Poczucie pustki mimo sukcesów – co robić?

Niektóre osiągnięcia kończą etap, który przez lata porządkował codzienność. Po awansie, zakupie mieszkania, ukończeniu wymagającego projektu albo zdobyciu upragnionej pozycji nagle zostaje więcej przestrzeni, ale nie zawsze wiadomo, czym ją wypełnić. To moment, w którym warto zatrzymać się przy własnym doświadczeniu, zamiast automatycznie wyznaczać następny cel.

Co się może za tym kryć?

Cel stał się ważniejszy niż droga

Jeśli przez długi czas liczy się głównie wynik, codzienność może zostać podporządkowana oczekiwaniu na późniejszą nagrodę. „Odpocznę, kiedy skończę”, „będę spokojniej żyć, gdy osiągnę ten poziom”, „wtedy wreszcie poczuję, że jestem wystarczająco dobra lub dobry” - takie myśli potrafią przesunąć całe życie do przyszłości.

Po osiągnięciu celu napięcie spada, ale nie pojawia się automatycznie satysfakcja. Wtedy można zacząć rozumieć, dlaczego sukces nie cieszy tak, jak miał cieszyć. Problemem nie musi być samo osiągnięcie, lecz fakt, że przez długi czas nie było miejsca na odpoczynek, relacje, ciekawość ani zwykłą przyjemność.

Organizm i psychika są przeciążone

Pustka po osiągnięciu celu czasem przypomina obojętność, ale w tle może znajdować się wyczerpanie. Długotrwałe napięcie, praca ponad siły, presja odpowiedzialności i ciągła gotowość do działania ograniczają dostęp do emocji. Po zakończeniu trudnego etapu nie pojawia się wtedy radość, tylko potrzeba wyłączenia.

Brak satysfakcji mimo sukcesów może współwystępować z brakiem energii, problemami ze snem, rozdrażnieniem, trudnością w odpoczynku albo poczuciem, że nawet wolny czas trzeba jakoś „wykorzystać”. W takiej sytuacji kolejne wyzwanie może chwilowo odwrócić uwagę, ale nie zastąpi regeneracji.

Dotychczasowe cele nie są już naprawdę własne

Czasem cele wynikają z oczekiwań rodziny, środowiska, kultury pracy albo porównywania się z innymi. Można osiągnąć coś, co miało świadczyć o wartości, rozsądku lub bezpieczeństwie, a potem odkryć, że nie odpowiada to aktualnym potrzebom.

W pracy psychologicznej obserwuję, że osoby zgłaszające poczucie pustki często bardzo dobrze potrafią opowiadać o tym, co udało się osiągnąć, ale trudniej jest im odpowiedzieć na pytanie, co właściwie daje poczucie bycia żywą osobą poza rolą pracownika, rodzica, partnera czy osoby odpowiedzialnej za innych. To nie jest powód do krytyki. To informacja, że warto poszerzyć obraz własnego życia.

Co możesz zrobić?

1. Nazwij doświadczenie bez oceniania. Zamiast powtarzać sobie „nie mam prawa narzekać”, spróbuj opisać konkretnie, co się dzieje. Czy pojawia się pustka, zmęczenie, smutek, napięcie, nuda, lęk przed kolejnym etapem, a może poczucie odłączenia od własnych emocji? Nazwanie stanu nie rozwiązuje go od razu, ale pozwala przestać walczyć z czymś nieokreślonym.
2. Sprawdź, czego oczekiwał lub oczekiwała od Ciebie ten cel. Zapisz, co miało się zmienić po jego osiągnięciu. Czy chodziło o uznanie, spokój, niezależność, bezpieczeństwo, przynależność, możliwość odpoczynku? Następnie zobacz, które z tych potrzeb są nadal ważne, a które były związane z dawną sytuacją.
3. Rozdziel następny cel od następnej potrzeby. Nie każda pustka wymaga nowego projektu. Czasem potrzebne są sen, mniej bodźców, kontakt z bliską osobą, ruch, twórczość albo kilka tygodni bez oceniania siebie przez wyniki. Wybierz jedną małą rzecz i potraktuj ją jako sprawdzenie, nie test własnej skuteczności.
4. Wprowadź działania, które nie mają wyniku do pokazania. Może to być spacer bez słuchania podcastu, gotowanie dla przyjemności, rozmowa bez rozwiązywania problemów, kontakt z naturą albo powrót do zainteresowania, które nie musi stać się projektem. Chodzi o odzyskiwanie kontaktu z doświadczeniem, a nie o produkowanie kolejnego osiągnięcia.
5. Porozmawiaj z kimś, kto potrafi słuchać bez natychmiastowego motywowania. Zdania typu „masz przecież wszystko” mogą zwiększać samotność. Pomocna rozmowa daje przestrzeń na ambiwalencję: można doceniać swoje życie i jednocześnie nie czuć z niego radości. Jeśli trudno znaleźć taką osobę wśród bliskich, warto rozważyć konsultację psychologiczną.

Czego unikać?

Przede wszystkim nie warto traktować pustki jako dowodu porażki. Osiągnięcie celu nie zobowiązuje do natychmiastowego entuzjazmu. Emocje nie działają jak nagroda przyznawana za dobre wykonanie zadania.

• Unikaj automatycznego dokładania sobie obowiązków. Kolejny awans, zakup, kurs albo projekt mogą odsunąć pytanie, ale nie muszą go rozwiązać.
• Nie porównuj własnego wnętrza z cudzym obrazem życia. To, że ktoś publikuje zdjęcia sukcesu, nie mówi, co dzieje się poza kadrem.
• Nie zmuszaj się do wdzięczności. Możesz zauważać dobre rzeczy i jednocześnie doświadczać smutku, zmęczenia albo zagubienia.
• Nie podejmuj dużych decyzji wyłącznie po to, by poczuć cokolwiek. Zanim zakończysz relację, rzucisz pracę albo całkowicie zmienisz życie, spróbuj sprawdzić, czy potrzebna jest zmiana kierunku, czy najpierw odpoczynek i rozmowa.

Kiedy warto porozmawiać ze specjalistą?

Warto poszukać profesjonalnego wsparcia, gdy poczucie pustki utrzymuje się przez dłuższy czas, ogranicza codzienne funkcjonowanie albo sprawia, że trudno odczuwać zainteresowanie czymkolwiek. Sygnałem może być także narastająca izolacja, problemy ze snem, brak energii, częste poczucie bezsensu lub przymus ciągłego działania, żeby nie mieć kontaktu z własnymi emocjami.

Jeśli pojawia się poczucie braku nadziei, myśli samobójcze albo myśli o samookaleczeniu, nie zostawaj z tym bez natychmiastowej pomocy: zadzwoń pod 112 lub pojedź na najbliższy oddział ratunkowy. Jeżeli występują nowe albo niepokojące objawy fizyczne, skonsultuj je także z lekarzem, ponieważ psychologiczna interpretacja nie zastępuje oceny medycznej.

Nie musisz od razu wiedzieć, czego dokładnie potrzebujesz. W konsultacji psychologicznej, także online, można spokojnie przyjrzeć się temu, co kryje się pod pustką, uporządkować potrzeby i zastanowić się nad kolejnym krokiem bez presji natychmiastowej odpowiedzi.