Ćwiczenie wartości zawodowych przy zmianie pracy

Decyzja o zmianie pracy rzadko dotyczy tylko stanowiska i wynagrodzenia. Czasem chodzi o odzyskanie wpływu na własny czas, potrzebę uczenia się, spokoju, współpracy albo zgodności z tym, co jest ważne poza pracą. To ćwiczenie pomaga zobaczyć te potrzeby wyraźniej, zanim zaczniesz porównywać konkretne oferty.

Po co robić to ćwiczenie?

Wartości zawodowe to zasady i potrzeby, które nadają znaczenie codziennym zadaniom. Mogą nimi być między innymi autonomia, stabilność, rozwój, kontakt z ludźmi, poczucie sensu, twórczość, uczciwość, wpływ, bezpieczeństwo albo równowaga między pracą i życiem prywatnym.

Wartość nie jest tym samym co cel. Celem może być znalezienie nowej pracy, awans albo przejście na część etatu. Wartością jest natomiast to, co ma być obecne w codziennym doświadczeniu, na przykład możliwość samodzielnego podejmowania decyzji, uczenia się albo pracy w spokojnym środowisku.

Bez określenia wartości łatwo wybierać pod wpływem zmęczenia, presji otoczenia albo atrakcyjnie brzmiącego ogłoszenia. Można wtedy zmienić stanowisko, ale powtórzyć ten sam problem. Wartości zawodowe pomagają sprawdzić, czy dana możliwość odpowiada na rzeczywistą potrzebę, czy tylko obiecuje chwilową ulgę.

W pracy psychologicznej obserwuję, że osoby rozważające zmianę często potrafią bardzo dokładnie powiedzieć, czego nie chcą. Trudniej jest nazwać, czego potrzebują zamiast tego. To ćwiczenie zaczyna właśnie od tej różnicy: od odejścia od samego sprzeciwu wobec obecnej sytuacji i poszukania własnego kierunku.

Zanim zaczniesz: o czym pamiętać?

Wybierz spokojne miejsce i przeznacz na ćwiczenie około 25 minut. Przygotuj kartkę albo dokument, w którym można swobodnie zapisywać myśli. Nie musisz od razu szukać ofert pracy ani podejmować decyzji. Najpierw przyjrzyj się sobie, dopiero później porównuj możliwości.

Nie wykonuj ćwiczenia na siłę, jeśli jesteś w stanie silnego pobudzenia, właśnie uczestniczysz w trudnej rozmowie albo musisz za chwilę podjąć pilną decyzję. W takiej sytuacji najpierw zadbaj o podstawowe poczucie stabilności. Możesz przerwać, napić się wody, rozejrzeć się po pomieszczeniu i wrócić do ćwiczenia innego dnia.

To narzędzie do refleksji, a nie test osobowości ani sposób na znalezienie jednej obiektywnie właściwej odpowiedzi. Wartości mogą się zmieniać wraz z etapem życia. Nie musisz też wybierać takich, które dobrze wyglądają w oczach innych osób.

Jak wykonać ćwiczenie krok po kroku?

Od czego naprawdę chcesz odejść?

Na początku dokończ jedno zdanie: „Rozważam zmianę pracy, ponieważ...” Zapisz pierwszą odpowiedź, bez poprawiania jej i bez szukania bardziej rozsądnego uzasadnienia.

Potem odpowiedz na dwa pytania:

• Co w obecnej pracy najbardziej mnie obciąża?
• Czego chciałoby być więcej w mojej codzienności?

Przykład: „Nie chcę już pracować w ciągłym pośpiechu” może prowadzić do potrzeby spokoju, przewidywalności albo lepszych granic. „Nie widzę sensu w zadaniach” może wskazywać na potrzebę wpływu, użyteczności lub zgodności z osobistymi przekonaniami.

Które sytuacje w pracy coś Ci pokazują?

Przypomnij sobie trzy sytuacje z pracy. Mogą być zarówno dobre, jak i trudne. Przy każdej zapisz, co dokładnie się wydarzyło i co wtedy było dla Ciebie ważne.

• W jakiej sytuacji czułeś lub czułaś zaangażowanie?
• Kiedy pojawiło się poczucie frustracji albo bezsilności?
• Co sprawiło, że dane zadanie było łatwiejsze lub trudniejsze?

Nie skupiaj się wyłącznie na emocji. Spróbuj nazwać warunki, które jej towarzyszyły. Jeśli satysfakcję dawało rozwiązanie problemu bez ciągłego nadzoru, być może ważna jest autonomia. Jeśli dobrze działała współpraca z konkretnym zespołem, istotne mogą być relacje i wzajemne zaufanie.

Jakie wartości pojawiają się na Twojej liście?

Zapisz od pięciu do dziesięciu słów, które opisują ważne dla Ciebie warunki pracy. Możesz skorzystać z poniższej listy albo dopisać własne określenia:

• autonomia i wpływ,
• stabilność i przewidywalność,
• rozwój i uczenie się,
• równowaga i czas poza pracą,
• współpraca i relacje,
• spokój i bezpieczeństwo psychiczne,
• twórczość i różnorodność,
• sens i użyteczność,
• uznanie i sprawiedliwe traktowanie,
• elastyczność organizacji pracy.

Nie wybieraj wartości tylko dlatego, że brzmią dobrze. Zastanów się, czy ich brak rzeczywiście wpływa na Twoje decyzje, energię i zadowolenie z pracy.

Które trzy wartości są teraz najważniejsze?

Przejrzyj listę i wybierz trzy wartości, bez których trudno byłoby Ci uznać zmianę za dobrą. Jeśli masz problem z wyborem, porównuj je parami. Zadaj sobie pytanie: „Gdybym przez najbliższy czas mógł lub mogła mieć tylko jedną z tych dwóch rzeczy, która byłaby ważniejsza?”

