Radość a wdzięczność – jak je rozróżnić?

Są chwile, w których pojawia się ciepłe wzruszenie po rozmowie z bliską osobą, a innym razem spontaniczna radość z muzyki, spaceru albo dobrych wiadomości. Te przeżycia mogą być podobne, ale nie oznaczają tego samego. Rozróżnienie pomaga lepiej rozumieć własne emocje i nie zmuszać się do odczuwania czegoś, czego w danym momencie nie ma.

Co łączy radość i wdzięczność?

Radość i wdzięczność należą do przyjemnych doświadczeń emocjonalnych, ale ich charakter jest inny. Obie mogą kierować uwagę ku temu, co wspierające, ważne albo wartościowe. Kiedy zauważasz dobre wydarzenie, obecność bliskiej osoby lub własny wysiłek, może pojawić się zarówno radość, jak i wdzięczność.

Oba stany mogą także wpływać na sposób, w jaki zapamiętujesz codzienne wydarzenia. Zatrzymanie się przy czymś dobrym pozwala wyjść poza automatyczne skupienie na problemach. Nie oznacza to jednak, że trzeba stale szukać pozytywów albo odsuwać od siebie trudne emocje. Człowiek może jednocześnie czuć wdzięczność i smutek, radość i niepokój, ulgę i zmęczenie.

W psychologii pozytywnej wdzięczność opisuje się jako sposób zauważania dobra, które już jest obecne lub które otrzymano od innych. Radość jest bardziej związana z przyjemnością, ożywieniem i poczuciem lekkości. Czasem wdzięczność prowadzi do radości, ale nie jest to jej obowiązkowy skutek.

W swojej pracy psychologicznej obserwuję, że wiele osób łatwiej przyznaje się do wdzięczności niż do radości. Wdzięczność wydaje się wtedy bardziej uzasadniona i mniej narażona na ocenę. Tymczasem także radość może być ważną informacją o potrzebach, relacjach i aktywnościach, które naprawdę służą danej osobie.

Po czym można je rozróżnić?

• Źródło: radość może pojawić się pod wpływem przyjemnego wydarzenia lub wrażeń, a wdzięczność zwykle odnosi się do konkretnego dobra, pomocy, osoby albo doświadczenia.
• Czas: radość często jest silna i obecna w danej chwili, natomiast wdzięczność może dotyczyć także tego, co wydarzyło się wcześniej.
• Uwaga: radość skupia się na przyjemności i ożywieniu, a wdzięczność kieruje uwagę na wartość tego, co zostało otrzymane lub zauważone.
• Relacja z innymi: radość nie musi mieć związku z drugą osobą, podczas gdy wdzięczność często obejmuje relację, czyjś gest albo wsparcie.
• Natężenie: radość może być nagłym przypływem energii, a wdzięczność bywa spokojnym, ciepłym i bardziej refleksyjnym stanem.
• Język wewnętrzny: przy radości pojawia się myśl „to jest przyjemne” albo „cieszę się”, a przy wdzięczności częściej „to jest dla mnie ważne” lub „doceniam, że to otrzymuję”.
• Możliwość współwystępowania: można cieszyć się spotkaniem, a jednocześnie czuć wdzięczność za czyjąś obecność, jednak jedna emocja nie jest warunkiem drugiej.

Jak wyglądają te różnice w codziennych sytuacjach?

Dobra wiadomość w pracy

Po otrzymaniu pozytywnej informacji może pojawić się radość: ulga, uśmiech, przypływ energii i chęć podzielenia się wiadomością. Wdzięczność może pojawić się chwilę później, kiedy przypomnisz sobie osobę, która pomogła w przygotowaniach, albo własną konsekwencję w działaniu.

Możliwe jest też samo poczucie radości, bez wdzięczności wobec konkretnej osoby. Możesz po prostu cieszyć się, że sprawa zakończyła się pomyślnie. Z kolei wdzięczność za wsparcie współpracownika nie musi oznaczać dużego entuzjazmu, zwłaszcza gdy za Tobą jest trudny i wyczerpujący okres.

Spotkanie z bliską osobą

Radość może pojawić się już na widok znajomej twarzy, podczas żartów albo wspólnego działania. Wdzięczność może dotyczyć tego, że w relacji jest miejsce na szczerość, uważność i obecność. Nie trzeba przy tym czuć nieprzerwanego szczęścia.

Jeśli spotkanie przypada na dzień pełen napięcia, możesz być zmęczony lub zmęczona, a jednocześnie wdzięczny lub wdzięczna za spokojną rozmowę. To przykład, że wdzięczność nie usuwa trudnego stanu, tylko pozwala zauważyć ważny element doświadczenia.

