Zmiana terapeuty w terapii PTSD – kiedy ją rozważyć

Decyzja o zmianie terapeuty przy doświadczeniach związanych z traumą rzadko jest prosta. Może pojawić się obawa, że trzeba zaczynać od początku, że ktoś uzna tę decyzję za przesadę albo że trudność wynika wyłącznie z własnego lęku. Tymczasem relacja terapeutyczna powinna dawać przestrzeń do pytań, granic i stopniowego budowania zaufania.

Czy wątpliwości oznaczają, że trzeba od razu odejść?

Nie, same wątpliwości nie oznaczają jeszcze, że trzeba natychmiast kończyć terapię, ale zasługują na poważne potraktowanie. W terapii PTSD mogą pojawiać się trudne emocje, chwilowe zniechęcenie albo opór przed dotykaniem bolesnych wspomnień. To nie musi świadczyć o błędnej metodzie lub niewłaściwym terapeucie.

Różnica polega na tym, czy trudność jest omawiana i mieści się w uzgodnionym procesie, czy pozostaje niewyjaśniona i narasta. Możesz nie lubić każdego elementu terapii, a jednocześnie czuć, że terapeuta słucha, odpowiada na pytania i bierze pod uwagę Twoje granice. Możesz też mieć poczucie, że współpraca stale odbiera Ci sprawczość. Wtedy warto zatrzymać się i przyjrzeć sytuacji.

Po czym poznać, że warto przyjrzeć się współpracy?

Warto przyjrzeć się współpracy wtedy, gdy powtarzają się konkretne sygnały, a próby rozmowy nie prowadzą do większego zrozumienia. Zwróć uwagę, czy:

• nie wiesz, jaki jest cel terapii ani po czym można poznać, że zbliżasz się do jego realizacji;
• Twoje pytania są zbywane, wyśmiewane albo przedstawiane jako dowód braku motywacji;
• czujesz presję, aby opowiadać o traumie szybciej, dokładniej lub bardziej szczegółowo, niż jesteś w stanie;
• ustalone granice są wielokrotnie przekraczane albo nie są traktowane poważnie;
• po sesjach regularnie zostajesz z poczuciem chaosu, zawstydzenia lub bezradności, bez możliwości omówienia tego na kolejnym spotkaniu;
• terapeuta nie wyjaśnia, co proponuje i dlaczego dana forma pracy może być pomocna;
• nie ma miejsca na różnicę zdań, a każda wątpliwość jest automatycznie przypisywana objawom lub traumie;
• przez dłuższy czas nie widzisz żadnej przestrzeni na korektę planu, mimo że mówisz o trudnościach.

Jeden z tych sygnałów nie musi przesądzać o decyzji. Istotne jest ich nasilenie, powtarzalność oraz to, co dzieje się po szczerej rozmowie. Jeśli po nazwaniu problemu pojawia się ciekawość, wyjaśnienie i wspólne ustalenie dalszych kroków, współpraca może się zmienić. Jeśli pojawia się lekceważenie albo nacisk, warto potraktować to jako ważną informację.

Dlaczego relacja z terapeutą ma takie znaczenie?

Relacja z terapeutą ma znaczenie, ponieważ praca z traumą dotyczy nie tylko wspomnień, lecz także poczucia bezpieczeństwa, zaufania i możliwości pozostania w kontakcie ze sobą. Mózg może reagować nadmierną czujnością na sytuacje, które przypominają dawną bezradność. Ciało może odpowiadać napięciem, odrętwieniem, przyspieszonym oddechem albo potrzebą wycofania.

W takich warunkach sposób prowadzenia sesji może wpływać na to, czy udaje się spokojnie sprawdzać własne doświadczenia. Pomocne bywają jasne wyjaśnienia, przewidywalność, uzgadnianie tempa i możliwość powiedzenia: „Nie chcę teraz o tym mówić” albo „Potrzebuję zatrzymać się przy tym, co dzieje się w tej chwili”.

Znaczenie ma także historia relacji. Jeśli wcześniej zdarzało się, że granice były ignorowane, potrzeby pomijane, a sprzeciw karany, zaufanie może budować się wolniej. Nie oznacza to, że trzeba godzić się na niekomfortową współpracę. Oznacza raczej, że warto odróżniać zwykły lęk przed nową sytuacją od sygnału, że obecny sposób pracy nie jest dla Ciebie odpowiedni.

Jako psycholożka obserwuję, że osoby po traumie często długo podważają własne odczucia. Zanim powiedzą, że coś im nie odpowiada, próbują znaleźć wyjaśnienie, które zdejmie odpowiedzialność z terapeuty i przeniesie ją na nie. Tymczasem zauważenie dyskomfortu nie jest oskarżeniem. Jest informacją potrzebną do podjęcia świadomej decyzji.

Co możesz zrobić już dziś, zanim podejmiesz decyzję?

Zanim zdecydujesz, czy zmienić terapeutę PTSD, spróbuj uporządkować doświadczenia i przygotować jedną konkretną rozmowę. Nie musisz podejmować decyzji pod wpływem pojedynczej trudnej sesji.

1. Zapisz fakty, nie tylko ogólne wrażenie

Przez kilka dni zanotuj, co dokładnie budzi niepokój. Zamiast pisać „terapia jest zła”, zapisz: „nie otrzymałem lub nie otrzymałam odpowiedzi na pytanie o cel ćwiczenia”, „po raz kolejny nie uwzględniono ustalonej granicy” albo „nie wiem, jak reagować po sesji”. Oddziel wydarzenie od interpretacji i emocji. Taki zapis ułatwia rozmowę oraz pomaga zauważyć, czy problem powtarza się według podobnego wzoru.

