Jak wygląda wybór wspomnienia do pracy w EMDR

Na konsultację lub sesję EMDR można przyjść z poczuciem chaosu: „Nie wiem, od czego zacząć”, „Pamiętam wiele trudnych rzeczy” albo „To wydarzyło się dawno temu, ale nadal reaguję tak, jakby trwało”. Taki punkt wyjścia jest częsty. Nie musisz samodzielnie przygotowywać pełnej historii ani wiedzieć, które wspomnienie okaże się najważniejsze.

Zanim zaczniesz pracę ze wspomnieniem

Początek pracy nie polega od razu na szczegółowym wracaniu do trudnego wydarzenia. Najpierw omawia się to, z czym przychodzisz, jak problem wygląda obecnie i czego potrzebujesz. Może chodzić o reakcje na konkretną osobę, miejsce, konflikt, krytykę, bliskość, samotność albo sytuacje przypominające wcześniejsze doświadczenie.

Terapeuta może zapytać, co dzieje się w Twoich myślach, emocjach i ciele, kiedy pojawia się trudna sytuacja. Pojawia się wtedy przestrzeń na nazwanie takich doświadczeń jak napięcie, przyspieszone bicie serca, zamrożenie, wstyd, złość czy poczucie bezradności. Przy objawach fizycznych, które są nowe, silne albo niepokojące, warto skonsultować się także z lekarzem.

Nie musisz znać terminów związanych z EMDR. Nie musisz też umieć odtworzyć wydarzenia z dokładnością do daty, kolejności i szczegółów. Wspomnienie może być niepełne, fragmentaryczne albo związane przede wszystkim z obrazem, odczuciem lub przekonaniem na własny temat.

W mojej pracy obserwuję, że osoby często przynoszą jedno konkretne wspomnienie, ale dopiero rozmowa pokazuje, że obecna trudność uruchamia się w wielu podobnych sytuacjach. Dlatego wybór nie jest zgadywaniem ani oceną tego, czy dane wydarzenie było „wystarczająco poważne”. Jest próbą zrozumienia, co dokładnie podtrzymuje obecne cierpienie.

Przebieg krok po kroku

1. Nazwanie obecnego problemu

Najpierw przyglądacie się temu, co dzieje się teraz. Możesz opisać sytuację, w której reakcja jest szczególnie silna, częsta albo trudna do zrozumienia. Przykładem może być rozmowa z przełożonym, w której zwykła uwaga wywołuje napięcie i przekonanie: „Zaraz okaże się, że sobie nie radzę”. Innym przykładem może być trudność w zaufaniu komuś bliskiemu, mimo że obecna relacja nie daje wyraźnych powodów do lęku.

2. Poszukanie wydarzenia lub momentu, z którym wiąże się reakcja

Następnie można sprawdzać, czy podobne emocje, myśli lub odczucia pojawiały się wcześniej. Czasem wspomnienie docelowe w EMDR jest związane z jednym wydarzeniem. Czasem chodzi o powtarzające się doświadczenia, na przykład wielokrotną krytykę, odrzucenie, zawstydzanie albo sytuacje, w których trzeba było stale obserwować nastrój innych osób.

Nie zawsze wybiera się najwcześniejsze lub najgorsze wspomnienie. Ważne może być takie, które najlepiej pokazuje aktualny schemat reagowania. Terapeuta może też zapytać, czy istnieje wcześniejszy moment, kiedy po raz pierwszy pojawiło się podobne przekonanie o sobie.

3. Określenie tego, co jest najbardziej obciążające

W pracy nad wspomnieniem przygląda się temu, co dokładnie pozostaje trudne. Może to być konkretny obraz, scena, słowa wypowiedziane przez kogoś, własna reakcja albo poczucie, że nie udało się wtedy ochronić siebie. Znaczenie ma również myśl związana z tym wspomnieniem, na przykład „jestem bezradny lub bezradna”, „nie mam wpływu” albo „nie można mi ufać”.

Możesz zostać zapytany lub zapytana o emocje, odczucia w ciele i nasilenie dyskomfortu. Takie pytania pomagają uchwycić punkt wyjścia oraz zauważyć, co zmienia się w trakcie pracy. Nie są egzaminem ani dowodem na to, że wspomnienie musi być opowiedziane w określony sposób.

4. Sprawdzenie gotowości i zasobów

Przed właściwą pracą ważne jest sprawdzenie, czy masz wystarczająco dużo stabilności, aby przyglądać się wspomnieniu. Rozmawia się o tym, co pomaga Ci wracać do teraźniejszości, rozpoznawać napięcie i robić przerwy. Jeśli potrzebne jest najpierw lepsze przygotowanie, praca nad wspomnieniem może zostać odłożona.

W EMDR nie chodzi o zmuszanie się do opowiedzenia całej historii od początku do końca. Tempo może być dostosowywane do Twojej sytuacji. Można także zatrzymać się przy tym, co dzieje się tu i teraz, zamiast wchodzić głębiej w szczegóły wydarzenia.