Nie oznacza to, że pozostałe wartości przestają mieć znaczenie. Chodzi o ustalenie priorytetów na obecnym etapie. Inne potrzeby mogą stać się ważniejsze później.

Jak przełożyć wartości na konkretne warunki?

Sama nazwa wartości jest zbyt ogólna, by pomóc w wyborze oferty. Przy każdej z trzech wybranych wartości dopisz trzy odpowiedzi:

• Jak ta wartość wygląda w codziennej pracy?
• Po czym poznam, że jest obecna?
• Jaki sygnał pokazałby, że jej brakuje?

Przykład: jeśli ważna jest autonomia, jej obecność może oznaczać samodzielne planowanie zadań, jasny zakres odpowiedzialności i możliwość proponowania rozwiązań. Brak autonomii może oznaczać stałą kontrolę, brak wpływu na kolejność zadań albo konieczność uzyskiwania zgody na każdą drobnostkę.

Dzięki temu wartości a wybór pracy przestają być abstrakcyjnym tematem. Możesz sprawdzać je w opisie stanowiska, podczas rozmowy rekrutacyjnej albo w rozmowie z osobą, która zna daną organizację.

Jak porównać obecną i możliwą pracę?

Narysuj prostą tabelę z trzema wartościami w pierwszej kolumnie. W kolejnych wpisz: obecna praca, rozważana praca oraz informacje, których jeszcze nie znasz. Przy każdej wartości zaznacz od 0 do 2, na ile dana możliwość ją wspiera:

• 0 oznacza, że wartość jest prawie nieobecna,
• 1 oznacza, że zależy od sytuacji albo nie masz pewności,
• 2 oznacza, że są konkretne przesłanki, iż będzie obecna.

Nie traktuj wyniku jak automatycznej decyzji. To sposób na zauważenie luk w informacjach. Jeśli przy ważnej wartości wpisujesz „nie wiem”, zapisz pytanie, które pomoże tę niewiadomą sprawdzić.

Jaki jest Twój najbliższy krok?

Na końcu wybierz jeden mały krok, który zwiększy ilość informacji albo Twoje poczucie wpływu. Może to być aktualizacja CV, rozmowa z osobą z branży, sprawdzenie zakresu obowiązków, przygotowanie pytań na rekrutację albo spokojna rozmowa o warunkach w obecnym miejscu pracy.

Nie musisz od razu składać wypowiedzenia. Czasem najważniejszym rezultatem ćwiczenia jest dopiero nazwanie tego, co trzeba sprawdzić, zanim podejmiesz decyzję.

Co może pojawić się podczas ćwiczenia?

Możesz poczuć ulgę, ale również złość, smutek, rozczarowanie albo niepewność. Określenie wartości czasem pokazuje, że obecna praca od dawna nie odpowiada na ważne potrzeby. Może też ujawnić konflikt: na przykład potrzebę stabilności i jednocześnie silną potrzebę rozwoju.

Może pojawić się także poczucie winy. Wiele osób słyszało, że praca powinna przede wszystkim zapewniać dochód, a oczekiwanie spokoju, sensu czy wpływu jest przesadą. Warto jednak pamiętać, że nazwanie własnych potrzeb nie jest roszczeniem. Nie oznacza też, że każda potrzeba musi zostać zaspokojona w jednym miejscu pracy.

W pracy psychologicznej zwracam uwagę na moment, w którym własne wartości są zastępowane oczekiwaniami rodziny, przełożonych albo znajomych. Pytanie „co będzie dobrze wyglądać?” nie zawsze prowadzi do odpowiedzi na pytanie „w jakiej codzienności chcę funkcjonować?”. Rozdzielenie tych dwóch perspektyw często pomaga odzyskać większą jasność.

Jeśli emocje stają się zbyt intensywne, przerwij ćwiczenie i wróć do prostych czynności, które pomagają się uspokoić. Nie musisz kończyć go podczas jednej sesji z kartką.

Jak często wracać do ćwiczenia?

Najczęściej wystarczy wykonać je raz, a potem wrócić do notatek po zebraniu nowych informacji. Możesz sprawdzić, czy po rozmowie rekrutacyjnej, zmianie zakresu obowiązków albo ważnym wydarzeniu zawodowym Twoje priorytety nadal są takie same.

Unikaj jednak ciągłego analizowania każdej możliwości. Jeśli za każdym razem tworzysz nową listę, ale nie podejmujesz żadnego małego kroku, ćwiczenie może stać się formą odkładania decyzji. Wtedy warto zapytać, czego konkretnie się obawiasz i jakiego wsparcia potrzebujesz.

Kiedy ćwiczenie nie wystarczy?

Samodzielna refleksja może nie wystarczyć, gdy zmiana pracy wiąże się z długotrwałym przeciążeniem, silnym lękiem, doświadczeniem krzywdy albo powtarzającym się poczuciem bezsilności. Wtedy trudność nie musi wynikać z braku wartości czy złej analizy. Możliwe, że potrzebujesz najpierw odzyskać podstawowe zasoby, a dopiero później podejmować decyzje.

Warto rozważyć konsultację psychologiczną, jeśli mimo kolejnych prób nadal nie potrafisz określić własnego kierunku, każda opcja wywołuje silne napięcie albo decyzja o pracy łączy się z wcześniejszymi trudnymi doświadczeniami. Rozmowa może pomóc uporządkować potrzeby, ograniczenia i możliwe kroki bez podejmowania decyzji za Ciebie.

Wartości zawodowe porządkują decyzje o zmianie pracy. W takiej sytuacji można skorzystać z pomocy specjalistki i umówić konsultację psychologiczną, także online.