Czy EMDR ma sens bez jednego wydarzenia?

Możesz pamiętać wiele trudnych sytuacji, ale żadnej nie uznawać za tę jedną, najważniejszą. Napięcie pojawia się wtedy w relacjach, podczas konfliktów, przy odpoczynku albo w chwilach, które z pozoru nie powinny być trudne. W takiej sytuacji pytanie o EMDR jest zasadne, ale odpowiedź zależy od Twojego obecnego stanu i od tego, jak te doświadczenia wpływają na codzienne funkcjonowanie.

Co się może za tym kryć?

Wiele doświadczeń zamiast jednego zdarzenia

Trudności mogą wynikać nie z jednego wypadku czy jednej straty, lecz z długiego okresu życia w napięciu. Znaczenie mogą mieć powtarzające się konflikty, odrzucenie, krytyka, niestabilność w domu, doświadczenia przemocy albo konieczność ciągłego dostosowywania się do innych. Pojedyncze sytuacje mogą wydawać się niewystarczająco ważne, ale ich nagromadzenie wpływa na sposób reagowania dzisiaj.

W takim przypadku EMDR przy wielu trudnych doświadczeniach może obejmować pracę nad kilkoma wspomnieniami, aktualnymi wyzwalaczami oraz wyobrażeniem przyszłych sytuacji. Nie chodzi o mechaniczne przejście przez całą biografię. Wspólnie wybiera się te obszary, które najlepiej pokazują, co podtrzymuje obecne trudności.

Brak jednego wspomnienia nie oznacza braku materiału do pracy

Czasem pamięć jest fragmentaryczna. Zostaje pojedynczy obraz, napięcie w ciele, emocja albo przekonanie, na przykład: „muszę uważać”, „nie mogę nikomu ufać” lub „ze mną jest coś nie tak”. EMDR bez konkretnego wspomnienia może nadal być rozważany, jeśli istnieje wyraźny obecny problem i można określić, w jakich sytuacjach się uruchamia.

Nie trzeba na siłę tworzyć wspomnienia ani przypominać sobie szczegółów, których nie pamiętasz. Terapeuta może zacząć od tego, co pojawia się teraz: od reakcji na określone słowa, miejsca, zachowania innych osób lub własne emocje.

Najpierw potrzebna może być stabilizacja

Przy wielu obciążających doświadczeniach ważne jest nie tylko to, co wydarzyło się kiedyś, lecz także to, ile masz obecnie zasobów. Jeśli trudno się uspokoić, odpocząć, rozpoznać emocje albo wrócić do równowagi po trudnej rozmowie, pierwszym krokiem może być psychoedukacja i nauka sposobów stabilizacji. Nie jest to odsuwanie właściwej pracy, lecz przygotowanie do niej.

W pracy z osobami, które opisują wiele trudnych doświadczeń, obserwuję, że często przychodzą z przekonaniem, że powinny od razu opowiedzieć całą historię. Tymczasem bardziej pomocne bywa spokojne ustalenie, co jest dziś najbardziej uciążliwe i co pozwoli zachować poczucie wpływu podczas konsultacji.

Co możesz zrobić?

1. Opisz obecny problem, nie całą historię. Zastanów się, co najbardziej przeszkadza Ci teraz. Może chodzić o nadmierną czujność, unikanie rozmów, odrętwienie emocjonalne, koszmary, wybuchy złości albo poczucie zagrożenia w sytuacjach, które inni oceniają jako zwyczajne.
2. Zwróć uwagę na wyzwalacze. Zapisz, co poprzedza trudną reakcję. Może to być ton głosu, cisza po wiadomości, określony zapach, krytyka, bliskość drugiej osoby albo konieczność podjęcia decyzji. Taka obserwacja nie służy samodzielnemu diagnozowaniu, lecz pomaga uporządkować temat konsultacji.
3. Zapytaj o przygotowanie do pracy. Warto dowiedzieć się, jak wygląda etap stabilizacji, jak można przerwać ćwiczenie i co dzieje się wtedy, gdy emocje stają się zbyt intensywne. Masz prawo znać plan pracy i zgłaszać, że potrzebujesz wolniejszego tempa.
4. Nie próbuj wybierać najgorszego wspomnienia za wszelką cenę. Terapeuta może pomóc ustalić, od czego zacząć. Czasem punktem wyjścia jest konkretne wspomnienie, czasem obecna sytuacja, a czasem przekonanie o sobie, które powtarza się od lat.
5. Sprawdzaj swoje reakcje między spotkaniami. Zauważaj zmiany w napięciu, śnie, kontaktach z ludźmi i codziennych decyzjach. Jeśli po sesji coś Cię niepokoi, powiedz o tym przed kolejnym etapem pracy. Takie informacje pomagają dopasować tempo i zakres spotkań.

