EMDR między sesjami – co może się dziać?

Po pierwszej sesji EMDR wiele osób zastanawia się, czy reakcje pojawiające się później są normalną częścią pracy, czy raczej sygnałem, że wydarzyło się coś niepokojącego. Pojedyncze emocje, sny albo zmiany w napięciu mogą być trudne do zinterpretowania. Pomaga spokojna obserwacja i rozmowa z terapeutą, zamiast samodzielnego wyciągania ostatecznych wniosków.

Zanim zaczniesz

EMDR nie polega na tym, że trzeba od razu szczegółowo opowiedzieć całą historię swojego życia. Terapia może rozpoczynać się od konsultacji, zebrania informacji o trudnościach oraz ustalenia, co obecnie najbardziej wpływa na codzienne funkcjonowanie. Terapeuta może pytać o wspomnienia, sytuacje wywołujące napięcie, sposób reagowania i zasoby, które pomagają wracać do równowagi.

Przed rozpoczęciem właściwego przetwarzania ważne jest rozumienie tego, jak wygląda sesja i co można zrobić, gdy emocje stają się zbyt intensywne. Nie trzeba znać fachowych nazw ani umieć samodzielnie porządkować wspomnień. Wystarczy mówić o tym, co jest zauważalne: „czuję napięcie”, „wraca mi obraz”, „nie wiem, co teraz czuję” albo „potrzebuję się zatrzymać”.

Przebieg terapii powinien być dopasowany do aktualnej sytuacji. Czasem najpierw więcej uwagi poświęca się stabilizacji, rozumieniu reakcji i budowaniu poczucia wpływu. Dopiero później podejmuje się pracę z konkretnym wspomnieniem, przekonaniem o sobie lub sytuacją, która nadal wywołuje silną reakcję.

Przebieg krok po kroku

Rozmowa o tym, co wydarzyło się od poprzedniej sesji

Sesja może zacząć się od krótkiego podsumowania ostatnich dni. Terapeuta może zapytać o samopoczucie, sen, emocje, napięcie w ciele, sytuacje wywołujące reakcje oraz to, co było pomocne. Nie chodzi o egzamin ani o ocenę tego, czy terapia przebiega prawidłowo.

Warto powiedzieć także o rzeczach pozornie niezwiązanych z terapią. Przykładowo, po sesji może pojawić się kłótnia w pracy, trudniejszy wieczór, większa potrzeba odpoczynku albo niespodziewane wspomnienie podczas wykonywania codziennej czynności. Takie informacje mogą pomóc ustalić, czy i jak wrócić do danego tematu.

Ustalenie, czym zajmiecie się podczas spotkania

Po rozmowie terapeuta i osoba korzystająca z pomocy mogą ustalić cel kolejnej części sesji. Czasem będzie to dalsza praca z wcześniej wybranym wspomnieniem. Innym razem potrzebne może być omówienie aktualnej sytuacji albo powrót do ćwiczeń pomagających odzyskać większy spokój.

Cel nie musi być sformułowany idealnie. Wystarczy przybliżenie, na przykład: „chcę lepiej rozumieć, dlaczego ta sytuacja tak mnie porusza” albo „chcę sprawdzić, co nadal uruchamia napięcie”.

Praca z obrazem, emocją i odczuciami w ciele

W EMDR uwagę kieruje się na wybrany element doświadczenia, na przykład wspomnienie, obraz, emocję, przekonanie o sobie albo odczucie somatyczne. Następnie stosuje się stymulację bilateralną, czyli naprzemienną. Może ona polegać na ruchach oczu, dźwiękach albo delikatnych bodźcach dotykowych, zależnie od ustaleń i możliwości danej osoby.

W czasie pracy mogą pojawiać się nowe obrazy, skojarzenia, emocje lub odczucia w ciele. Nie trzeba ich specjalnie tworzyć ani szukać. Zwykle wystarczy zauważać, co się pojawia, i przekazywać terapeucie najważniejsze informacje. Tempo oraz zakres pracy mogą być modyfikowane.

Zatrzymanie sesji i sprawdzenie, co się zmieniło

Sesja nie musi kończyć się w momencie, w którym temat został całkowicie uporządkowany. Terapeuta może zatrzymać pracę, podsumować aktualny stan i pomóc wrócić do większego poczucia kontaktu z teraźniejszością. Pod koniec spotkania ważne jest także sprawdzenie, co osoba zabiera ze sobą i czego potrzebuje po wyjściu.

Obserwowanie kolejnych dni

Między spotkaniami można zauważać reakcje bez prowadzenia rozbudowanej analizy. Pomocne bywa zapisanie kilku słów: co się pojawiło, w jakiej sytuacji, jak silna była reakcja i co przyniosło choć odrobinę ulgi. Taka notatka może ułatwić rozmowę na następnej sesji, ale nie jest obowiązkowym zadaniem.

Jak możesz się czuć w trakcie i po?