5. Praca z wybranym wspomnieniem

Jeśli wspólnie ustalicie, że to dobry moment, terapeuta prowadzi Cię przez pracę z wybranym materiałem. W EMDR stosuje się między innymi obustronną stymulację, czyli naprzemienne ruchy oczu, dźwięki lub delikatne bodźce dotykowe. Sposób pracy i rodzaj stymulacji dobiera się do sytuacji oraz Twoich możliwości.

Możesz zauważać obrazy, emocje, myśli, wspomnienia albo odczucia fizyczne. Nie trzeba ich na siłę analizować ani tworzyć spójnej opowieści. Zadaniem jest pozostawanie w kontakcie z tym, co się pojawia, przy jednoczesnym zachowaniu świadomości, że znajdujesz się w teraźniejszości i możesz powiedzieć, co jest potrzebne.

Jak możesz się czuć w trakcie i po sesji?

Reakcje są różne. W trakcie pracy może pojawić się smutek, złość, ulga, zmęczenie, chwilowe napięcie albo zaskoczenie tym, co przypomniało się w danym momencie. Niektóre osoby zauważają, że wspomnienie staje się mniej wyraźne lub mniej obciążające, inne potrzebują czasu, aby zrozumieć własne doświadczenia.

Po sesji możesz czuć zmęczenie albo większą wrażliwość na emocje. Czasem pojawiają się skojarzenia i wspomnienia, których wcześniej nie łączyło się z omawianym problemem. Warto wtedy zanotować najważniejsze obserwacje i przekazać je na kolejnym spotkaniu. Jeśli pojawią się silne objawy fizyczne, skontaktuj się z lekarzem, a przy nagłej duszności, omdleniu lub bólu albo ucisku w klatce piersiowej zadzwoń pod 112.

W pracy z osobami, które wybierają wspomnienie do EMDR, często widzę, że pierwsza wskazana scena nie zawsze jest ostatecznym celem. Może pełnić funkcję ważnego tropu i pomóc lepiej rozpoznać, czego dotyczy obecna reakcja. Zmiana kierunku rozmowy nie oznacza pomyłki, tylko uważne dopasowanie pracy do aktualnego obrazu trudności.

Co możesz zrobić, żeby czuć się bezpieczniej?

• Powiedz, jeśli nie rozumiesz pytania albo potrzebujesz wyjaśnienia, po co jest zadawane.
• Możesz poprosić o wolniejsze tempo, zmianę sposobu pracy albo przerwę.
• Nie musisz ujawniać szczegółów, których nie jesteś gotowy lub gotowa omawiać.
• Zwracaj uwagę na sygnały przeciążenia, takie jak narastające odrętwienie, dezorientacja albo poczucie odcięcia od teraźniejszości.
• Ustal z terapeutą, co pomoże Ci zakończyć sesję w sposób spokojny i wrócić do codziennych zajęć.

Bezpieczeństwo nie oznacza braku trudnych emocji. Oznacza możliwość pozostawania w kontakcie ze sobą, informowania o swoich granicach i wspólnego dostosowywania pracy. Masz prawo pytać, dlaczego dane wspomnienie jest brane pod uwagę oraz jaki jest cel kolejnego kroku.

Najczęściej zadawane pytania

Czy trzeba wybrać najgorsze wspomnienie?

Nie. Najgorsze wydarzenie nie zawsze jest najlepszym punktem wyjścia. Czasem bardziej pomocne okazuje się wspomnienie, które wyraźnie łączy się z aktualną reakcją i pozwala zrozumieć powtarzający się sposób przeżywania sytuacji.

Czy muszę opowiedzieć wszystko ze szczegółami?

Nie. Możesz mówić tyle, ile jest potrzebne do wspólnego rozpoznania problemu i ustalenia kierunku pracy. W EMDR ważne mogą być także obrazy, emocje, myśli i odczucia fizyczne, a nie tylko pełna relacja słowna.

Co, jeśli nie pamiętam konkretnego wydarzenia?

Brak wyraźnego wspomnienia nie przekreśla rozmowy o obecnych trudnościach. Można zacząć od sytuacji, która uruchamia reakcję dzisiaj, albo od powtarzającego się przekonania na własny temat. Dalszy kierunek ustala się na podstawie tego, co jest dostępne i ważne w danym momencie.

Czy można zmienić wybrane wspomnienie?

Tak. W trakcie konsultacji lub kolejnych sesji może się okazać, że inny moment lepiej odpowiada obecnemu problemowi. Wybór nie jest deklaracją na zawsze. To roboczy punkt wyjścia, który może zostać skorygowany, kiedy lepiej rozumiesz swoje reakcje.

Co dalej?

Po wyborze wspomnienia ustala się dalszy sposób pracy i sprawdza, jak zmienia się reakcja na sytuacje z teraźniejszości. Czasem jedno wspomnienie otwiera drogę do kolejnych tematów, a czasem ważniejsze staje się wzmacnianie poczucia wpływu i umiejętności radzenia sobie z codziennym napięciem. Nie ma jednej kolejności odpowiedniej dla każdej osoby.

Jeśli chcesz porozmawiać o tym, czy EMDR może pasować do Twojej sytuacji, możesz umówić konsultację psychologiczną i terapię EMDR.