Pytanie, czy EMDR pomaga przy wielu traumach, nie ma jednej odpowiedzi dla wszystkich osób. Znaczenie ma między innymi to, czy doświadczenia nadal trwają, czy występuje aktualne zagrożenie, jak reaguje układ nerwowy i czy można poświęcić uwagę temu, co pojawia się podczas sesji.

Czego unikać?

• Nie zmuszaj się do przypominania. Silne przekonanie, że trzeba znaleźć jedno źródłowe wspomnienie, może zwiększać napięcie. Brak wyraźnej pamięci nie świadczy o tym, że Twoje trudności są mniej ważne.
• Nie przyspieszaj pracy tylko dlatego, że chcesz mieć ją za sobą. Przy wielu doświadczeniach próba zajęcia się wszystkim naraz może prowadzić do przeciążenia. Kolejność i zakres pracy powinny wynikać z oceny sytuacji, a nie z presji czasu.
• Nie przeprowadzaj samodzielnie pełnego protokołu na podstawie nagrania z internetu. Dwustronna stymulacja, na przykład ruchy oczu lub naprzemienne dźwięki, jest elementem metody, ale sama technika nie zastępuje oceny sytuacji i prowadzenia przez specjalistę.
• Nie traktuj każdej trudnej emocji jak dowodu jednej konkretnej przyczyny. Obecne reakcje mogą mieć kilka źródeł. Ich rozumienie wymaga ostrożności, zwłaszcza gdy pamięć jest niepełna albo doświadczenia nadal trwają.

Kiedy warto porozmawiać ze specjalistą?

Konsultacja może być dobrym krokiem, jeśli trudne reakcje utrzymują się i wpływają na sen, relacje, pracę lub możliwość odpoczynku. Warto zgłosić się także wtedy, gdy nie umiesz wskazać jednego wydarzenia, ale widzisz powtarzalny schemat: ciągłą gotowość do obrony, wycofywanie się z bliskości, silne reakcje na krytykę albo poczucie odcięcia od emocji.

Podczas pierwszego spotkania nie musisz przedstawiać całej historii w szczegółach. Możesz powiedzieć, że pamiętasz wiele sytuacji, ale nie wiesz, która jest najważniejsza. Rolą specjalisty jest pomóc uporządkować problem, ocenić, czy EMDR pasuje do Twojej sytuacji, i ustalić możliwy sposób rozpoczęcia pracy.

Jeśli aktualnie występuje przemoc, zagrożenie lub myśli o zrobieniu sobie krzywdy, najpierw potrzebna jest pomoc kryzysowa i zadbanie o bezpieczeństwo. W bezpośrednim zagrożeniu zadzwoń pod 112, a w sytuacji przemocy możesz także skontaktować się z Niebieską Linią pod numerem 800 120 002.

Nie trzeba mieć jednego wspomnienia, aby wspólnie z terapeutą poszukać źródła obecnego napięcia. Jeśli chcesz omówić swoją sytuację i sprawdzić, czy odpowiednia będzie konsultacja psychologiczna i terapia EMDR, możesz rozpocząć od rozmowy o tym, co jest dziś dla Ciebie najtrudniejsze.