąć pod uwagę obowiązki, zdrowie, relacje, sytuację finansową i poziom energii. Realizm nie oznacza rezygnacji z marzeń. Pomaga natomiast zaplanować zmianę tak, by nie opierała się wyłącznie na chwilowym impulsie ani na przekonaniu, że nowa praca automatycznie rozwiąże wszystkie trudności.

Jeśli trudno Ci samodzielnie ustalić, od czego zacząć, pomocne może być zadanie sobie jednego pytania: „Jaka najmniejsza zmiana pokazałaby mi, czy zmierzam w dobrą stronę?”. Odpowiedzią nie musi być od razu nowy zawód. Czasem będzie nią rozmowa, aktualizacja kompetencji, odmowa kolejnego zadania albo sprawdzenie innego rodzaju pracy.

Czego unikać?

• Nie traktuj całej przeszłości jak straty. Możesz żałować wyboru, a jednocześnie uznać, że doświadczenia zdobyte po drodze są częścią Twoich zasobów.
• Nie podejmuj nieodwracalnych decyzji w szczycie przeciążenia. Najpierw sprawdź, czy widzisz sytuację podobnie także po odpoczynku i rozmowie z kimś zaufanym.
• Nie czekaj na absolutną pewność. Wiele decyzji zawodowych podejmuje się na podstawie wystarczającej wiedzy, a nie pełnej gwarancji, że wszystko się uda.
• Nie porównuj własnego zaplecza z cudzym efektem końcowym. Nie znasz wszystkich okoliczności, kosztów i wątpliwości drugiej osoby.
• Nie zmuszaj się do odnalezienia jednej wielkiej pasji. Dobra droga zawodowa może być oparta także na wartościach, stabilności, kompetencjach i warunkach, które pozwalają żyć w zgodzie ze sobą.

Kiedy warto porozmawiać ze specjalistą?

Rozmowa ze specjalistą może być dobrym krokiem, jeśli temat kariery wraca codziennie, utrudnia podejmowanie decyzji albo wiąże się z długotrwałym smutkiem, napięciem, poczuciem bezsilności lub trudnościami ze snem. Warto poszukać wsparcia także wtedy, gdy każda możliwa zmiana wydaje się zbyt ryzykowna, a pozostanie w obecnej sytuacji powoduje coraz większe koszty emocjonalne.

Psycholog może pomóc uporządkować doświadczenia, nazwać potrzeby i przyjrzeć się sposobowi podejmowania decyzji. Jeżeli trudności są związane z przeciążeniem psychicznym, obniżonym nastrojem albo nasilonym lękiem, potrzebna może być także konsultacja z psychoterapeutą lub psychiatrą. Nie chodzi o to, by ktoś wybrał zawód za Ciebie. Chodzi o stworzenie warunków do spokojniejszego rozpoznania własnej sytuacji.

W pracy z osobami przeżywającymi kryzys zawodowy widzę, jak dużo zmienia przejście od pytania „Co ze mną nie tak?” do pytania „Czego dowiedziałem lub dowiedziałam się o sobie i czego potrzebuję teraz?”. Jeśli chcesz przyjrzeć się swojej sytuacji podczas rozmowy, możesz skorzystać z konsultacji psychologicznej w kryzysie i zmianie, także online.