Zespół osoby maltretowanej

Zespół maltretowanej żony to specyficzny stan psychologiczny rozwijający się u osoby doświadczającej długotrwałej, powtarzającej się przemocy fizycznej, psychicznej, ekonomicznej lub emocjonalnej ze strony partnera życiowego.

Pojęcie to opisuje zespół objawów, do których należą wyuczona bezradność, zaniżona samoocena, przewlekły lęk oraz zaburzenia postrzegania własnej sprawczości. Osoba w tej sytuacji często racjonalizuje agresywne zachowania sprawcy i pozostaje w relacji z powodu strachu o własne bezpieczeństwo, uzależnienia emocjonalnego oraz zjawiska traumatycznego przywiązania.

Dynamika cyklu przemocy domowej

Przemoc w relacji intymnej przebiega zazwyczaj w powtarzalnych fazach, które tworzą tak zwany cykl przemocy. Pierwszy etap charakteryzuje się narastaniem napięcia i drażliwości u osoby stosującej przemoc. Następnie dochodzi do fazy ostrego wybuchu agresji, po której następuje faza pozornego spokoju i skruchy, określana mianem miesiąca miodowego. W tym okresie sprawca przeprasza, składa obietnice poprawy i okazuje troskę, co wzbudza nadzieję na trwałą zmianę zachowania i podtrzymuje funkcjonowanie związku.

Psychologiczne konsekwencje maltretowania

Konsekwencje przewlekłego znęcania się obejmują głębokie urazy psychiczne oraz dolegliwości somatyczne. Do typowych manifestacji należą:

• Symptomy stresu pourazowego, w tym natrętne wspomnienia, koszmary senne oraz stan ciągłego czuwania.
• Utrwalone poczucie winy i wstydu, będące wynikiem manipulacji i przerzucania odpowiedzialności przez sprawcę.
• Przewlekłe stany lękowe i depresyjne, połączone z utratą poczucia sensu życia.
• Izolacja społeczna, wynikająca z zakazów partnera lub wstydu przed ujawnieniem prawdy bliskim.
• Dolegliwości psychosomatyczne, takie jak bóle głowy, bezsenność czy dolegliwości ze strony układu pokarmowego.

Mechanizmy podtrzymujące trwanie w relacji

Zjawisko traumatycznego wiązania oraz wyuczonej bezradności utrudnia osobie doświadczającej przemocy podjęcie decyzji o przerwaniu destrukcyjnej relacji. Naprzemienne występowanie aktów agresji i okresów czułości wzmacnia silne przywiązanie emocjonalne do osoby stosującej przemoc. Sprawca często stosuje przemoc ekonomiczną i odcina osobę partnerską od zasobów finansowych, co potęguje lęk przed samodzielnym funkcjonowaniem. Z powodu doznanych obrażeń fizycznych oraz przewlekłego stresu konieczna bywa pomoc lekarska w celu opatrzenia urazów i oceny ogólnego stanu zdrowia.

Kiedy i gdzie szukać pomocy

Konsultacja ze specjalistą zdrowia psychicznego oraz pracownikami instytucji pomocowych jest konieczna w każdej sytuacji występowania przemocy. Psychoterapia pozwala na odbudowanie poczucia sprawczości, poczucia własnej wartości oraz przepracowanie traumy. W bezpośrednim zagrożeniu życia lub zdrowia należy zadzwonić pod numer 112. Osoby doświadczające przemocy domowej mogą uzyskać bezpłatną, całodobową pomoc w Ogólnopolskim Pogotowiu dla Ofiar Przemocy w Rodzinie „Niebieska Linia” pod numerem 800 120 002 oraz w Centrum Wsparcia pod numerem 800 70 2222.