EMDR przy trudnościach z zaufaniem – jak wygląda praca?

Trudność w zaufaniu często pojawia się po doświadczeniach, w których czyjeś słowa nie zgadzały się z czynami, granice były przekraczane albo bliskość wiązała się z bólem. Wtedy ostrożność może wydawać się rozsądną ochroną, nawet jeśli po latach utrudnia relacje, proszenie o pomoc i odpoczywanie w obecności innych osób.

Zanim zaczniesz?

Nie trzeba znać procedury EMDR, umieć nazywać wszystkich emocji ani wiedzieć, które wydarzenie jest najważniejsze. Wystarczy opisać, z czym obecnie jest trudno. Może to być na przykład ciągłe sprawdzanie, czy druga osoba mówi prawdę, wycofywanie się po drobnym nieporozumieniu, lęk przed zależnością albo przekonanie, że pokazanie potrzeb skończy się wykorzystaniem.

Pierwsza konsultacja może służyć rozpoznaniu problemu, omówieniu oczekiwań i ustaleniu, czy praca EMDR jest w danym momencie odpowiednia. Rozmawia się także o tym, co pomaga Ci wracać do równowagi, jak reaguje ciało w sytuacjach napięcia oraz czy masz wystarczająco dużo stabilności, aby przyglądać się trudnym wspomnieniom.

Nie każda trudność z zaufaniem musi być związana z jednym wydarzeniem. Czasem wpływ ma wiele doświadczeń z dzieciństwa, relacji partnerskich, pracy albo późniejszych sytuacji, w których doszło do zawodu, odrzucenia czy utraty poczucia bezpieczeństwa. Wtedy praca może być bardziej etapowa i skupiać się także na obecnych reakcjach.

Jak przebiega praca krok po kroku?

Od czego zaczyna się pierwsza konsultacja?

Na początku opowiadasz o tym, co skłoniło Cię do szukania pomocy. Możesz powiedzieć: „Nie umiem uwierzyć, że ktoś zostanie”, „Ciągle czekam, aż wydarzy się coś złego” albo „Kiedy ktoś jest dla mnie dobry, zaczynam się wycofywać”. Takie zdania pomagają określić, jak problem wygląda w codziennym życiu.

Psycholog może zapytać o relacje, sytuacje wywołujące nieufność, reakcje emocjonalne i fizyczne oraz sposoby radzenia sobie. Nie chodzi o przesłuchanie ani o ocenę. Celem jest stworzenie mapy problemu i ustalenie, od czego najbezpieczniej zacząć.

Jak wybiera się obszar do pracy?

W EMDR często przygląda się sytuacjom, które nadal wywołują silną reakcję. Może to być wspomnienie zdrady, upokorzenia, przemocy, nagłego odrzucenia albo wielokrotnego ignorowania potrzeb. Czasem ważniejsza okazuje się nie jedna scena, lecz powtarzający się schemat: ktoś obiecuje, a później nie dotrzymuje słowa; ktoś zbliża się, a potem znika; ktoś wykorzystuje zaufanie.

Praca może dotyczyć także tego, co dzieje się obecnie. Przykładem jest napięcie podczas oczekiwania na wiadomość, trudność w przyjęciu komplementu albo automatyczna myśl: „Jeśli pokażę, że mi zależy, stracę przewagę”. Rozpoznanie takiego wyzwalacza nie oznacza, że reakcja jest przesadzona. Pozwala sprawdzić, z czym jest powiązana.

Co dzieje się podczas właściwej pracy EMDR?

W metodzie EMDR osoba przypomina sobie wybrany fragment doświadczenia, związane z nim przekonanie, emocje oraz odczucia fizyczne, a następnie skupia uwagę na bodźcach bilateralnych, czyli naprzemiennych bodźcach dla lewej i prawej strony. Mogą to być ruchy oczu, dźwięki albo delikatne sygnały dotykowe, zależnie od ustaleń i możliwości.

Nie chodzi o szczegółowe odtwarzanie całej historii ani o udowadnianie, że wydarzenie nie było ważne. Uwaga może zmieniać się między wspomnieniem, emocjami, myślami i tym, co pojawia się w danym momencie. Psycholog pomaga utrzymać kontakt z teraźniejszością i obserwować proces.

Jak pracuje się nad przekonaniami dotyczącymi ludzi?

Po obciążających doświadczeniach mogą pojawić się przekonania takie jak: „Nie mogę nikomu ufać”, „Muszę wszystko kontrolować”, „Moje potrzeby są niebezpieczne” albo „Jeśli odpuszczę, ktoś mnie skrzywdzi”. W pracy nie chodzi o zastąpienie ich naiwnym przekonaniem, że wszyscy są godni zaufania.

Możliwe jest natomiast szukanie bardziej elastycznej perspektywy, na przykład: „Mogę sprawdzać, komu ufam”, „Mam prawo zauważać sygnały ostrzegawcze” albo „Mogę stawiać granice i nadal pozostawać w relacji”. Taka zmiana nie oznacza automatycznego otwierania się przed każdym człowiekiem. Dotyczy raczej odzyskiwania wyboru.