2. Przygotuj zdanie otwierające rozmowę

Możesz powiedzieć: „Chcę porozmawiać o tym, jak czuję się w tej terapii. Od kilku spotkań mam poczucie, że nie rozumiem kierunku pracy i trudno mi zgłaszać wątpliwości. Potrzebuję omówić cel terapii, tempo oraz moje granice”. Konkret nie musi brzmieć ostro. Daje drugiej osobie możliwość odniesienia się do tego, co się dzieje.

3. Sprawdź, co dzieje się po rozmowie

Nie oceniaj wyłącznie deklaracji. Zobacz, czy pojawia się realna próba zrozumienia, wspólne ustalenia i ich późniejsze respektowanie. Terapeuta nie musi zgadzać się z każdą Twoją oceną, ale powinien móc wyjaśnić swoje rozumienie sytuacji i rozmawiać o różnicach bez zawstydzania.

4. Zaplanuj zakończenie w sposób, który chroni Twoją sprawczość

Jeśli zdecydujesz się odejść, możesz poprosić o podsumowanie dotychczasowej pracy i wskazanie, na czym warto skupić się dalej. Nie zawsze jest to możliwe albo potrzebne. W sytuacji silnego dyskomfortu możesz zakończyć współpracę krótką wiadomością lub podczas konsultacji. Masz prawo wybrać formę, która jest dla Ciebie najbardziej możliwa.

Kiedy warto poszukać innej pomocy?

Warto poszukać innej pomocy, gdy nie czujesz podstawowego szacunku, nie możesz swobodnie mówić o swoich granicach albo kolejne rozmowy nie przynoszą żadnej zmiany. Dotyczy to także sytuacji, w której terapeuta naciska na ujawnianie szczegółów traumy, składa obietnice szybkiego efektu lub przedstawia własną interpretację jako jedyną dopuszczalną.

Pierwszym krokiem może być konsultacja psychologiczna u innej osoby. Podczas takiego spotkania można uporządkować dotychczasowe doświadczenia, omówić oczekiwania wobec pomocy i zastanowić się, jaki sposób pracy będzie bardziej dopasowany. Konsultacja nie musi od razu oznaczać rozpoczęcia długiego procesu.

W zależności od potrzeb pomoc może obejmować psychoedukację, czyli wyjaśnienie reakcji związanych z traumą i możliwych etapów pracy. Jeśli odpowiednia okaże się praca EMDR, ważne jest wcześniejsze omówienie zasad, przygotowania, tempa i możliwości zatrzymywania procesu. To Ty powinieneś lub powinnaś rozumieć, co dzieje się podczas spotkań i mieć przestrzeń do wyrażania zgody albo sprzeciwu.

Jako psycholożka widzę, że po zmianie specjalisty część osób nie potrzebuje natychmiast kolejnych intensywnych ćwiczeń. Najpierw potrzebna jest spokojna rozmowa o tym, co było trudne, czego zabrakło i jakie warunki pomogą odzyskać poczucie wpływu. Taki etap porządkowania również może być ważną częścią dalszej decyzji.

Najczęściej zadawane pytania

Czy zmiana terapeuty oznacza, że poprzednia terapia była błędem?

Nie musi tego oznaczać. Możliwe, że poprzednia terapia przyniosła ważne rozpoznania, ale obecnie potrzebujesz innego tempa, podejścia albo rodzaju kontaktu. Specjalista może mieć dobre kwalifikacje, a mimo to nie być osobą, z którą uda się zbudować wystarczająco dobrą współpracę. Zmiana terapeuty nie przekreśla tego, czego udało się już dowiedzieć o sobie.

Czy trzeba powiedzieć terapeucie, że planuję odejść?

Nie ma jednego obowiązkowego sposobu zakończenia współpracy. Jeśli czujesz się na siłach, rozmowa może pomóc podsumować proces i przekazać ważne informacje kolejnej osobie. Jeżeli kontakt wywołuje silny lęk albo nie daje poczucia bezpieczeństwa, możesz wybrać krótszą formę. Najważniejsze jest to, aby decyzja nie wynikała z presji, lecz chroniła Twoje granice i sprawczość.

Jak rozmawiać o zmianie terapeuty, żeby nie zabrzmieć oskarżająco?

Pomaga mówienie o konkretnych sytuacjach i własnych potrzebach. Możesz użyć zdań: „Nie rozumiem celu tego etapu pracy”, „Potrzebuję wolniejszego tempa” albo „Chcę, aby przed ćwiczeniem było wyjaśnione, na czym polega”. Taki sposób nie wymaga udowadniania, że druga osoba postąpiła niewłaściwie. Wystarczy opisać, czego doświadczasz i czego potrzebujesz.

Czy nowy terapeuta będzie musiał poznać całą historię traumy od początku?

Nie musisz opowiadać wszystkiego podczas pierwszego spotkania ani wracać do szczegółów, na które nie jesteś gotowy lub gotowa. Możesz przekazać podstawowe informacje, powiedzieć, czego nie chcesz jeszcze omawiać, oraz opisać wcześniejsze formy pomocy. Dalsze ustalenia zależą od celu konsultacji i od tego, jakie warunki pozwolą Ci czuć większą przewidywalność.

Zmiana terapeuty nie musi oznaczać porażki ani przekreślać dotychczasowej pracy. Może być próbą lepszego dopasowania pomocy do aktualnych potrzeb, granic i tempa. Jeśli chcesz spokojnie omówić doświadczenia związane z traumą oraz możliwe dalsze kroki, możesz skorzystać z konsultacji psychologicznej dotyczącej traumy i PTSD, także online.