Mały przyjemny moment

Ciepła herbata, światło wpadające przez okno albo ulubiona piosenka mogą wywołać krótką radość. Nie zawsze pojawia się wtedy myśl o tym, że coś zostało otrzymane. Jeśli jednak zatrzymasz się i pomyślisz o osobie, dzięki której masz dostęp do tego miejsca, przedmiotu lub chwili, może dołączyć wdzięczność.

Kiedy granica się zaciera i co wtedy?

Granica między radością a wdzięcznością zaciera się wtedy, gdy jedno doświadczenie uruchamia drugie. Otrzymany prezent może sprawić radość, a jednocześnie przypomnieć o trosce osoby, która go podarowała. Wspólna podróż może dać przyjemność, ale także wdzięczność za możliwość spędzenia czasu razem.

Trudność pojawia się wtedy, gdy wdzięczność zaczyna być traktowana jak obowiązek. Zdania w rodzaju „powinno być mi dobrze, bo inni mają gorzej” nie tworzą prawdziwej wdzięczności. Często zwiększają poczucie winy i utrudniają kontakt z tym, co naprawdę dzieje się wewnątrz.

Wdzięczność nie wymaga zaprzeczania stracie, rozczarowaniu ani zmęczeniu. Możesz doceniać czyjąś pomoc i nadal czuć złość na sytuację. Możesz cieszyć się ważnym wydarzeniem, a jednocześnie martwić się o przyszłość. Emocje nie muszą układać się w jedną, spójną kategorię.

W pracy z osobami, które mają trudność z rozpoznawaniem tych stanów, często widzę presję, aby szybko przejść do wdzięczności. Pomaga wtedy nie szukanie na siłę pozytywnej emocji, lecz dokładne nazwanie doświadczenia. Pytam między innymi, co jest przyjemne, co ważne, co otrzymane, a co nadal boli.

Co możesz zrobić w każdym z przypadków?

Nie musisz wybierać między radością a wdzięcznością. Możesz potraktować je jako dwa różne sposoby kontaktu z tym, co dobre lub znaczące. Pomocne bywają proste pytania:

1. Jeśli pojawia się radość, sprawdź, co dokładnie ją wywołało. Być może jest to kontakt z ludźmi, ruch, twórczość, odpoczynek, poczucie sprawczości albo drobna przyjemność.
2. Jeśli pojawia się wdzięczność, nazwij jej przedmiot. Może dotyczyć konkretnej osoby, otrzymanej pomocy, własnego wysiłku, relacji, możliwości lub doświadczenia, które ma dla Ciebie znaczenie.
3. Jeśli nie pojawia się żadna z tych emocji, nie wyciągaj pochopnych wniosków. Brak radości lub wdzięczności w jednej chwili może wynikać ze zmęczenia, napięcia, smutku albo zwyczajnego braku związku z daną sytuacją.
4. Jeśli czujesz presję, odróżnij wdzięczność od obowiązku. Zdanie „doceniam to, co otrzymuję” brzmi inaczej niż „nie mam prawa czuć się źle, skoro mam powody do wdzięczności”.
5. Jeśli oba stany występują razem, pozwól im współistnieć. Możesz powiedzieć sobie: „Cieszę się z tego spotkania i jestem wdzięczny lub wdzięczna za obecność tej osoby, a jednocześnie mam dziś mało energii”.

Możesz również prowadzić krótkie zapiski, ale nie po to, aby codziennie uzyskać określony poziom dobrego samopoczucia. Wystarczy od czasu do czasu zanotować, co dało przyjemność, co było ważne i co wymagało od Ciebie wysiłku. Taki zapis pomaga zauważyć różnicę między emocją a oceną sytuacji.

Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą?

Rozmowa ze specjalistą może być pomocna, jeśli przez dłuższy czas trudno rozpoznać własne emocje, pojawia się silna presja, aby wyglądać na osobę zadowoloną, albo próby praktykowania wdzięczności zwiększają poczucie winy. Warto także poszukać wsparcia, jeśli codzienne sytuacje, które wcześniej były ważne, przestają cokolwiek znaczyć i trudno o tym spokojnie porozmawiać z bliskimi.

Konsultacja nie musi oznaczać, że trzeba od razu podejmować długoterminowe działania. Może służyć uporządkowaniu doświadczeń, sprawdzeniu, czego aktualnie potrzebujesz, i nazwaniu obszaru, który najbardziej obciąża. Psycholog lub psychoterapeuta pomoże przyjrzeć się emocjom bez oceniania ich jako właściwych albo niewłaściwych. Jeśli pojawiają się również niepokojące objawy fizyczne, warto skonsultować je z lekarzem.

Nie trzeba samodzielnie rozstrzygać, czym różni się radość od wdzięczności ani co utrudnia korzystanie z codziennych zasobów. W takiej sytuacji pomocna może być konsultacja psychologiczna, także online.