Czy w terapii pojawiają się nowe sytuacje do przećwiczenia?

EMDR może obejmować także przygotowanie do przyszłych rozmów i sytuacji, które zwykle uruchamiają nieufność. Można przyglądać się temu, jak powiedzieć o potrzebie, jak zareagować na niespójność czyichś słów i jak zatrzymać się przed automatycznym zerwaniem kontaktu.

Nie jest to trening udawania spokoju. Chodzi o to, aby mieć większy dostęp do różnych reakcji: zapytać, nazwać granicę, odłożyć decyzję, sprawdzić fakty albo zakończyć rozmowę, gdy kontakt rzeczywiście staje się krzywdzący.

Jak możesz się czuć w trakcie i po spotkaniu?

Podczas pracy mogą pojawić się emocje, wspomnienia, obrazy, napięcie, złość, smutek albo poczucie dystansu. Nie ma jednej prawidłowej reakcji. Czasem ktoś odczuwa wyraźne poruszenie, a czasem przede wszystkim zmęczenie lub zdziwienie, że pamięć nie pojawia się w oczekiwany sposób.

Po sesji możesz potrzebować ciszy, odpoczynku albo ograniczenia liczby rozmów. Dobrze jest obserwować siebie bez natychmiastowego oceniania, czy „praca zadziałała”. Proces psychologiczny nie zawsze daje się ocenić od razu. W razie niepokojących objawów fizycznych warto skontaktować się z lekarzem, a przy bólu lub ucisku w klatce, nagłej duszności albo omdleniu zadzwoń pod 112.

W pracy z osobami, którym trudno zaufać, obserwuję często, że największym wyzwaniem nie jest samo przypomnienie wydarzenia, lecz zgoda na to, aby przez chwilę nie kontrolować każdego szczegółu. Dlatego zwracam uwagę na tempo i na sygnały, że potrzebna jest pauza, wyjaśnienie albo powrót do tego, co dzieje się tu i teraz.

Co możesz zrobić, żeby czuć się bezpieczniej?

• Powiedz, czego potrzebujesz. Możesz poprosić o wyjaśnienie metody, wolniejsze tempo albo omówienie tego, co właśnie się dzieje.
• Ustal sygnał przerwy. Masz prawo zatrzymać ćwiczenie, zmienić temat lub zakończyć fragment pracy.
• Nie ukrywaj wątpliwości. Pytanie „Skąd wiadomo, że to dla mnie odpowiednie?” jest ważną częścią konsultacji.
• Zwracaj uwagę na granice. Zaufanie nie oznacza rezygnacji z prywatności ani obowiązku odpowiadania na każde pytanie.
• Oceniaj kontakt w czasie. Jedno spotkanie nie musi przesądzać, czy dana forma pomocy Ci odpowiada.

Warto pamiętać, że zaufanie w terapii nie polega na tym, że od razu przestajesz się bać, lecz na tym, że możesz coraz lepiej rozumieć swoje reakcje i decydować, komu oraz w jakim zakresie chcesz zaufać.

Najczęściej zadawane pytania

Czy trzeba opowiedzieć psychologowi wszystko od początku?

Nie. Możesz zacząć od obecnego problemu i opisać tylko tyle, ile w danym momencie jest możliwe. Szczegóły można porządkować stopniowo, jeśli okażą się potrzebne do dalszej pracy.

Czy EMDR a zaufanie do ludzi to temat odpowiedni dla tej metody?

EMDR bywa wykorzystywany w pracy z doświadczeniami, które wpływają na obecne emocje, przekonania i reakcje w relacjach. O tym, czy ta metoda pasuje do Twojej sytuacji, decyduje się po konsultacji, z uwzględnieniem aktualnego stanu i poczucia stabilności.

Czy trudności z zaufaniem w terapii EMDR oznaczają, że trzeba zaufać psychologowi natychmiast?

Nie. Relacja pomocowa również może budować się stopniowo. Możesz obserwować, czy pytania są zadawane z uważnością, czy Twoje granice są respektowane i czy możesz mówić o wątpliwościach bez obawy przed oceną.

Czy praca nad zaufaniem w EMDR oznacza, że trzeba wrócić do każdej trudnej relacji?

Nie. Celem nie jest nakłanianie do kontaktu z osobą, która przekracza granice lub stanowi zagrożenie. Praca może dotyczyć rozumienia reakcji, rozpoznawania sygnałów ostrzegawczych i podejmowania decyzji adekwatnych do obecnej sytuacji.

Co dalej?

Jeśli rozważasz pomoc, możesz zacząć od opisania jednego konkretnego problemu: czego obawiasz się w relacjach, kiedy najczęściej pojawia się nieufność i czego potrzebujesz, aby rozmowa była możliwa. Konsultacja może służyć sprawdzeniu, czy praca z wykorzystaniem EMDR jest właściwym kierunkiem, czy potrzebne jest inne podejście albo więcej czasu na przygotowanie.

Informacje o możliwości umówienia konsultacji psychologicznej i terapii EMDR znajdziesz na stronie oferty.