Po sesji może pojawić się zmęczenie, spokój, wzruszenie, rozdrażnienie, większa czujność albo potrzeba ciszy. Niektóre osoby zauważają sny związane z dawnymi wydarzeniami lub przypominają sobie sytuacje, o których wcześniej nie myślały. Inne dostrzegają, że pewne bodźce wywołują mniejsze napięcie albo że łatwiej nazwać własne potrzeby.

Takie reakcje nie mają jednej interpretacji. Sen nie jest automatycznie dowodem przetwarzania, a brak wyraźnych zmian nie oznacza, że sesja była bez znaczenia. Nie każda zmiana po sesji oznacza pogorszenie i nie każda oznacza zakończenie ważnego etapu.

W mojej pracy obserwuję, że osoby rozpoczynające EMDR często koncentrują się na tym, czy reagują w sposób „właściwy”. Tymczasem ważniejsze okazuje się zauważenie indywidualnego wzorca: kiedy napięcie rośnie, co je nasila, co pomaga wrócić do teraźniejszości i jakie informacje warto przekazać na sesji.

Może zdarzyć się również przejściowe pogorszenie samopoczucia, szczególnie gdy temat dotyczy doświadczenia nadal silnie obecnego w codziennym życiu. Nie trzeba czekać do kolejnego spotkania, jeśli reakcje są trudne do uniesienia. Warto skontaktować się z terapeutą i opisać konkretnie, co się dzieje.

Co możesz zrobić, żeby czuć się bezpieczniej?

Masz prawo zadawać pytania, prosić o wyjaśnienie kolejnego kroku i powiedzieć, że potrzebujesz zwolnić. Możesz także poprosić o przerwę. W terapii nie chodzi o bierne podążanie za procedurą, ale o współpracę, w której Twoje doświadczenie i aktualne możliwości mają znaczenie.

• Przed sesją zaplanuj, jeśli to możliwe, spokojniejszy czas po spotkaniu.
• Po sesji zauważ podstawowe potrzeby: odpoczynek, jedzenie, wodę, sen i kontakt z osobą, przy której łatwiej się uspokoić.
• Nie zmuszaj się do analizowania każdego snu, wspomnienia ani emocji.
• Zapisz pytania, które chcesz omówić na kolejnym spotkaniu.
• Powiedz terapeucie, jeśli coś wydaje się zbyt intensywne, niejasne albo niedopasowane.

Pomocne może być proste ćwiczenie orientowania się w teraźniejszości. Możesz powoli rozejrzeć się po pomieszczeniu, nazwać kilka widocznych przedmiotów, poczuć stopy na podłodze i przypomnieć sobie, gdzie jesteś oraz jaki jest obecnie dzień. Nie chodzi o wymazanie emocji, lecz o odzyskanie kontaktu z tym, co dzieje się teraz.

Najczęstsze obawy

Czy jeśli po sesji wracają wspomnienia, to znaczy, że terapia mi szkodzi?

Nie da się odpowiedzieć na to bez poznania całego kontekstu. Wspomnienia mogą pojawiać się podczas pracy nad doświadczeniem, ale znaczenie ma ich nasilenie, wpływ na codzienne funkcjonowanie oraz to, czy można wrócić do poczucia bezpieczeństwa. Opowiedz o tym terapeucie, zwłaszcza jeśli reakcje są silne, utrzymują się albo utrudniają sen i wykonywanie codziennych obowiązków.

Czy muszę pamiętać wszystko, co wydarzyło się między sesjami?

Nie. Nie ma obowiązku prowadzenia szczegółowego dziennika ani odtwarzania wszystkich myśli i snów. Jeśli coś zapamiętasz, możesz zanotować krótką informację. Jeśli nic szczególnego nie zauważysz, również jest to ważna informacja na kolejne spotkanie.

Czy po sesji EMDR mogę normalnie pracować?

Wiele osób wraca do codziennych obowiązków, ale reakcja po sesji może być różna. Przy planowaniu warto uwzględnić własne doświadczenia z poprzednich spotkań, rodzaj omawianego tematu oraz poziom aktualnego obciążenia. Jeśli po sesji pojawia się zmęczenie lub silne emocje, pomocne może być pozostawienie sobie większej przestrzeni na odpoczynek.

Co zrobić, jeśli nie czuję żadnej zmiany?

Brak wyraźnej zmiany od razu po sesji nie przesądza o dalszym przebiegu pracy. Warto powiedzieć o tym terapeucie i wspólnie sprawdzić, czy cel, tempo oraz sposób prowadzenia sesji są odpowiednio dopasowane. Terapia może wymagać etapowego podejścia, szczególnie gdy trudność wiąże się z wieloma doświadczeniami lub obecnym przeciążeniem.

Co dalej?

Najbardziej użyteczna obserwacja po sesji nie brzmi: „czy zrobiłem lub zrobiłam to dobrze?”, tylko: „co zauważam i czego potrzebuję, żeby o tym spokojnie porozmawiać?”. Warto traktować dni między spotkaniami jako czas na kontakt ze sobą, a nie jako sprawdzian postępów. Jeśli rozważasz rozpoczęcie pracy lub chcesz omówić, czy EMDR pasuje do Twojej sytuacji, możesz umówić konsultację psychologiczną i terapię EMDR.