Jak korzystać z dobrych wspomnień w trudnym czasie?

Są dni, w których trudno znaleźć w sobie siłę na coś więcej niż wykonanie najprostszych obowiązków. Wtedy pamięć potrafi podsunąć obraz rozmowy, miejsca, osoby albo chwili, przy której ciało choć trochę się rozluźnia. Takie momenty nie rozwiązują problemu, ale mogą pomóc odzyskać kontakt ze sobą i zrobić następny krok.

Dlaczego dobre wspomnienia mogą pomagać w trudnym czasie?

Dobre wspomnienia mogą wspierać samopoczucie, ponieważ przywołują nie tylko obraz wydarzenia, ale też związane z nim emocje, znaczenia i odczucia fizyczne. Kiedy przypominasz sobie spokojny wieczór, ważną rozmowę albo moment, w którym udało się coś załatwić, wracasz do szerszego obrazu własnego życia.

Wspomnienia a samopoczucie są ze sobą powiązane, ale nie działają jak prosty przełącznik. Jedna osoba poczuje ulgę, oglądając stare zdjęcia, a inna poczuje tęsknotę albo stratę. To, co pomaga, zależy od aktualnej sytuacji, rodzaju wspomnienia i tego, jaką historię opowiadasz sobie na jego temat.

W pracy psychologicznej obserwuję, że osoby przeżywające trudniejszy okres często pamiętają przede wszystkim to, co się nie udało, co zostało utracone albo co nadal wymaga rozwiązania. Pomocne bywa wtedy nie szukanie na siłę radosnych obrazów, ale zauważenie także tych chwil, w których pojawiła się choć odrobina wpływu, bliskości lub odpoczynku.

Po czym poznasz, że wspomnienia wspierają, a nie obciążają?

Wspomnienie zwykle wspiera wtedy, gdy po kontakcie z nim pojawia się choć niewielka zmiana w kierunku większego spokoju, jasności lub gotowości do działania. Nie musi od razu poprawić nastroju ani wywołać radości.

• pojawia się poczucie, że trudny moment nie jest całym Twoim życiem;
• łatwiej nazwać, czego teraz potrzebujesz;
• wraca choć odrobina energii do wykonania konkretnej czynności;
• przypominasz sobie własną wytrwałość, troskę albo zdolność proszenia o pomoc;
• możesz wspominać bez przymusu idealizowania przeszłości;
• pojawia się ciepło, wdzięczność, wzruszenie albo spokojna tęsknota;
• kontakt ze wspomnieniem nie odcina Cię całkowicie od tego, co dzieje się obecnie.

Warto też zauważyć sygnały ostrzegawcze. Jeśli oglądanie zdjęć, wracanie do dawnych wiadomości lub odtwarzanie konkretnych scen powoduje narastające cierpienie, poczucie pustki albo wielogodzinne wycofanie z życia, lepiej przerwać ćwiczenie. Dobre wspomnienie nie musi być teraz dobrym narzędziem.

Co sprawia, że jedno wspomnienie dodaje siły, a inne odbiera energię?

Wpływ wspomnienia zależy od tego, jak działa pamięć, jak reaguje ciało, jakie przekonania uruchamia dana scena oraz z jakiego okresu życia pochodzi.

Mózg i pamięć. Przypominanie sobie wydarzenia nie jest odtwarzaniem nagrania. Za każdym razem pamięć jest częściowo odtwarzana w aktualnym kontekście. Dlatego ta sama historia może mieć inne znaczenie po kilku latach, po zmianie pracy, zakończeniu relacji albo przejściu przez kryzys.

Ciało. Wspomnienia bywają związane z zapachem, dźwiękiem, temperaturą, napięciem mięśni albo oddechem. Muzyka z ważnego okresu może wywołać spokój, ale może też uruchomić silne emocje. Warto obserwować objawy fizyczne, takie jak przyspieszony oddech, napięcie lub ścisk w gardle, i nie zmuszać się do dalszego wspominania.

Przekonania. To samo wydarzenie można interpretować jako dowód własnej wartości albo jako utraconą szansę. Jeśli wspomnienie uruchamia myśl: „Kiedyś potrafiłem lub potrafiłam być szczęśliwy lub szczęśliwa, a teraz już nie”, jego wpływ może stać się obciążający. Można wtedy spróbować zadać sobie pytanie: „Co dokładnie było ważne w tamtej chwili i czy choć część tego jest możliwa także dziś?”

Historia życia. W trudnym czasie pamięć często zawęża uwagę do problemu. Nie oznacza to, że inne doświadczenia zniknęły. Mogą być po prostu mniej dostępne. Wspomnienia jako zasób psychiczny pomagają wtedy, gdy przypominają o różnych sposobach radzenia sobie, relacjach, wartościach i momentach, w których udało się przetrwać coś wymagającego.

Co możesz zrobić już dziś, żeby skorzystać ze wspomnienia?

Najprościej wybrać jedno wspomnienie, które daje poczucie kontaktu z czymś ważnym, i podejść do niego spokojnie, bez oczekiwania, że natychmiast zmieni nastrój.

Ćwiczenie: wspomnienie jako punkt oparcia

1. Wybierz konkretną chwilę. Nie musi to być wielkie wydarzenie. Może chodzić o poranek, podczas którego ktoś zrobił Ci herbatę, spacer po znanej ulicy, zakończone zadanie albo rozmowę, po której było trochę lżej.
2. Zauważ szczegóły. Przypomnij sobie, gdzie jesteś, co widzisz, jakie dźwięki lub zapachy są obecne i co wtedy było dla Ciebie ważne. Jeśli emocje stają się zbyt intensywne, wróć uwagą do pomieszczenia, w którym teraz jesteś.
3. Nazwij zasób. Zapytaj siebie: „Co było wtedy obecne?”. Może to być bliskość, poczucie humoru, odwaga, odpoczynek, ciekawość, wytrwałość albo zgoda na przyjęcie pomocy.
4. Przenieś mały element do teraźniejszości. Zastanów się, czy możesz dziś zrobić coś, co przypomina ten ważny element. Jeśli wspomnienie wiąże się ze spokojem, może będzie to kilka minut bez telefonu. Jeśli z bliskością, może krótka wiadomość do zaufanej osoby.

To ćwiczenie nie polega na kopiowaniu przeszłości. Jego celem jest rozpoznanie, czego potrzebujesz i jaki mały krok jest możliwy w obecnych warunkach. W ten sposób pytanie, jak poprawić nastrój wspomnieniami, staje się pytaniem o kontakt z własnymi potrzebami, a nie o wymuszanie dobrego humoru.

Kiedy warto poszukać wsparcia psychologicznego?

Warto rozważyć konsultację, gdy trudny nastrój trwa dłużej, utrudnia codzienne funkcjonowanie albo sprawia, że samodzielne sposoby radzenia sobie przestają wystarczać.

• nie możesz przypomnieć sobie niczego dobrego bez silnego poczucia straty lub winy;
• wracanie do przeszłości nasila smutek, lęk albo odrętwienie emocjonalne;
• trudności wpływają na sen, pracę, relacje lub podstawową troskę o siebie;
• czujesz, że żyjesz głównie wspomnieniami i coraz mniej uczestniczysz w teraźniejszości;
• powtarzają się obrazy lub sytuacje, które wywołują silne pobudzenie i trudno je zatrzymać;
• nie wiesz, czy tęsknota dotyczy osoby, czasu, poczucia bezpieczeństwa, czy własnej dawnej wersji.

Konsultacja psychologiczna może pomóc uporządkować to, co dzieje się obecnie, odróżnić wspomnienia wspierające od tych, które wymagają ostrożności, i poszukać sposobów regulowania emocji. Rozmowa nie musi zaczynać się od pełnej opowieści o całym życiu. Możesz przyjść z jednym zdaniem, na przykład: „Wracam do przeszłości, ale nie wiem, czy to mi pomaga”.

Jeśli wspomnienia dotyczą doświadczeń traumatycznych, zakres dalszej pomocy ustala się indywidualnie z psychologiem lub psychoterapeutą. Nie ma potrzeby samodzielnego zmuszania się do szczegółowego odtwarzania trudnych wydarzeń.

Najczęściej zadawane pytania

Czy wracanie do dobrych wspomnień jest formą ucieczki od problemu?

Nie musi nią być. Ucieczka pojawia się wtedy, gdy wspomnienia służą wyłącznie unikaniu każdej rozmowy, decyzji lub emocji związanych z teraźniejszością. Jeśli wspomnienie pomaga odpocząć, nazwać potrzebę albo odzyskać siłę do małego działania, może pełnić funkcję wspierającą. Znaczenie ma nie samo wspominanie, lecz jego wpływ na Twoje obecne życie.

Dlaczego dobre wspomnienie czasem wywołuje smutek?

Radość i tęsknota mogą pojawić się jednocześnie. Wspomnienie przypomina nie tylko o tym, co było przyjemne, ale także o osobie, miejscu lub okresie, który się zakończył. Nie oznacza to, że wspomnienie jest niewłaściwe. Możesz uznać oba doświadczenia: „To było dla mnie ważne i jednocześnie boli mnie, że już tego nie ma”.

Jak często warto korzystać ze wspomnień, żeby poprawić nastrój?

Nie ma jednej częstotliwości odpowiedniej dla każdej osoby. Lepiej kierować się obserwacją niż wykonywać ćwiczenie według sztywnego planu. Jeśli po wspomnieniu łatwiej wrócić do codzienności, możesz korzystać z niego wtedy, gdy tego potrzebujesz. Jeśli pojawia się wycofanie, narastająca tęsknota lub przeciążenie, zrób przerwę i wybierz prostą czynność zakotwiczającą w teraźniejszości.

Czy można korzystać także ze wspomnień związanych z trudnym okresem?

Tak, jeśli potrafisz spojrzeć na nie z odpowiednim dystansem i zauważyć coś więcej niż sam ból. Trudne doświadczenie może przypominać o tym, co pomogło przetrwać, kogo udało się poprosić o pomoc albo jaką granicę udało się postawić. Nie trzeba jednak wracać do takich wspomnień samodzielnie. Przy silnych reakcjach warto omówić je ze specjalistą.

Dobre wspomnienie nie ma wymazać trudnego dnia, lecz pomóc przejść przez niego z większą łagodnością. Kiedy zauważasz, co w przeszłości dawało Ci bliskość, spokój albo poczucie wpływu, możesz ostrożnie budować więcej takich doświadczeń w teraźniejszości. Jeśli chcesz przyjrzeć się temu razem ze specjalistką, możesz umówić konsultację psychologiczną, także online.